glossematika maktabi ta’limoti

DOCX 10 pages 29.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.5 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

14-ma’ruza mavzu: glossematika maktabi ta’limoti. deskriptiv lingvistikaning shakllanishi reja: 1. glossematika va uning asosiy tamoyillari 2. glossematika asosiy tamoyillarining l.yelmslev asarlarida ifodаlanishi 3. deskriptiv tilshunoslik структур лингвистиканинг муҳим тармоғи глоссематикадир. бу йўналиш ф.де соссюр концепцияси асосида, лекин унинг қарашларига бир томонлама ёндашган ҳолда майдонга келди. глоссематика юнонча glossa “тил” сўзидан олинган бўлиб, бу йўналиш тарафдорларининг эътироф этишига кўра, объектни ўрганишда ўта субъективизмга йўл қўйган ва шунинг учун ноилмий бўлган анъанавий тилшуносликка қарама-қарши равишда пайдо бўлди. глоссематиканинг асосий тамойиллари в.брендалнинг “структурал лингвистика”, л.ельмслевнинг “тил назарияси тезислари”, “бошқарув тушунчаси”, “лингвистикада структур таҳлил методи”, “тил ва нутқ” сингари бир қатор асарларида баён қилинган. в.брендал юқорида кўрсатилган асарида структурал лингвистиканинг пайдо бўлиш сабаблари ҳақида ёзар экан, бу йўналиш майдонга келгунга қадар бўлган қиёсий – тарихий тилшунослик, ёш грамматикачилар қўллаган текшириш методларига баҳо беради. адабий оқимларнинг натурализм ва реализм даврига хос энг кичик фактларни аниқ ва синчковлик билан таҳлил этиш тамойилидан илҳомланган қиёсий - тарихий …

2 / 10

лум бўлган янги нуқтаи назарнинг характерли белгиси, унинг фикрича, бутунлик тушунчасига таъкид беришдир. глоссематиканинг асосий тамойиллари унинг йирик вакили бўлган л.ельмслев асарларида ёрқин ўз ифодасини топган. “бошқарув тушунчаси” асарида структурал лингвистика эндигина шаклланаётгани, ҳозирги кунда у амал қиладиган дастур ҳақида гапириш ҳам ҳали эрта эканлигини таъкидлаган ҳолда, бу тилшуносликнинг муҳим жиҳати тилга структура сифатида ёндашув эканлигини баён қилади”[footnoteref:2]2 [2: 2 ельмслев л. понятие управления.-в.а.звегинцевнинг юқоридаги асари, с.47] унинг фикрича, структура ўз ички тартибига асосланган иерархия эканлиги ва ягона таянч нуқтага эгалиги билан характерланади. бу иерархияни фақат дедуктив йўл билан ёритиш мумкин. худди шундай иерархияни ўрганишга мўлжалланган дедуктив методни эса эмпирик ёки имманент-семиологик метод деб ҳисоблайди. эмпирик ёки имманент - семиологик метод белгилар функциясини лингвистик тадқиқотларнинг асосий предмети деб ҳисоблайди. бу метод, л.ельмслев таъбири билан айтганда, семиологик ҳодисалар билан семиологик бўлмаган ҳодисаларни фарқламасдан, уларни аралашган ҳолда ўрганувчи ҳар қандай методдан афзалликка эга. эмпирик метод бу соддалик тамойилига асосланган методдир. к.хансеннинг фикрига …

3 / 10

ирик тамойилга асосланишини баён қилади. “тилшунослик ва структур таҳлил методи” асарида ҳозирги тилшуносликнинг асосчиси кўп жиҳатдан ф.де соссюр ҳисобланиши, чунки у биринчилардан бўлиб, тилни структур ўрганишга, яъни тил бирликларини бевосита нутқ жараёнида қандай воқеланишидан қатъий назар, улар ўртасидаги муносабатни ўрганишга даъват этганини баён қилади. ана шундан келиб чиққан ҳолда, у реал тил бирликлари товуш ёки ҳарф ва маънолар эмас, балки товуш ёки ҳарф ва маънолар ёрдамида гавдаланган муносабат элементларидир, деган хулосага келади. муҳим нарса товуш ёки ҳарфлардан эмас, балки нутқ занжирида ва грамматикадаги парадигмаларда мавжуд бўлган муносабатлардир. худди ана шу муносабат тил системасини ташкил этади. худди ана шу ички система маълум бир тилни бошқа бир тилдан фарқлаб турувчи характерли белги саналади. шунинг учун муносабатлар тугунини ўрганиш лингвистиканинг бош мақсади бўлиши кераклигини, бу муносабатлар тугунининг конкрент намоён бўлиши тил учун муҳим эмаслигини баён қилади. унинг фикрича, маълум бир қиймат турли монета, қоғоз пул, чеклар орқали намоён бўлиши мумкин. лекин улар қандай …

