iqtisodiy o‘sishni prognozlashlash

PDF 10 pages 325.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 325.8 KB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-11. iqtisodiy o‘sishni prognozlashlash 11.1 iqtisodiy o‘sish mohiyati, turlari milliy ehtiyojlar uzluksiz qondirilishi uchun iqtisodiyot doimo o‘sib borilishi talab etiladi .chunki faqat shu yo‘l bilangina kishilar iste’moliga zarur bo‘lgan tovar va xizmatlar ko‘plab va xilma –xil yaratiladi. iqtisodiy o‘sish- bu iqtisodiyotning rivojlanishi, ya’ni xayotiy ne’matlar bo‘lgan tovar va xizmatlarning ishlab chiqarilishining ko‘payib borishidir. iqtisodiy o‘sishni ragbatlantirish, iqtisodiyotning istiqbolli tarmoqlari va ishlab chiqarishni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash shakllari va usullari xaqidagi masalalar xozirgi zamon iqtisodiyot fanining o‘ta baxstalab muammolaridan biri xisoblanadi. ayniqsa, bu muammolar rivojlanayotgan va o‘tish davri iqtisodiyotini boshidan kechirayotgan mamlakatlarda yaqqol ko‘zga tashlanadi. bu soxada fikrlar doirasi juda keng bo‘lib, davlat aralashuvini cheklashdan tortib (polsha va sharqiy evropa mamlakatlari tajribalariga suyanadiganlar), to bozor “tanazzulini” bartaraf etishda, milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligi va xorijiy mamlakatlar o‘rtasidagi tafovutni qisqartirishda davlatning o‘rni beqiyos ekanligini (xitoy, chili va sharqiy osiyo mamlakatlari tajribasiga urgu beradiganlar) ta’kidlovchilar xam bor. iqtisodiy …

2 / 10

ki ,iqtisodiy o‘sish yaim ko‘payishini anglatadi. yaim esa tovar va xizmatlarning bozordagi qiymati, agar ular sotilmasa bozor qiymati yuzaga kelmaydi. shu sababli bozorbop tovar va xizmatlarni yaratish iqtisodiy o‘sishni ta’minlaydi. resurslar kamyob bo‘lganidan , ulardan samarali foydalanish iqtisodiy o‘sishning asosiy shartiga aylanadi. iqtisodiy o‘sishni o‘sish sur’atiga(dinamikasiga) qarab milliy iqtisodiyotni darajasi xamda resurslarni chegaralanganlik muammolari taxlil etiladi. iqtisodiy adabiyotlarda bu tushunchaga aloxida talqin berilmagan. ba’zi iqtisodchilar(makkonnell, bryu) iqtisodiy o‘sishni 2 xil usul bilan xisoblash mumkin, ya’ni: 1. yalpi milliy mahsulotni umumiy o‘sishini xisoblash orqali(yoki sof milliy mahsulotni); 2. yuqorida xisoblangan ko‘rsatkichlarni aholi jon boshiga taqsimlash orqali xisoblanadi deydilar. boshqa iqtisodchilar esa, iqtisodiy o‘sish bu- ishlab chiqarish omillari va mahsulotni miqdoriy o‘sishgina emas balki sifat jixatini xam o‘z ichiga oladi- deydilar. iqtisodiy o‘sishni 3 xil ko‘rinishi farqlanadi: ekstensiv, intensiv va aralash(xaqiqiy). 1.ekstensiv o‘sish- bu milliy mahsulotni qo‘shimcha ishlab chiqarish omillarni ta’sir ettirish yordamida o‘stirishdir. 2.intensiv o‘sish- bu milliy mahsulotni texnika, texnologiyalarni takomillashtirish …

3 / 10

sh surati= yaimning yillik qo‘shimcha usish surati / aholi soni; yaimning yillik o’sishi = (yaim2/yaim1)*100; yuqoridagilardan qaysi ko‘rsatkich zarurligi to‘grisida fikrlar yuradi. mumkin bo‘lgan variantlar: a) yuqori o‘sish sur’ati; b) nol xolidagi o‘sish; c) manfiy o‘sish sur’ati; d) optimal o‘sish sur’ati. bu ko‘rsatkichlarni ko‘rib chiqamiz. birinchi qarashda, yuqori o‘sish sur’ati asosiyroqdek ko‘rinadi. bu xolda birinchidan mahsulotni sifatini xisobga olish zarur. ikkinchidan mahsulotni qo‘shimcha o‘sishida uni tuzilishini xisobga olish zarur. iqtisodiy o‘sishda nolli o‘sish sur’ati material ta’minotini kamaytirsa, bu bilan ishlab chiqarish omillariga sarf xarajatni kamaytirsa, bu yomon emas. manfiy o‘sish- bu milliy iqtisodiyotdagi krizisdan darak beradi. optimal o‘sish- juda yuqori xam emas, juda past xam emas, balki makroiqtisodiy muvozanatni ta’minlaydi. 11.2 iqtisodiy o‘sishni tavsiflovchi mezonlar. agar tabiiy boylik e’tibordan qochirilsa, xozirgi paytdagi iqtisodiy o‘sish omillari quyidagilardan iborat bo‘ladi; 1. ishlab chiqarishdagi jismoniy kapital sanalgan mashina- uskunalarning texnikaviy darajasi, ularning yuqori unum bera olishi.agar mashina –uskunalar qanchalik mukammal bo‘lsa , shunchalik …

