genetika

DOCX 10 pages 1.1 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ma’ruza matni: genetika termini 1906 yilda u. betson tomonidan taklif kilingan bo'lib, yunoncha "gepeiko5" so'zidan olingan va kelib chiqishga taalluqli degan ma'noni anglatadi. genetika fani tirik organizmlarning ikki asosiy xususiyatlari - irsiyat va uzgaruvchanlik qonuniyatlarini urganadi. g.mendel o'zining nuxotlar ustida o'tkazgan klassik tajribalari bilan irsiyat va o'zgaruvchanlik xodisalarini ilmiy o'rganishni boshlab berdi (1865). pekin mendel kashf qilgan irsiyat qonuniyatlari 35 yilgacha zamondoshlarning e'tiborini jalb etmadi, fakat 1900 yildan boshlab, irsiyat qonuniyatlari keyta kashf qilingandan keyin, mendel qonunlari hamma olimlar tomonidan e'tirof etildi va genetika aloxida fan sifatida rivojlana boshladi. o'sha vaqtdan boshlab genetika fani uzok va murakxab yo'lni bosib o'tdi va ko'p sonli mustaqil bo'limlarga ajraldi. bu bo'limlar aloxida fan sifatida rivojlanmoqda, ular genetika fanining yangi kashfiyotlari - matematika, fizika, kimyo evolyutsion ta'limot, tsitologiya, tibbiyot va boshqa fanlarning yutuqlaridan foydalanish natijasida tashkil topdi.genetika fundamental (poydevor) va amaliy fan hisoblanadi. uning fundamentalligi - tiriklikning asosiy xususiyatlari - irsiyat va o'zgaruvchanlikni o'rganishi, …

2 / 10

asrning ikkinchi yarmigacha irsiyat xodisasi ilmiy jixatdan umuman o'rganilmagan edi. ammo o'sha davrdayoq bolalarning hamma vaqt ham ota-onalarga o'xshayvermasligi, ba'zi kasalliklarning ayrim oilalarda uchrashi, o'simlik va xayvonlarning xususiyatlarini chatishtirish yo'li bilan yaxshilash mumkinligi ma'lum edi, tibbiyot soxasida ayrim empirik qonunlar keltirib chiqarilgan edi. masalan gemofiliya bilan faqat avil bolalar kasallanishi, lekin kasallik onalardan o'tishi (nasse konuni) aniqlangan edi. lekin odam genetikasining rivojlanishiga ijtimoiy za siyosiy munosabatlar hamma vaqt ta'sir ko'rsatib keldi. kuning uchun xam antropogenetikaning "sof fan" bo'lib qolishi qiyin edi.hatto hozirgi davrda xam 1s (intellekt koeffitsienti) irsiylanishi, xulaning tuma shakllarining mavjudligi muammolari jamoatda har xil baxslarning kelib chiqishiga sabab bo'lib kelmokda. irsiyat to'grisida dastlabki tushunchalarni antiq davrdagi kdtsimgi yunon faylasuflarining asarlarida topish mumkin. masalan gippokrat shunday yozgan edi: "urug butun tanani hosil qiladi, sog'lom urugdantananing sog'lom qismlari, kasal uruglardan esa kasal qismlar hosil bo'ladi. kaldan kal bola, ko'k ko'zlidan ko'k ko'zli bola, gilaydan g'ilay, tuxumsimon kallalidan tuxumsimon kallali farzandlar …

3 / 10

davrda tibbiyot genetikasining usullari soni ancha ko'payib, hatto molekulyar biologiyaning eng yangi usullarini ham o'z ichiga oladi. f.galton o'zining 1865 yilda yozgan "talantning va xarakterning irsiylanishi" asarida o'z zamonining eng mashhur odamlarining biografiyalarini o'rganib, ularning tanlangan kasblarida qo'lga kiritilgan katta muvaffaqiyatlari ko'p jixatdan irsiyatga bog`liq ekanligani aniqladi. f.galtondan ham ancha oldin odam belgilarining irsiylanishi to'g`risida ayrim ma'lumotlar mavjud edi. moperti (xviii asrda) polidaktiliyaning ayrim oilalarda ko'proq uchrashni aniqladi. nasse (xix asr boshlarida) gemofiliyaning irsiylanish haqidagi empirik qonunini taklif etdi. odam genetik tekshirish ob'ekti sifatida ancha kamchiliklarga ega. bularning eng asosiysi - odamlarda duragaylash, ya'ni eksperimental duragaylash usulini qo'llash mumkin emasligidir. shunday bo'lishiga qaramasdan kishilik jamiyatida nikohning har xil tiplarini topish mumkin, kerakli nikohtiplarini topish uchun izchillik bilan tekshirish lozim. uzoq qarindoshlar to'g`risida aniq ma'lumotlar to'plash ham ancha qiyin, holbuki bularsiz to'g`ri genealogik kartalarni tuzish mumkin emas.bu noqulayliklarga barxam berish uchun ma`lum belgi (kasallik) uchraydigan ko'proq oilalarni o'rganish lozim. odam xromosomalarining …

