ko‘chishlar

DOCX 5 pages 26.9 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.9 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

ko‘chishlar reja: 1 .metafora. 2.metonimiya. 3.sinekdoha. 2. kinoya. 3. perifraz. 4. muboiag‘a, grotesk, kichraytirish. tayanch tushunchasar: metafora, metonimiya, sinekdoha, kinoya, perifraz, mubolag‘a, grotesk, kichraytirish. ko'chimlar deyilganda «adabiy asarrting badiiy qimmatini, ifodaliiigini, ekspressivlikni kuchaytirish uchun bir narsaning nomini, belgisini ikkinchisiga ko'chirish yoki so'zlarning umuman ko'chma ma’noda ishlatilishi»[footnoteref:1] nazarda tutiladi. so‘z ma’nosining ko'chish jarayonlari turli ko'rinishlarda voqe bo‘ladi, bu jarayonlar va ularning natijalari sifatida yuzaga keladigan hodisalar, bu hodisalarning turlari, o'ziga xos xususiyatlari kabi masalalar o‘zbek tilshunosligida ancha batafsil o'rganilgan. ko'chimlar deyarli ko'pchilik adabiyotlarda «troplar» atamasi ostida o'rganilgan. «badiiy tekstning lingvistik tahlili» qo'llanmasida ko'chimlar quyidagicha tasnif qilingan: «1.so'z ma’nosining miqdoriy ko'chishiga asoslangan troplar: a) giperbola; b) meyozis. 2.so'z ma’nosining sifatiy ko'chishiga asoslangan troplar: a) metafora; b) metonimiya; v) ironiya.» qolgan tasviriy vositalar mazkur ko'chimlarning ko'rinishi sifatida beriladi: «simvol, jonlantirish, epitet, apastrofa- metaforaning; perifraza, sinekdoxa, allegoriya, epitet - metonimiyaning; antifraza, sarkazm - ironiyaning; litota [1: luomakcyflob a. ba 6. ^wa acap.-b.236.] · meyozisning …

2 / 5

metafora va xususiy-muallif metaforalari. lingvistik metaforalar til taraqqiyoti bilan bog'liq hodisa hisoblanadi. «bunday metaforalar asosan, atash, nomlash vazifasini bajarganligi uchun ularda uslubiy bo'yoq, ekspressivlik, binobarin, ular ifodalagan nutq predmetiga nisbatan subyektiv munosabat aks etmaydi»[footnoteref:3]. faqatgina ma’lum bir so'zning ma’no doirasi kengayadi hamda yangi tushunchalarni atash uchun xizmat qiladi. masalan: odamning oyog'i - stolning oyog'i, odamning ko'zi - uzukning ko'zi, ko‘ylaknirig etagi - tog'ning etagi kabi. xususiy-muallif metaforalari esa yozuvchining estetik maqsadi, ya’ni borliqni subyektiv munosabatini qo'shib ifodalagan holda nomlashi asosida yuzaga keladi. ular uslubiy jihatdan bo'yoqdorlikka va voqelikni obrazli tasvirlash xususiyatiga ega bo'ladi. shuning uchun ham badiiy matnda qahramonning his-tuyg'ularini ta’sirchan, yorqin bo'yoqlarda, aniq va ixcham ifodalashga xizmat qiladi. xususiy-muallif metaforalarida hamisha konnotativ ma’no mavjud bo'ladi. «metafora orqaii ma’no ko'chishida konnotativ ma’no yorqinroq aks etadi. masalan, ot, eshak, qo'y, it, bo'ri, tulki, yo'lbars, boyo'g'li, musicha, burgut, lochin, qaldirg'och, bulbul kabi hayvon va qushlarning nomlari bo'lgan leksemalar mavjudki, bu so'zlar o'z …

3 / 5

a ikki komponent - o'xshatiluvchi obyekt va o'xshovchi obraz qiyoslanadi. metafora esa bir komponentli bo'ladi. 3. o'xshatishlarda kengayish imkoniyati ko'p, bir gap hatto abzas darajasida kengayishi mumkin. metaforaiar esa so‘z yoki so‘z birikmasidan iborat bo'ladi. 4. 0‘xshatishda maxsus ko'rsatkichlar bo'ladi: -dek, -day, -simon, -larsha, kabi, singari, o'xshamoq va boshqalar. metaforalarda bunday ko'rsatkichlar bo'lmaydi. buni quyidagi misoldan ham ko'rish mumkin: karim tulkiday ayyor odam. o'xshatish konstruktsiya. bunda karim - o'xshatish subyekti, fw/fcf-o'xshatish etaloni, ayyor-o'xshatish asosi, -day - o'xshatishning shakliy ko'rsatkichi. bu to'liq o'xshatish. karim - tulki. bu qisqargan o'xshatish, chunki gapda o'xshatish asosi (qaysi xususiyati o'xshashligi) va ko'rsatkichi ifodalanmagan. voy, tulki-yey... (karimga nisbatan ishlatilmoqda) bu metafora hisoblanadi. chunki, karimning ayyorligi obrazli tarzda ifodalanyapti, butunlay qayta nomlanyapti. metaforalarga misollar: [3: mynappamob m. ^36ek tm/imfla yxluatmw.-iolukeht, 1976.-b.13.] [4: mamafla/ineba m. y36ei kneb a. 9uja acap.-e.80.] · hodisa nomini boshqa ibora bilan atayverish kutilgan effektni bermaydi. atalayotgan hodisa bilan yangi nom-ibora o'rtasida mazmuniy yaqinlik …