4 / 10

) qanchalik tez borsa, boshqa shart-sharoitlar o‘zgarmagan taqdirda ishlab chiqarish shunchalik tez o‘sadi, chunki mexnat unumdorligi yuksalib, vaqt birligida yaratilgan tovar va xizmatlar ko‘payadi. milliy iqtisodiyot darajasi texnologik innovatsiyaga to‘gri mutanosiblikda bo‘ladi. 4. investitsiyalar miqdori tarkibi. ishlab chiqarish investitsiyasi- bu ishlab chiqarishni kengaytirish uchun yuborilgan moddiy va pul mablaglaridir. iqtisodiy o‘sish investitsiya miqdoriga tugri mutanosiblikda buladi. biroq, bu investitsiya yangi texnologiyalarga va kerakli soxalarga yuborilganda yuz beradi. investitsiya kapitalning jamgarilishini bildiradi va bu yaim muayyan qismini qaytadan ishlab chiqarishga joylashtirilganda yuz beradi. investitsiyaning yaim dagi xissasi investitsiya normasi deb ataladi. agar yaim 560 mlrd. dollar bo‘lib, investitsiya miqdori 112 mlrd. dollar bo‘lsa, investitsiya normasi 20% bo‘ladi, chunki 112/560 x 100 = 20% xosil bo‘ladi. 5. ta’lim darajasi. iqtisodiy o‘sish yuz berishi uchun moddiy va inson kapitalining mukammalligi bir-biriga mos bo‘lishi talab qilinadi. buning uchun ishlab chiqarishning texnologik darajasiga ish kuchining sifati mos tushishi kerak, aks xolda yangi texnologiyadan unumli foydalanib …

5 / 10

o‘sishning sharti xisoblanadi. shu sababli mulkiy xuquq ximoya qilingan bo‘lishi zarurat xisoblanadi. mulk soxibi undan o‘z bilganicha erkin foydalanib, daromad chiqarib olishi kerak. shundagina u tashabbus ko‘rsatib iqtisodiy o‘sishga xissa qo‘shadi. 7. iqtisodiyotning ochiqligi. bu milliy iqtisodiyotni o‘zgalar uchun ochiq bo‘lishini, bu erga tashqaridan resurslarning erkin kirib kelishini, eksport va importning kengayib borishini anglatadi. ochiq iqtisodiyot sharoitida resurslar, jumladan chet el kapitali ishlab chiqarishning kerakli soxalariga yuborilib, ular rivojini tezlashtiradi, bu bilan yaim ning ko‘payib borishini ta’minlaydi. ochiq iqtisodiyot tashqi savdoning afzalligidan foydalanishga sharoit yaratadi. shu sababli suv yo‘li bilan jaxon bozoriga chiqa oladigan mamlakatlarda iqtisodiy o‘sishga erishish nisbatan engil bo‘ladi. 8. xalqaro bozordagi xolat. bu tashqi bozor kon-yunkturasi bo‘lib, bu erda narxlarni pasayib va oshib turishi eksporti katta mamlakatlardagi iqtisodiy o‘sishga ta’sir etadi. eksport tovarlari narxi oshsa yaim xajmi ortadi. bordi-yu ular pasaysa yaim xajmi xam qisqaradi. masalan, 2003-2006 yillarda jaxon bozorida neft narxining shiddat bilan o‘sishi uni eksport …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy o‘sishni prognozlashlash"

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-11. iqtisodiy o‘sishni prognozlashlash 11.1 iqtisodiy o‘sish mohiyati, turlari milliy ehtiyojlar uzluksiz qondirilishi uchun iqtisodiyot doimo o‘sib borilishi talab etiladi .chunki faqat shu yo‘l bilangina kishilar iste’moliga zarur bo‘lgan tovar va xizmatlar ko‘plab va xilma –xil yaratiladi. iqtisodiy o‘sish- bu iqtisodiyotning rivojlanishi, ya’ni xayotiy ne’matlar bo‘lgan tovar va xizmatlarning ishlab chiqarilishining ko‘payib borishidir. iqtisodiy o‘sishni ragbatlantirish, iqtisodiyotning istiqbolli tarmoqlari va ishlab chiqarishni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash shakllari va usullari xaqidagi masalalar xozirgi zamon iqtisodiyot fanining o‘ta baxstalab muammolaridan biri xisoblanadi. ayniqsa, bu muammolar rivojlanayot...

This file contains 10 pages in PDF format (325.8 KB). To download "iqtisodiy o‘sishni prognozlashlash", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy o‘sishni prognozlashl… PDF 10 pages Free download Telegram