tuproq biologiyasi

PPTX 33 pages 419.3 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 419.3 KB

File type PPTX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand qishloq xo’jalik instituti 4-mavzu. tuproqning kimyoviy va organik qismi hamda tuproq biotasining ahamiyati. reja 1. tuproqning kimyoviy tarkibi. 2. tuproqdagi organik moddalarning manbai, miqdori va tarkibi. 3. tuproq biotasi. 4. tuproqdagi gumus miqdorini ko’paytirish usullari. adabiyotlar: a1, a5, a6. q3, q16, q17 tayanch iboralar mineral qismi, organik qismi, gumus (chirindi), gumin kislota, fulvo kislota, mikroorganizm, biota, jonzot, maruzachi: o.sh.boynazarov 1. tuproqning kimyoviy tarkibi asosiy kimyoviy elementlarning tuproq va jinslardagi miqdori va tarqalishi. ma’lumki, tuproq mineral, organik va organik-mineral moddalardan iborat. tuproqning kimyoviy tarkibi ona jinslarga bog’liq bo’lsa-da, undan keskin farq qiladi va asosan turli birikmalar holidagi elementlardan tashkil topgan. tuproq kimyoviy tarkibining o’ziga xos xususiyati, undagi organik moddalar (jumladan gumus) ning mavjudligi, ayrim element birikmalarining turlicha shakldaligi va vaqt o’tishi bilan tarkibining doimiy bo’lmasligidir. tuproqdagi mineral birikmalarning asosiy manbai yer po’sti qattiq qobig’i (litosferada) gi har xil tog’ jinslari hisoblanadi. organik …

2 / 33

oq elementlar litosfera tuproq o 47,20 49,00 c 0,10 2,00 si 27,60 33,00 s 0,09 0,085 al 8,80 7,14 mn 0,09 0,085 fe 5,10 3,80 p 0,08 0,08 ca 3,60 1,37 n 0,01 0,10 na 2,64 0,63 cu 0,01 0,002 k 2,60 1,36 zn 0,005 0,005 mg 2,10 0,60 co 0,003 0,0008 ti 0,60 0,46 b 0,0003 0,001 h 0,15 5,40 mo 0,0003 0,0003 litosfera va tuproq tarkibidagi kimyoviy elementlarning o’rtacha nisbiy miqdori, foiz hisobida (a.p.vinogradov, 1950) tuproq granulometrik fraksiyalarining kimyoviy tarkibi. ayrim granulometrik fraksiyalar mineralogik tarkibining turlicha bo’lishligi sababli ulardagi kimyoviy elementlarning tarqalishi ham bir xil emas. kremniyning miqdori kvarsga boy bo’lgan 0,25 mm dan katta fraksiyalarda yuqori, nozik fraksiyalarda esa dala shpatlari va ayniqsa temir saqlaydigan boshqa birlamchi minerallarning miqdori ko’payadi va shu sababli alyuminiy, temir va boshqa elementlarni miqdori oshadi. alyuminiy va temirga boy bo’lgan gilli minerallarni ko’p saqlaydigan loyqa va qisman nozik changli fraksiyalar minerologik tarkibining …

3 / 33

iqdori, t/ga juda yuqori yuqori o’rtacha past juda past > 200/600 150-200/400-600 100-150/200-400 50 – 100/100-200 14 organik moddaning chirindiga aylanish (gumifikasiya) darajasi, c gk /c fk x 100, % juda yuqori yuqori o’rtacha kuchsiz juda kuchsiz > 40 30 – 40 20 – 30 10 – 20 10 5 – 10 < 5 tuproqlar chirindi (gumusli) holatining ko’rsatkichlari (d.s.orlov, l.a. grishina, 1981 y.) 3. tuproq biotasi. tuproqda yashaydigan ko’p sonli va murakkab mavjudot (jonzot)larsiz tuproqning paydo bo’lishi mumkin emas, tuproq qoplamisiz esa yer biosferasi yagona yaxlit planeta qobig’i tarzida rivojlanmaydi. planetamiz tuproq qoplami o’simliklar hayotini ta’minlaydi va ularning nobud bo’lgan qoldiqlarini qayta ishlovchi (chirituvchi) fabrika bo’lib xizmat qiladi. ikkinchi tomondan tirik mavjudotlar tuproqni yaratadi. bizning planetamizdagi hayotni ikkita asosiy jarayon saqlab turadi-fotosintez tufayli yangi organik moddalarning yaratilishi va ularning keyinchalik bosqichma-bosqich parchalanishi. birinchisi asosan yuqori o’simliklar, ikkinchisi esa tuproqdagi mikroorganizmlar tomonidan amalga oshiriladi. o’simliklar formasiyasi muayyan muhit sharoitida oliy …