4 / 10

ельмслев л. метод структурного анализа в лингвистке.с.52] у фикрини давом эттирар экан, менинг бутун уринишларим тилни (langua) амалий қўлланишга боғлиқ бўлмаган ҳолда соф форма ёки схема тарзида ўрганишга қаратилгандир, дейди.[footnoteref:5]2 бундай қараш ф.де соссюрнинг бош ғояси ҳисобланган “лингвистиканинг ягона ва ҳақиқий ўрганиш объекти “ўзи ва ўзи учун” тарзида қаралувчи тил, яъни тилнинг ички тузилиши бўлиши керак, деган ғоя таъсирида майдонга келганлигини қайд этади. [5: 2 ельмслев л. ўша асар, с.33] дескриптив тилшунослик тил тузилишини ифода ва маънодан ташкил топган бутунлик, деб тушунади ва ифода тузилишини тилнинг бош компоненти, деб ҳисоблайди.[footnoteref:6]3 мазмун тузилишини эса иккинчи муҳим компонент сифатида баҳолайди. лекин мазмуний тузилишга муносабат америка тилшунослигида бир хил эмас. шунинг учун лингвистик маъно ва унинг лингвистик тадқиқотлардаги ўрни масаласи америка тилшунослигининг фундаментал муаммосига айланди. [6: 3 глисон г. введение в дескриптивную лингвистику. с.33.] блумфилд тилнинг ифода ва маъно томонини эътироф этган ва маънони конкрет вазият билан боғлиқ эканлигини кўрсатган бўлса, йель мактабини …

5 / 10

и. тўпланган материал, яъни матн элементларга бўлинади ва бу элементларнинг бир-бирига нисбатан дистрибуцияси аниқланади. лингвистик элементлар синфи субституция экспериментал техникаси асосига қурилади. элементларнинг бирикиш қонунлари эса бевосита иштирокчилар бўйича таҳлил қилиш асосида тикланади. дескриптивчиларнинг таъкидлашларича, сегментация, субституция, дистрибутив таҳлил тилнинг ҳар қандай аспектини тадқиқ этишда қўлланилиши мумкин. бевосита иштирокчиларга ажратиш асосидаги таҳлил эса фақат морфология ва синтаксис доирасида қўлланилади. тил тузилишини ифода ва маъно, яъни шакл ва мазмун тузилиши муносабатидан ташкил топган бутунлик сифатида эътироф этувчи дескриптивчилар кўпроқ шаклий тузилиш бирликларини ўрганишга эътибор қаратадилар. г.глисоннинг баён қилишича, тилнинг мазмуний системасини ўрганиш шаклий системани ўрганишга нисбатан бир мунча секин амалга оширилди ва кам натижага эришилди. шу кунгача мазмуний тузилишни ўрганиш илмий асосда йўлга қўйилган деб айтиб бўлмайди. дескриптивчиларнинг тилнинг ифода томонини ўрганишдаги хатоси шунда бўладики, мазмуний тузилиш билан шаклий тузилиш ўртасидаги алоқани тушунмади ва шаклий тузилишни ўрганаётганда мазмуний тузилишни эътиборга олмади. афсуски, мазмуний тузилишга фақат шаклий тузилиш орқали ёндашиш мумкин. мазмуний …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "glossematika maktabi ta’limoti"

14-ma’ruza mavzu: glossematika maktabi ta’limoti. deskriptiv lingvistikaning shakllanishi reja: 1. glossematika va uning asosiy tamoyillari 2. glossematika asosiy tamoyillarining l.yelmslev asarlarida ifodаlanishi 3. deskriptiv tilshunoslik структур лингвистиканинг муҳим тармоғи глоссематикадир. бу йўналиш ф.де соссюр концепцияси асосида, лекин унинг қарашларига бир томонлама ёндашган ҳолда майдонга келди. глоссематика юнонча glossa “тил” сўзидан олинган бўлиб, бу йўналиш тарафдорларининг эътироф этишига кўра, объектни ўрганишда ўта субъективизмга йўл қўйган ва шунинг учун ноилмий бўлган анъанавий тилшуносликка қарама-қарши равишда пайдо бўлди. глоссематиканинг асосий тамойиллари в.брендалнинг “структурал лингвистика”, л.ельмслевнинг “тил назарияси тезислари”, “бошқарув тушунчаси”, “лингви...

This file contains 10 pages in DOCX format (29.5 KB). To download "glossematika maktabi ta’limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: glossematika maktabi ta’limoti DOCX 10 pages Free download Telegram