sho’rlangan tuproqlar

PPTX 18 pages 288.4 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 288.4 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

sho’rlangan tuproqlar. sho’rlangan tuproqlar. reja sho’rlangan tuproqlar haqida tushuncha va ularning tarqalishi. tuproqdagi tuzlarning manbai va sho’rlanish sabablari. sho’rxoklar klassifikasiyasi. sho’rxoklar tarkibi va xossalari. ekinlarning rivojlanishiga sho’rlanishning ta’siri. sho’rlangan tuproqlar haqida tushuncha va ularning tarqalishi. sho’rlangan tuproqlar deb tarkibida o’simliklar ning normal o’sishi va rivojlanishiga zarar yetkazadigan miqdorda suvda oson eruvchi tuzlarni saqlovchi tuproqlarga aytiladi. tuproq yuzasi va uning profilida suvda oson eruvchi tuzlarni ko’p saqlaydigan tuproqlar sho’rxoklar deyiladi. agarda 0-30 sm qatlamda 0,6 foizdan ko’p sodali yoki 1,0 foizdan ko’p xlorli yoki 2 foizdan ko’p sulfatli tuzlarni saqlasa, unday sho’rlangan tuproqlar sho’rxoklar deb ataladi. yuqorida ko’rsatilgan miqdordagi tuzlarni ustki qatlamlarida emas balki pastki qatlamlarida saqlaydigan tuproqlarga sho’rxoksimon deb ataladi. agar suvda oson eriydigan tuzlar eng ko’p miqdori tuproqning 0-30 sm atrofidagi chuqurligida joylashgan bo’lsa, bunday tuproqlar yuqori sho’rxoksimon, 30-80sm sho’rxoksimon; 80-150 sm – chuqur sho’rxoksimon; 150 sm dan pastda bo’lsa sho’rlanmagan tuproqlar jumlasiga kiritiladi. o’zbekiston respublikasi xududida sho’rlangan tuproqlar …

2 / 18

likatlar va ayniqsa karbonat angidrid bilan birikishi tufayli ko’p miqdorda karbonatlar hosil bo’ladi. tuzlar hosil bo’lishida yana bir manba- bu vulqonlar otilishidir. vulqon gazlarida cl, so4, co2 lar uchraydi; vulqonlar faoliyati bilan bog’liq bo’lgan issiq suvlar ayniqsa xloridlar, soda kabi tuzlarni yuzaga olib chiqadi. tuzlarning shamol yordamida qattiq chang holida yoki atmosfera yog’inlari natijasida bir joydan ikkinchi joyga ko’chishiga tuzlarning impulverizasiyasi deyiladi. qattiq shamol paytlarida tuzli ko’llar va dengizlar yuzasidan har xil tuzlar erigan suv zarrachalari havoga ko’tarilib, boshqa tomonlarga ko’chirilib ketiladi. atmosfera yog’inlari bilan bu tuzlar yerga tushadi. meteorologiya stansiyalarning ma’lumotlariga ko’ra cho’llarda har yili bir gektar yerga o’rta xisobida 450-500 kg tuz kelib qo’shiladi. orol havzasida bundan 4-5 marta ko’p. sizot suvlarining tuproq ustki gorizontlariga ko’tariladigan va sho’rlantira oladigan chuqurligi sizot suvlarining kritik sathi deyiladi va u iqlimning quruqligi, guruntning mexanik tarkibiga va uning tuzilishga bog’liq bo’ladi. odatda sizot suvlari 1,5-2-3 m dan tuproqning ustki qatlamlariga ko’tarila oladi. …

3 / 18

pchaga: gidromorf va avtomorf sho’rxoklarga bo’linadi. gidromorf sho’rxoklar esa o’z navbatida: tipik gidromorf, o’tloq, botqoq sho’rxoklar, dengiz bo’yi sho’rxoklari, ikkilamchi va cho’l taqir tuproqlariga bo’linadi. ular minerallashgan sizot suvlar yer betiga yaqin joylashgan sharoitda sho’rhoklanish jarayoni natijasida paydo bo’ladi. avtomorf sho’rxoklar qoldiq va eol (shamol) do’ngliklardagi sho’rxoklarga bo’linadi: ular sizot suvlari chuqur joylashgan maydonlarda hamda sho’rlangan tuproq hosil qiluvchi jinslarda paydo bo’ladi. sho’rxok tuproqlarda suvda oson eriydigan tuzlar juda xilma-xil bo’lishi mumkin, ammo ko’pincha bu tuzlar uchta kation na+, mg+2, ca2+ va to’rtta anion cl- , so24- , co23- , hco3- larning tabiiy sharoitdagi xar xil kombinasiyalaridan tashkil topgan quyidagi 12 xil tuzlar hosil bo’lishi mumkin: nacl, na2so4, na2co3, nahco3, mgso4, mgcl2, mgco3, mg(hco3)2, cacl2, caso4, caco3, ca(hco3)2. tuzlarning ximiyaviy tarkibini xisobga olgan xolda tuproqlarning sho’rlanganlik darajalarini aniqlash klassifikasiyasi sho’rlan-ganlik darajasi sulfatli xlorid-sulfatli sulfat-xloridli xloridli quruq qoldiq quruq qoldiq xlor quruq qoldiq xlor xlor sho’rlan-magan 3,0 >2,0 >0,3 >1,0 >0,3 …

