chorizmning turkistonda maorif, fan va madaniyat sohasidagi siyosati

DOCX 23 стр. 85,8 КБ Бесплатная загрузка

23 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 85,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 23

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 23

6-mavzu:rossiya istilosi va mustabid sho’rolar davlati davrida o'zbekiston madaniyati reja: 1.chorizmning turkistonda maorif, fan va madaniyat sohasidagi siyosati. 2. ma'rifatparvarlik harakati. jadidchilik va ijtimoiy madaniy ko’tarilish. 3. mustabid so vet davlati davrida o‘zbekiston madaniyati tayanch tushunchalar: ruslashtirish siyosati, rus-tuzem maktabi, kutubxona, muzey, sharq va g‘arb san’ati an’analari simbiozi, rus shaharsozligi, kvartal, grafika san’ati, foto va kino san’ati, tasviriy va amaliy san’at, musiqa, illyustratsiya, sirk truppasi, o‘zbek teatr san’ati, ma'rifatparvarlik harakati, jadidchilik, madaniy-ma’rifiy jamiyatlar, gazeta, jurnal, madaniy inqilob, sovet ta’lim tizimi, qatag‘onlik siyosati, o‘zbek ilm-fani, adabiyoti, kommunistik mafkura. 6.1. chorizmning turkistonda maorif, fan va madaniyat sohasidagi siyosati. rossiya imperiyasi turkistonni bosib olganidan so’ng uning xalqini ma’naviy-madaniy jihatdan tutqinlikka solish, o’zining uzoqqa mo’ljallangan manfaatiga bo’ysundirish siyosatini yuritdi. bu siyosatning mohiyati mahalliy xalqni milliy, tarixiy ildizlaridan uzib tashlash, xalqning ma’naviy, madaniy, tarixiy merosini yo’q qilish, ruslashtirishdan iborat edi. turkiston general-gubernatorligining farg’ona viloyati harbiy-gubernatori skobelev shunday deb yozgan edi: «millatni yo’q qilish uchun uni …

2 / 23

vaga tashib ketildi. ular orasida san’at darajasida ishlangan muhammad rahim taxti, amir temur maqbarasining naqshinkor darvozasi, undagi bitiklar, oynalar, oltin koshinlar, ahmad yassaviy maqbarasidagi naqshinlar, katta qozon («nazir-niyoz qozoni»), turli tarixiy buyumlar, noyob kitoblar va boshqalar boredi. islom diniga e’tiqod, ruhoniylar, masjid va madrasalar oyoq osti qilina bordi. rossiya ma’murlari musulmon muassasalari, madrasa ishlariga aralashib, ularning faoliyatini tobora cheklab bordi. xix asrning oxiri – xx asr boshlarida maorif tizimida sezilarli o‘zgarishlar yuz berdi. markaziy osiyo rossiya tomonidan bosib olinishiga qadar hozirgi o‘zbekiston hududida diniy musulmon o‘quv yurtlari (eski maktab, madrasa, qorixona va boshqalar), ayniqsa boshlang‘ich ma'lumot beruvchi eski maktablar keng tarqalgan edi. xx asr boshida turkiston o‘lkasida taxminan 5 mingga yaqin eski maktab mavjud edi. bu maktablarda o‘quvchilarga nisbatan jismoniy kuch keng ishlatilar edi. t. qoriniyoziy bu haqda shunday deb yozgan edi: “odatda bolani maktabga olib borib, domlaga topshirguncha, ota quyidagi an'anaviy gaplarni aytar edi: “go‘shti – sizniki, suyagi – …

3 / 23

da rus va o’zbek muallimlari dars berar edi. maqsad o’zbek yoshlariga rus tilini o’rgatish va rus turmush tarzini singdirish edi. chorizm ma’murlari yerli aholi bolalarini «rus-tuzem maktablari»ga jalb qilish, qiziqtirish uchun o’lkadagi mahalliy ma’muriyat boshqaruvida rus tilini bilganlar ishlaydi, degan talabni qo’ydilar. rus tilini bilgan mahalliy aholi vakillariga imtiyozlar yaratildi. shu tariqa, o’lkada ish yuritish asta-sekin rus tiliga o’tkazila bordi. mustamlakachi ma’murlar ruslashtirish siyosatini yuritsalarda, rus tilini yaxshi o’zlashtirgan ziyolilarga shubha bilan qarardi, ular ustidan nazorat, tazyiq uyushtirardi. chor ma’muriyati turkistonni rossiyaning bir qismiga aylantirish, uning janubiy chegaralarida harbiy istehkomlar qurish, boyliklarni va yetishtirilayotgan xomashyoni tashib ketish maqsadida temir yo’l qurilishini boshlab yubordi. 1880-1889-yillarda zudlik bilan krasnovodsk, asxabad, marv, chorjo’y, kushka, buxoro, samarqand, toshkent, qo’qon, andijon shaharlarini bog’lovchi markaziy osiyo temir yo’li qurildi. 1890-1905-yillarda toshkent-orenburg temir yo’li qurilib, turkiston rossiyaning markazi bilan bog’landi. 1915-yilda buxoro-qarshi va termiz-qarshi-shahrisabz-kitob temir yo’li qurildi. temir yo’llar qurilishi munosabati bilan rossiyadan ko’plab ishchilar, injener-texnik xodimlar …

