atom va yadro tuzilishi haqida nazariyalar

PPTX 42 pages 7.7 MB Free download

42 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.7 MB

File type PPTX

Pages 42

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 42

презентация powerpoint atom va yadro tuzilishi haqidagi nazariyalarni vujudga kelishi. elektronni ochilishi, tabiiy va sun’iy radioaktivlik, rentgen nurlanishi. fotoeffekt. elektron va yadroning kashf qilinishi asosiy tushunchalar: j.j. tomsonning katod nurli trubkalar bilan olib borgan tajribalari shuni koʻrsatdiki, barcha atomlar kichik manfiy zaryadlangan subatom zarrachalardan yoki elektronlardan tashkil topgan. tomsonga tegishli atomning olxoʻrili pirog modeliga koʻra manfiy zaryadlangan elektronlar, misoli musbat zaryadlangan "xamir" ichiga joylashtirilgandek edi. rezerfordning yupqa oltin folgada olib borgan tajribasida maʼlum boʻldiki, atomning asosiy qismi boʻshliqdan iborat boʻlib, qolgan qismi kichik, zich, musbat zaryadlangan yadrodan iborat. bu natijalarga asoslanib rezerford atomning yadroviy modelini taklif etdi. kirish: daltonning atom nazariyasi postulatlar 1. barcha moddalar hosil qilib yoki parchalab boʻlmaydigan boʻlinmas zarrachalar – atomlardan tarkib topgan. 2. ayni bir element atomlari bir xil massa va fizik xossalarga ega. 3. birikmalar 2 va undan ortiq elementlar atomlarining kombinatsiyasidan iborat. 4. barcha kimyoviy reaksiyalar atomlarning qayta taqsimlanishi natijasidir. daltonning fikrlari zamonaviy atomga …

2 / 42

od (manfiy zaryadlangan elektrod)dan anod (musbat zaryadlangan elektrod)ga tomon yorugʻlik zarralarining oqimini hosil qiladi. trubkaning katod nurli trubka deb atalishining boisi, yorugʻlik zarralari yoki "katod nuri" aynan katodda vujudga keladi. nur anoddan keyin trubkaning keng tugash qismidagi boʻyaluvchi fosforessent moddada aks etadi. katod nuri impulslari taʼsir etgandagina fosforessent modda choʻgʻlanadi yoki yorugʻlik taratadi. 1-rasm. j.j. tomsonning katod nurli trubkasi chizmasi. nur katodda hosil boʻladi va anoddagi tirqish orqali oʻtadi. katod nuri manfiy zaryadlangan elektrik plastinadan uzoqlashib, musbat zaryadlangan plastina tomon oʻz yoʻnalishini oʻzgartiradi. magnit maydonda nurning ogʻishi va shungacha boʻlgan tajribalar yigʻindisi tomsonga zarrachalarning massa-zaryad nisbatini aniqlashga imkon berdi. zarrachalarning xususiyatlarini tekshirish maqsadida tomson qarama-qarshi zaryadlangan ikkita elektrik plastinani katod nurining atrofiga joylashtirdi. katod nuri manfiy zaryadlangan elektrik plastinadan uzoqlashib, musbat zaryadlangan plastina tomon oʻz yoʻnalishini oʻzgartirdi. bu katod nurining manfiy zaryadlangan zarrachalardan iboratligini koʻrsatdi. tomson trubkaning ikki tomoniga ikkita magnit ham joylashtirdi va magnit maydon ham katod nurining yoʻnalishini …

3 / 42

ismini tashkil etadi. bu subatom zarrachalarni barcha elementlarning atomlari ichidan topish mumkin. dastlabki munozarali vaziyatdan keyin tomsonning kashfiyotlari asta-sekin olimlar tomonidan qabul qilindi. natijada uning katod nuri zarrachalariga taniqli nom berildi: elektronlar. elektronning kashf etilishi daltonning atomga oid nazariyasidagi "atomlar – boʻlinmas" deyilgan qism notoʻgʻriligini isbotladi. elektronlar mavjudligi hisobga olingani tufayli endi butunlay yangi atom modeliga ehtiyoj tugʻildi. nazorat savoli: nega tomson elektronlarni barcha elementlar atomlari ichidan topish mumkin, deb xulosa qildi? katod nurli trubka bilan olib borilgan tajribalarning bir qismi sifatida, tomson zarrachalarning manbai boʻlgan katod materialini oʻzgartirish bilan urinib koʻrdi. katod materiali turli metallarga almashtirilganda ham bir xil zarrachalar ajralib chiqaverdi, bundan tomson, bu zarrachalar barcha atomlarning asosiy qismini tashkil etadi, degan xulosaga keldi. olxoʻrili desert modeli tomson atomlarning umumiy neytral zaryadga ega ekanini bilardi. shuning uchun u atom ichida elektronlardagi manfiy zaryadni muvozanatlashtirib turuvchi musbat zaryadning manbai boʻlishi kerakligini fahmladi. bu esa tomsonning manfiy zarrachalar bir tekisda …