4 / 5

o'rtasidagi bog'liqlikka ko'ra bo'lsa, mubolag'a esa to'g'ri ma’noda tushunmaslikni talab etadi»[footnoteref:13]. mubolag'aga asoslangan ko'chim badiiy matnga nutq predmetiga nisbatan tinglovchi yoki kitobxon e’tiborini tortish va nutqning emotsional-ekspresivligini ta’minlash maqsadi bilan olib kiriladi. mubolag'ada ifodalanayotgan axborot tabiiyki, hayot haqiqatiga mos kelmaydi. lekin me’yor buzilsa kutilgan effektga erishilmasligi ham mumkin. aslida «mubolag'ali nutqning asosiy maqsadi axborot berish emas, balki, tinglovchi yoki o'quvchiga ta’sir qilishdir»[footnoteref:14]. masalan, quyidagi parchada yozuvchi qahramon portretini mubolag'ador qilib tasvirlash orqali komik effekt yaratishga muvaffaq bo'lgan: mahallamizda mamajon lo'mboz degan devdek kishi bo‘lardi. bo‘yi unchalik daroz emasdi-ku, ammo eniga qarichlab o'lchasa, ikki gazdan oshiq chiqardi. o'tirganda dumbasi quymoqqa o'xshab yoyilib ketib uch gazga doira yasardi. qorni shu qadar osilib ketganki, o'tirganda yerga yozsa bir ko'rpachalik joyga nari ketib qolardi. kindigi qichiganda qo‘li yetmay, otashkurak bilan qashlardi. (s,ahmad) [13: a6flypa^mohob a, yuia acap.-b.132.] [14: a6aypa*mohob a. 9iua acap.-b. 133.] mubolag'a yo‘li bilan komik effekt yaratishning yana bir usuli grotesk deb …

5 / 5

i ham g'ayri tabiiy tarzda ifodalanadi: qabul qiladigan kasallar: kindigiga bod to'xtagan, ko'kragi shishgan, tug'maydigan xotinlar, ishq dardiga mubtalo bo'lgan laylilar, majnunlar, parilar, yuk tashlagan kelinlar. ayniqsa, xazonrezgi, toshqizig'i vaqtida qaytalanadigan jinni hamda arvoh urganlar va boshqalar... dorilardan namunalar: qo'ziqorinning bargi, havoning yog'i so'ngra mo'rining qurumi, chi limning suvi, aravaning g'ij-g'iji va bundan bo'lak turli-tuman attorning qutisida yo'q dori-darmonlar. [15: toraeb o. riys/imumotmka xahpjiapm.-towkeht^mtyb™, 1976.-e.155.] jinnilarni tuzatish borasidagi ikki so'nggi tajribamiz qo'qonning mirtohir mahallasidagi dong'li bir jinni ustida bo'ladi. tashreh uchun sakkizta belkurak, yettita ketmon buyuriladi. dori uchun eng munosib hamroqulov qorining ashula aytganda chiqargan teri lozim ko 'riladi[footnoteref:16]. [16: a.^a^xpp. acap/iap. 5 4->km/ifl.-toiukeht:f.fy/iom homtiflara afla6net ba cahtat hatiipweth, 1988.~b.255.] kichraytirish (litota) deganda mubolag'aning aksi tushuniladi. «lekin mohiyat e’tibori bilan ular qarama-qarshi hodisalar emas, har ikkisi ham voqelikni haddan tashqari kuchaytirib tasvirlashga xizmat qiladi, faqat ularning ifodalanish usulida farq bor: giperbolada voqelik to'g'ridan - to‘g‘ri, bevosita bo'rttirib ko‘rsatilsa, litotada biror …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ko‘chishlar"

ko‘chishlar reja: 1 .metafora. 2.metonimiya. 3.sinekdoha. 2. kinoya. 3. perifraz. 4. muboiag‘a, grotesk, kichraytirish. tayanch tushunchasar: metafora, metonimiya, sinekdoha, kinoya, perifraz, mubolag‘a, grotesk, kichraytirish. ko'chimlar deyilganda «adabiy asarrting badiiy qimmatini, ifodaliiigini, ekspressivlikni kuchaytirish uchun bir narsaning nomini, belgisini ikkinchisiga ko'chirish yoki so'zlarning umuman ko'chma ma’noda ishlatilishi»[footnoteref:1] nazarda tutiladi. so‘z ma’nosining ko'chish jarayonlari turli ko'rinishlarda voqe bo‘ladi, bu jarayonlar va ularning natijalari sifatida yuzaga keladigan hodisalar, bu hodisalarning turlari, o'ziga xos xususiyatlari kabi masalalar o‘zbek tilshunosligida ancha batafsil o'rganilgan. ko'chimlar deyarli ko'pchilik adabiyotlarda «troplar» ata...

This file contains 5 pages in DOCX format (26.9 KB). To download "ko‘chishlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ko‘chishlar DOCX 5 pages Free download Telegram