4 / 33

tuproq . qo’riq 1200-1600 2000 –«»-- madaniylashgan 1800-3000 2400 –«»-- tuproqlardagi mikroorgvanizmlar miqdori (ye.n.mishustin) bakteriyalar – tuproqda eng ko’p tarqalgan mikroorganizmlar gruppasiga kiradi. ular soni gidrotermik sharoitlarga ko’ra 1 g tuproqda o’nlab, yuzlab, milliondan milliardgacha yetadi. bakteriyalar oziqlanish turiga ko’ra: geterotrof (metatrof) va avtotrof (prototrof) gruppalarga bo’linadi. aerob bakteriyalar tuproq havosida erkin kislorod yetarli bo’lgan sharoitda, anaerob gruppasi esa erkin kislorod bo’lmaganda yashaydi. aerob sharoitda bakteriyalar turli oksidlanish, nitratlanish, ammonifikasiya va chiritish kabi jarayonlar, anaerob bakteriyalar ishtirokida esa achish-bijg’ish, denitrifikasiya (azotsizlanish) va boshqa jarayonlar rivojlanadi. demak, bakteriyalar ishtirokida, tuproqda organik va mineral birikmalarning o’zgarishi hamda turli biologik, biokimyoviy jarayonlar yuzaga keladi. aktinomisetlar (nurli zamburug’lar) tuproqda ancha kam tarqalgan bo’lib, 1 g tuproqda 15-36 mln., uning massasi esa gektariga 700 kg. ni tashkil etadi. aktinomisetlar o’zining oziqlanishi uchun zarur uglerodni turli organik birikmalardan oladi. ular kletchatka, lignin va tuproqdagi organik moddalarni parchalashda hamda gumus hosil bo’lishida ishtirok etadi. aktinomisetlar aerob bo’lganidan …

5 / 33

dalarni parchalayotganda turli kislotalar (limon, oksalat, sirka kislotalari kabilar) ni sintezlaydi. ular faoliyati natijasida fulvokislotaga boy gumus hosil bo’ladi. zamburug’larning ushbu xususiyati tufayli minerallarning jadal parchalanishi yuzaga keladi. suv o’tlari – hujayralarida xlorofill saqlaydigan eng mayda organizm bo’lib, deyarli barcha tuproqlarning yuza qismlarida tarqalgan. suv o’tlari o’z xlorofillari orqali karbonat angidridini o’zlashtiradi. botqoq tuproqlar va sholi maydonlaridagi suv o’tlari suvdagi karbonat angidridini o’zlashtirib oladi va kislorod ajratib uning aerasiyasini yaxshilaydi. suv o’tlari jinslarning nurash jarayonlarida va dastlabki tuproq paydo bo’lishida ham aktiv ishtirok etadi. tuproqlarda yashil, ko’k-yashil va diatom suv o’tlarining 30 ga yaqin turi havodagi azotni biriktirish xususiyatiga ega ekanligi aniqlangan. bu sholichilik sharoitida katta ahamiyatga ega. lishayniklar - zamburug’ va suv o’tlarining bir joyda yashash ya’ni simbiozdan iborat organizmlardir. zamburug’ suv o’tlarini suv va unda erigan mineral moddalar bilan ta’minlaydi, suv o’tlari esa zamburug’lar o’zlashtiradigan uglevodlarni ishlab chiqaradi. lishayniklar odatda kambag’al tuproqlar, qumli yerlar, toshlar yuzasida hamda tundra …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproq biologiyasi"

o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand qishloq xo’jalik instituti 4-mavzu. tuproqning kimyoviy va organik qismi hamda tuproq biotasining ahamiyati. reja 1. tuproqning kimyoviy tarkibi. 2. tuproqdagi organik moddalarning manbai, miqdori va tarkibi. 3. tuproq biotasi. 4. tuproqdagi gumus miqdorini ko’paytirish usullari. adabiyotlar: a1, a5, a6. q3, q16, q17 tayanch iboralar mineral qismi, organik qismi, gumus (chirindi), gumin kislota, fulvo kislota, mikroorganizm, biota, jonzot, maruzachi: o.sh.boynazarov 1. tuproqning kimyoviy tarkibi asosiy kimyoviy elementlarning tuproq va jinslardagi miqdori va tarqalishi. ma’lumki, tuproq mineral, organik va organik-mineral moddalardan iborat. tuproqning kimyoviy tarkibi ona jinslarga bog’liq bo’lsa-da, undan keskin fa...

This file contains 33 pages in PPTX format (419.3 KB). To download "tuproq biologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproq biologiyasi PPTX 33 pages Free download Telegram