4 / 10

lil qilishga asoslangan. bunda probandda irsiylanyotgan, o'rganilayotgan belgining (kasallikning) fenotipik namoyon bo'lishi kuzatilmasligi ham mumkin. bu usul ancha qulay va oson bo'lib tuyulishiga qaramasdan bir muncha qulayliklarga ham egadir. ulardan biri - to'planayotgan axborotning buzib ko'rsatilgandir. agar oilada irsiy latologiya bo'lsa har bir oila a'zosi bukda o'zining aybdorligini his qilishi tabiiydir. shuning uchuy ham ba'zan so'ralayotgan shaxs o'zining avlodida igunday kasallikning borligini yashiradi, yoki erining (xo-tininkng) avlodida shunday kasallik bo'lganligi haqida . noto`g`ri ma'lumot beradi. vrach proband yoki uning qarindoshlarini aybdorlik hissidan xalos qilishga, o'ziga ishonch uyg`otishga harakat qilmog`i lozim. iloji boricha shajara a'zolarini shaxsan vrachning o'zi tekshirishi, qarindoshlarning bergan ma'lumotlari bilan cheklanib qolmasligi lozim. agar bunday kishining iloji . bo'lmasa, ayniqsa qarindoshlar boshqa joylarda yashasa anketalar orqali ma'lumotlar to'planadi. anketani oila vrachlari to'ldirishi maqsadga muvofikdir, gendrix vrach o'zi shaxsan tekshirganda turli rivojlanishning kichik anomaliyalarini (rka yoki stigaalar) o'zi ko'rishi mumkin, anketa tuzganda esa savollar mutaxassis bo'lmaganlar ham to'g`ri javob …

5 / 10

an belgi (kasallik) irsiymi yoki irsiymas ekanligi. 2. irsiylanish tipining qandayligi. 3. kelajak avlodning prognozi. 4. bundan tashqari bu usuldan odam populyatsiyalarida mutatsion jarayonlarning jadalligini o'rganishda, tibbiyot-genetika maslahatini o'tkazishda, genlarning birikishi va o'zaro ta'sirlari tanlaya qilishda va ularni kartalashtirishda ham foydalanish mumkin. genealogiya usuli 3 ta bosqichda o'tkaziladi: 1) ma'lumotlar to'plash; 2) avlodlar shajarasini tuzish; 3) avlodlar shajarasining taxlili. shajarani tuzishni probanddan boshlanadi. keyin esa uning i, ii, iii, iv darajadagi qarindoshlari so'raladi va tekshiriladi, qon-qarindoshlar bo'lmagan qarindoshlarni ham tekshiriladi. tibbiyotda bu usul klinik-genealogik usul deb ham ataladi, chunki shajara bironta kasal-likka nisbatan tuziladi.hozirgi davrda shajara tuzish ko'proq kasallikka nis-batan emas (chunki ko'p holatlarda bu juda qiyin, mutantgen shajara a'zolaridan birida bo'lsa ham kasallik. yuza-xa chiqmasligi-mumkin) balki kasallikning asosiy bel-gisiga kisbatan amalga oshiriladi.masalan, gapertoniyaning irsnylanishk o'rganilayot-ganda oilaning kichik a'zolari - bolalar o'rganilayotgan bo'lsin. tabiiyki, ularda hali gipertomnya kuzatil-maidi. shuning uchun bolalarda jismoniy mashq bilan test o`tkazish va qancha vaqtdan keyin …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "genetika"

ma’ruza matni: genetika termini 1906 yilda u. betson tomonidan taklif kilingan bo'lib, yunoncha "gepeiko5" so'zidan olingan va kelib chiqishga taalluqli degan ma'noni anglatadi. genetika fani tirik organizmlarning ikki asosiy xususiyatlari - irsiyat va uzgaruvchanlik qonuniyatlarini urganadi. g.mendel o'zining nuxotlar ustida o'tkazgan klassik tajribalari bilan irsiyat va o'zgaruvchanlik xodisalarini ilmiy o'rganishni boshlab berdi (1865). pekin mendel kashf qilgan irsiyat qonuniyatlari 35 yilgacha zamondoshlarning e'tiborini jalb etmadi, fakat 1900 yildan boshlab, irsiyat qonuniyatlari keyta kashf qilingandan keyin, mendel qonunlari hamma olimlar tomonidan e'tirof etildi va genetika aloxida fan sifatida rivojlana boshladi. o'sha vaqtdan boshlab genetika fani uzok va murakxab yo'lni bosib ...

This file contains 10 pages in DOCX format (1.1 MB). To download "genetika", click the Telegram button on the left.

Tags: genetika DOCX 10 pages Free download Telegram