4 / 18

oqlarning sulfat-xlorli sho’rlanish viloyatiga xam asosan yarim sahro va qisman sahro bo’lgan rayonlar kiradi. turon, balxash, pasttekisliklari bo’lib, unga amudaryo hamda sirdaryoning vodiylari va deltalari vaxsh, murg’ob va tajang vodiylari kiradi. tuproqlarning xlor-sulfatli sho’rlanish viloyati turon pasttekisligi qozog’iston chala cho’llari, farg’ona vodiysi, zarafshon va amudaryoning etaklarini o’z ichiga oladi. bu tuproqlar tarkibida xlor tuzlariga qaraganda sulfat tuzlari ko’proq uchraydi. sho’rxoklarning yuza qismlaridagi tuz miqdori 5-8 foizdan oshmaydi. tuzlarning tarkibi sho’rlangan tuproqlarning morfologik belgilariga ham ta’sir ko’rsatadi. shuning uchun tipik sho’rxoklar morfologik belgilariga ko’ra qatqaloqli, mayin, qatqaloqli-mayin, ho’l va qora sho’rxoklarga bo’linadi. qatqaloqli sho’rxoklarning betida yupqagina tuz qavati (qatqaloq) hosil bo’ladi. bunga sabab tuzlar tarkibida asosan xlorli tuzlar (nacl) va biroz gipsning bo’lishidir. mayin sho’rxoklarning yuzasi tuzlar va tuproq zarrachalaridan iborat och tusli, quruq g’ovak va juda mayin bo’ladi, kishi oyog’i oson botadi va iz tushadi. bu xildagi sho’rxoklar tarkibida asosan sulfatlar (ayniqsa na2so4•10h2o) ko’p bo’ladi. qatqaloqli mayin sho’rxoklarning beti qatqaloq …

5 / 18

n farqlanadi, ph 9 – 11 ga yetadi. ekinlarning rivojlanishiga sho’rlanishning ta’siri. tuproqlarning sho’rlanishi- ekinlar hosilini keskin ravishda kamaytirib yuboradi. kuchli sho’rlangan yerlarda esa o’simliklar butunlay o’smay, nobud bo’ladi. sho’rlangan tuproqlarda o’simlik hujayralariga suvning o’tishi sekinlashadi, chunki tuzlar tuproq eritmasining konsentrasiyasini ancha oshiradi. bunda tuproq «quruqligi» degan hodisa vujudga keladi, chunki tuproq eritmasining osmotik bosimi hujayra shirasining osmotik bosimiga qaraganda kattaroq bo’lganligi tufayli, suvni kuchli tutib turadi va undan o’simlik foydalana olmaydi. sho’rlangan tuproqlarda o’simliklar tanasiga ca, p, mn, fe, kabi muhum oziq elementlarining kam miqdorda o’tishi va cl, na, mg, kabi ionlarning ko’p miqdorda o’tishini ko’rish mumkin. bu hol o’simliklarning zaharlanishiga olib keladi. tuzlar o’simlik ildizlarining tuproqning pastki qatlamlariga taralishiga to’sqinlik qiladi. ayniqsa ildizga na2co3, mgco3 tuzlar juda kuchli ta’sir ko’rsatadi, bu tuzlar ta’sirida ildizlar qorayib, keyin quriydi. ba’zan tuzlar (na2co3 , mgco3 , caco3) tuproqning fizik va suv xossalarini yomonlashtirishi tufayli o’simliklarni normal o’sishiga to’sqinlik qiladi. image1.jpeg image2.jpeg …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sho’rlangan tuproqlar"

sho’rlangan tuproqlar. sho’rlangan tuproqlar. reja sho’rlangan tuproqlar haqida tushuncha va ularning tarqalishi. tuproqdagi tuzlarning manbai va sho’rlanish sabablari. sho’rxoklar klassifikasiyasi. sho’rxoklar tarkibi va xossalari. ekinlarning rivojlanishiga sho’rlanishning ta’siri. sho’rlangan tuproqlar haqida tushuncha va ularning tarqalishi. sho’rlangan tuproqlar deb tarkibida o’simliklar ning normal o’sishi va rivojlanishiga zarar yetkazadigan miqdorda suvda oson eruvchi tuzlarni saqlovchi tuproqlarga aytiladi. tuproq yuzasi va uning profilida suvda oson eruvchi tuzlarni ko’p saqlaydigan tuproqlar sho’rxoklar deyiladi. agarda 0-30 sm qatlamda 0,6 foizdan ko’p sodali yoki 1,0 foizdan ko’p xlorli yoki 2 foizdan ko’p sulfatli tuzlarni saqlasa, unday sho’rlangan tuproqlar sho’rxoklar deb ...

This file contains 18 pages in PPTX format (288.4 KB). To download "sho’rlangan tuproqlar", click the Telegram button on the left.

Tags: sho’rlangan tuproqlar PPTX 18 pages Free download Telegram