4 / 23

joylari, cherkovlar, savdo rastalari, vokzal va boshqa binolar qurilishida kuzatish mumkin. keng ko‘chalar katta maydon va xiyobonlar, ko‘p qavatli turar-joylar xix asr oxiri - xx asr boshlarida markaziy osiyo shaharlari qiyofasini o‘zgartirib yubordi. shu davrda turkiston general-gubernatorligini markazi bo‘lgan toshkent shahrining qurilishi ham o‘zgardi. "kichik peterburg" deb nom olgan va rus davlatining poytaxti peterburg shahriga o‘xshatib qurilgan bu shahar ko‘chalari va xiyobonlari o‘z vaqtida kelgan sayyohlarni ham hayratga soldi. shahardagi amaldorlarning uylari, turli ma’muriy binolar, favvorali istirohat bog‘lari shaharga yevropa tusini berdi. shahar ko‘chalarida, yo‘llarga tosh, konka-ot qo’shilgan tramvay uchun temir izlarning yotqizilishi, faytunli ot va fonuslarning paydo bo‘lishi ham shahar qiyofasiga yangi davr ruhini kiritdi. shu davrdan boshlab rossiya sanoat korxonalarida ishlab chiqilgan buyumlar, masalan, lampa, samovar, mato va yevropacha kiyim-kechaklar mahalliy aholi xonadoniga kirib kela boshladi, musulmon xonadonida kartoshka, pomidor, baklajon va boshqa yangi sabzavotlar ham paydo bo‘ldi. me’morchilik, tasviriy va amaliy san’atda ham yangi jarayonlar ro‘y berdi. …

5 / 23

ning turmushini, xo‘jalik hayotini, turkiston manzaralarini va o‘lkani bosib olish jarayonida jang ko‘rinishlarini ifodalaganlar. rus rassomlari ta'sirida mahalliy yoshlardan rassom va haykaltaroshlar yetishdi. ularning ishlaridan namunalarni farg‘ona mehmonxonalarida devorlarga ishlangan manzaralar, sitorai mohi xosa saroyidagi sherlar haykallari, hovuzlarga qo‘yilgan ajdarning boshi aks ettirilgan marmar novlar (hovuzi xo‘ja zayniddin, hovuzi rashid) kabilarda ko‘rish mumkin. shuningdek, naqqoshlikda qush va hayvonlar tasvirlari ko‘paydi. ishlangan tasviriy san’at asarlarida milliy rasm chizish uslubi yevropa rasm chizish uslubi bilan uyg‘unlashtirishga intilish paydo bo‘ldi. bu xususiyatni buxorolik rassom ahmad donish ishlarida ko’rish mumkin. uning alisher navoyining layli va majnun dostoniga ishlagan kompozitsiyalarida shu holni ko‘rish mumkin. ahmad donish yozuvchi, shoir, rassom, hattot sifatida tanildi. u rossiya shaharlarida bo‘lib yangi hayot, voqelikka yangicha qarash tuyg‘usi bilan yashadi va mehnat qildi, uning bu qarashlari ilmiy risolalarida, mo‘jaz rasmlarida o‘z ifodasini topdi. donishning mujaz rasmlarida voqelikni o‘ziga aynan o’xshatishga intilib ishlanganligi rasmda tasvirlangan yaqin va uzoqdagi buyumlarning katta va kichik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 23 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "chorizmning turkistonda maorif, fan va madaniyat sohasidagi siyosati"

6-mavzu:rossiya istilosi va mustabid sho’rolar davlati davrida o'zbekiston madaniyati reja: 1.chorizmning turkistonda maorif, fan va madaniyat sohasidagi siyosati. 2. ma'rifatparvarlik harakati. jadidchilik va ijtimoiy madaniy ko’tarilish. 3. mustabid so vet davlati davrida o‘zbekiston madaniyati tayanch tushunchalar: ruslashtirish siyosati, rus-tuzem maktabi, kutubxona, muzey, sharq va g‘arb san’ati an’analari simbiozi, rus shaharsozligi, kvartal, grafika san’ati, foto va kino san’ati, tasviriy va amaliy san’at, musiqa, illyustratsiya, sirk truppasi, o‘zbek teatr san’ati, ma'rifatparvarlik harakati, jadidchilik, madaniy-ma’rifiy jamiyatlar, gazeta, jurnal, madaniy inqilob, sovet ta’lim tizimi, qatag‘onlik siyosati, o‘zbek ilm-fani, adabiyoti, kommunistik mafkura. 6.1. chorizmning turkisto...

Этот файл содержит 23 стр. в формате DOCX (85,8 КБ). Чтобы скачать "chorizmning turkistonda maorif, fan va madaniyat sohasidagi siyosati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: chorizmning turkistonda maorif,… DOCX 23 стр. Бесплатная загрузка Telegram