iqtisodiy o‘sishni tushunish

DOCX 11 pages 61.7 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 61.7 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

xiii bob. iqtisodiy o‘sishni tushunish 13.1. iqtisodiy o‘sish tushunchasiva o‘lchanish usullari 13.2. iqtisodiy o‘sishning modellari 13.3. iqtisodiy o‘sishga ta’sir etuvchi omillar va tiplar o‘quv maqsadi: iqtisodiyotning murakkab sirlarini tushunish, butun dunyo davlatlaridagi iqtisodiy o‘sish va rivojlanishning turlichaligi, rivojlangan, rivojlanayotgan va qoloq mamlakatlarda ishlayotgan ishchilarning daromadlari tahlil qilingan va iqtisodiy o‘sishning asosiy omillari, ayrim davlatlar iqtisodiyotining tezkor rivojlanishi sabablarining mazmunini aniqlashga doir nazariy bilim kurib chikilgan tayanch iboralar: tabiiy resurslar, mehnat resurslari, kapital, texnologiyalar, ishlab chiqarish, tadbirkorlik, bozor, monopoliya, soliq, kredit, bank, iste’mol, investitsiya, davlat xarajatlari, davlat daromadlari, eksport 13.1. iqtisodiy o‘sish tushunchasiva o‘lchanish usullari real ishlab chiqarish hajmlarining uzoq muddatli o‘sishi sur’atlarini, ko‘lamlarini, samaradorligi va sifati oshishini belgilovchi hodisa va jarayonlar iqtisodiy o‘sish omillari deyiladi. iqtisodiy o‘sish omillari ikki guruhga ajratiladi: birinchi guruh omillari iqtisodiy o‘sishni fizik (ashyoviy) jihatdan ta’minlaydi. bu guruh ishlab chiqarish omillariga quyidagilar kiritiladi: · tabiiy resurslar soni va sifati; · mehnat resurslari soni va sifati; · …

2 / 11

iq muhiti; · kredit-bank tizimi samaradorligi; · iste’mol, investitsiya va davlat xarajatlarining o‘sishi; · eksport hajmining o‘sishi; · iqtisodiyotda ishlab chiqarish resurslarini qayta taqsimlash imkoniyatlari; · daromadlarni taqsimlashning shakllangan tizimi. agar o‘sish qo‘shimcha resurslarni jalb etish hisobiga ta’minlansa va jamiyatdagi resurslardan foydalanishning shakllangan o‘rtacha samaradorligi darajasini oshirmasa ekstensiv iqtisodiy o‘sish deb ataladi. ekstensiv iqtisodiy o‘sish yangi korxonalar, yo‘llar, elektrostansiyalar qurish, yangi erlarni o‘zlashtirish, mehnat va tabiiy resurslarni qo‘shimcha jalb etish kabilar hisobiga ta’minlanadi. ammo bu resurslarning cheklanganligi rivojlanishning ma’lum bir bosqichida ekstensiv iqtisodiy o‘sish imkoniyatlarini kamaytiradi va uni ziddiyatli qilib qo‘yadi. yaimning o‘sishi iqtisodiyotda band bo‘lganlar sonidan yuqori sur’atga ega bo‘lsa intensiv iqtisodiy o‘sish ro‘y beradi. “iqtisodiy o‘sishning intensiv tipi ishlab chiqarish samaradorligining oshishiga bog‘liq. u foydalanilayotgan resurs birligiga to‘g‘ri keladigan mahsulot ishlab chiqarishni ko‘paytirishni, ishlab chiqarishning texnik xususiyatlarini yaxshilashni ko‘zda tutadi. bunday jarayonlar quyidagilarda namoyon bo‘ladi: · fan va texnika yutuqlaridan foydalanish va ishlab chiqarishni yangilashda; · xodimlar malakasini …

3 / 11

stitsiyalar ishlab chiqarishning o‘sishini keltirib chiqaradi, balki ishlab chiqarish va daromadlarning o‘sgan hajmi ham investitsiya jarayonlarining jadallashishiga olib keladi. r.xarrod o‘z modeliga uch tenglamani kiritadi: 1) haqiqiy o‘sish sur’ati tenglamasi; 2) kafolatlangan o‘sish sur’ati tenglamasi; 3) tabiiy o‘sish sur’ati tenglamasi. xarrod modelida haqiqiy o‘sish sur’ati ishchi kuchining o‘sish sur’ati va kapital unumdorligining o‘sish sur’ati bilan belgilanadi va bu quyidagicha ifodalanadi: g c = s bu yerda, g - yaimning haqiqiy qo‘shimcha o‘sish sur’ati, ya’ni: δy/ y; c - ishlab chiqarishning kapital talabchanligi koeffisienti, ya’ni: i / δy s - milliy daromaddagi jamg‘arish hajmi, yoki jamg‘arishga o‘rtacha moyillik, ya’ni: s / y; tadbirkorlar dinamik muvozanat ta’minlangan o‘sish sur’ati bo‘lgan kafolatlangan (prognoz qilingan) o‘sish sur’atiga asoslanib, o‘z investitsiya rejalarini tuzadilar. kafolatlangan o‘sish sur’ati jamg‘arishga o‘rtacha moyillik darajasini akseleratorga nisbati sifatida aniqlanadi va buni quyidagicha ifodalash mumkin: gw = s / cr bu yerda: gw - kafolatlangan o‘sish sur’ati; cr - talab etiladigan …