4 / 42

a rezerford zarrachalar (alfa zarrachalar deyiladi) ning ingichka oqimini juda yupqa boʻlgan toza oltin varogʻi tomon yoʻnaltirdi. alfa zarrachalar geliyning yadrolari boʻlib, ular turli xil radioaktiv parchalanish jarayonlarida ajralib chiqadi. buning uchun rezerford kichik tirqishi mavjud boʻlgan qoʻrgʻoshin quti ichiga radiy (radioaktiv metall) boʻlakchasini joyladi. radiatsiyaning koʻp qismi qoʻrgʻoshinga singib ketadi, biroq zarrachalarning ingichka oqimi tirqish orqali toʻgʻri oltin folga tomon otilib chiqadi. oltin folga atrofiga detektor ekran joylashtirilgan boʻlib, zarrachalar urilgan payt shu joyda yorugʻlik chaqnashi kuzatiladi. rezerfordning oltin folga tajribasida α zarrachalarning oqimi oltin folganing yupqa varogʻiga yoʻnaltiriladi. zarrachalarning koʻp qismi oltin folga orqali toʻgʻridan toʻgʻri oʻtib ketadi, lekin oz miqdori yoʻnalishidan biroz ogʻadi va hatto juda kichik miqdori oʻz yonalishini 900 dan ham koʻproqqa oʻzgartiradi. tomsonning olxoʻrili desert modeliga asoslanib rezerford α zarrachalarning koʻp qismi toʻgʻridan toʻgʻri oltin folga orqali oʻtib ketishini oldindan taxmin qilgan edi. bu esa olxoʻrili desert modelida musbat zaryad butun atom hajmi boʻylab …

5 / 42

tomning olxoʻrili desert modeliga asoslanib oltin atomlari ichida katta koʻlamdagi zarrachalar oqimini yoʻnalishidan oʻzgartira oladigan yetarlicha zich va ogʻir hech narsa yoʻqligi taxmin qilingan edi (chapdagi rasm). biroq rezerford, gʻayritabiiy boʻlsa-da, uning taxminlari mos kelmasligini (oʻngdagi rasm) va yangi atom modeliga ehtiyoj borligini payqab qoldi! atomning yadroviy modeli oʻzining tajribaviy natijalariga asoslanib rezerford atom tuzilishi haqida quyidagi xulosalarga keldi: musbat zaryad atom massasining koʻp qismini tashkil etib, atomning juda kichik hajmini egallagan boʻlishi kerak. bu juda kichik miqdordagi α zarrachalarning imkon qadar yoʻnalishini oʻzgartirgani orqali izohlanadi, aftidan, oltin yadrolari bilan kamdan kam toʻqnashuv yuz bergan. α zarrachalarning koʻp qismi toʻgʻridan toʻgʻri oltin folga orqali oʻtib ketadi, demak, atomning asosiy qismi boʻshliqdan tashkil topgan! atomning yadroviy modeli. bu rezerfordning yadroviy modelni taklif etishiga sabab boʻldi, unga koʻra atom juda kichik, musbat zaryadlangan yadro hamda uning atrofini oʻrab turuvchi manfiy zaryadlangan elektronlardan iborat. oʻzining tajribasidagi yoʻnalishini oʻzgartirgan zarrachalar soniga tayanib, yadro atom …

Want to read more?

Download all 42 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atom va yadro tuzilishi haqida nazariyalar"

презентация powerpoint atom va yadro tuzilishi haqidagi nazariyalarni vujudga kelishi. elektronni ochilishi, tabiiy va sun’iy radioaktivlik, rentgen nurlanishi. fotoeffekt. elektron va yadroning kashf qilinishi asosiy tushunchalar: j.j. tomsonning katod nurli trubkalar bilan olib borgan tajribalari shuni koʻrsatdiki, barcha atomlar kichik manfiy zaryadlangan subatom zarrachalardan yoki elektronlardan tashkil topgan. tomsonga tegishli atomning olxoʻrili pirog modeliga koʻra manfiy zaryadlangan elektronlar, misoli musbat zaryadlangan "xamir" ichiga joylashtirilgandek edi. rezerfordning yupqa oltin folgada olib borgan tajribasida maʼlum boʻldiki, atomning asosiy qismi boʻshliqdan iborat boʻlib, qolgan qismi kichik, zich, musbat zaryadlangan yadrodan iborat. bu natijalarga asoslanib rezerford ...

This file contains 42 pages in PPTX format (7.7 MB). To download "atom va yadro tuzilishi haqida nazariyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: atom va yadro tuzilishi haqida … PPTX 42 pages Free download Telegram