4 / 11

i omillar va tiplar iqtisodiyot nazariyasida iqtisodiy o‘sishning yuzaga kelishi shakllari izohida ikki asosiy yondashuv mavjud. ulardan keng tarqalgani iqtisodiy o‘sishni yaim (md) real hajmi o‘sish sur’ati yoki bu ko‘rsatkichlarni aholi ehtiyoji hisobida oshirish sur’ati bilan o‘lchanadigan aniq vaqtda milliy iqtisodiyot rivojlanishining jami xarakteristikasi bilan tushunish hisoblanadi. iqtisodiy o‘sishni hisoblaydi u yoki bu uslubni qo‘llash zarurati odatda tadqiqot masalalari bilan bog‘liq. iqtisodiy o‘sishni hisoblashning birinchi usuli, qoidaga ko‘ra, mamlakatning iqtisodiy salohiyati kengayish sur’atlarini baholashda qo‘llaniladi, ikkinchisidan esa aholining qulay sharoiti dinamikasi tahlilida yoki turli xududlar va mamlakatlarning hayot darajasini solishtirishda foydalaniladi. hozirgi vaqtda o‘sish nazariyasida ikkinchi hisoblash usuli afzal deb qaraladi. iqtisodiy o‘sishda real milliy daromad oshish sur’atlari aholi o‘sishi sur’atlarini oshiradigan milliy iqtisodiyot rivojlanishi nazarda tutiladi. bu o‘sish muammolarini tashqi kuzatuvchi nuqtai nazaridan emas, mamlakat aholisi poziцiyasidan turib ko‘rib chiqishni taqozo etadi. iqtisodiy o‘sishni ishlab chiqarish real hajmining oshish sur’atlari nuqtai nazaridan qarab chiqishda odatda (aniq va noaniq shaklda) …

5 / 11

ob’ektlari, iqtisodiyotdagi tuzilmaviy o‘zaro ta’sir va uning tashqi muhit bilan o‘zaro aloqasining asosiy institutlari duch kelganda, “yuqori uzun” davrda iqtisodiy dinamika muammolarini tahlil qiladi. ta’kidlash kerakki, “uzoq muddatli” va “yuqori uzun” davrlar tushunchalari dinamika nazariyasida iqtisodiy vaqt haqida gap borar ekan, xuddi o‘zining vaqtinchalik masofasi va konцeptual yo‘nalish kabi farqlanadi (hodisalar sodir bo‘lish tezligi). “yuqori uzun” davr o‘zining vaqtinchalik masofasi hodisalari qatorida uzoq muddatli davr va uning an’anaviy tushunchasida qisqa bo‘lishi mumkin. xususan, bu mamlakatimiz rivojlanishining zamonaviy bosqichida, uning uchun xarakterlidir. bunda tuzilmaviy, institsional va funksional o‘zgarishlar ishlab chiqarish real hajmi tabiiy o‘sish jarayonini aniqlaydigan ishlab chiqarishning tekis omillari o‘zgarishidan ko‘ra tezroq yuz beradi. yuqori uzun davrdagi iqtisodiy o‘sish tahlilining ikki asosiy xususiyatini ajratish mumkin: · iqtisodiy o‘sish iqtisod rivojlanishining tashkiliy elementi sifatida qaraladi. u bir tomondan rivojlanishning цiklik xarakterini ifodalaydi, ikkinchi tomondan o‘zi pasayish va depressiya davrlariga tayyorlovchi o‘zgarishlar natijasi hisoblanadi. shuning uchun asosiy e’tibor iqtisodiy o‘sish sur’atlariga emas, …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy o‘sishni tushunish"

xiii bob. iqtisodiy o‘sishni tushunish 13.1. iqtisodiy o‘sish tushunchasiva o‘lchanish usullari 13.2. iqtisodiy o‘sishning modellari 13.3. iqtisodiy o‘sishga ta’sir etuvchi omillar va tiplar o‘quv maqsadi: iqtisodiyotning murakkab sirlarini tushunish, butun dunyo davlatlaridagi iqtisodiy o‘sish va rivojlanishning turlichaligi, rivojlangan, rivojlanayotgan va qoloq mamlakatlarda ishlayotgan ishchilarning daromadlari tahlil qilingan va iqtisodiy o‘sishning asosiy omillari, ayrim davlatlar iqtisodiyotining tezkor rivojlanishi sabablarining mazmunini aniqlashga doir nazariy bilim kurib chikilgan tayanch iboralar: tabiiy resurslar, mehnat resurslari, kapital, texnologiyalar, ishlab chiqarish, tadbirkorlik, bozor, monopoliya, soliq, kredit, bank, iste’mol, investitsiya, davlat xarajatlari, davla...

This file contains 11 pages in DOCX format (61.7 KB). To download "iqtisodiy o‘sishni tushunish", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy o‘sishni tushunish DOCX 11 pages Free download Telegram