quyosh nurlanish energiyani fotoelektr о‘zgartiruvchilar

DOCX 17 pages 834.1 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 834.1 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

2-mavzu: quyosh energetikasi. quyosh nurlanish energiyasini elektr energiyasiga aylantirish qurilmalari va jihozlari reja: 1. quyosh nurlanish energiyani fotoelektr о‘zgartiruvchilar 2. quyosh fotoelektr tizimlar 1. quyosh nurlanish energiyani fotoelektr о‘zgartiruvchilar quyosh fotoelektr elementlar energetika nuqtai nazardan quyosh energiyani elektr energiyaga о‘zgartirish uchun eng samarali qurilmalardan yarimо‘tkazgichli fotoelektr о‘zgartirgichlar (feо‘) hisoblanadi. bunda tо‘g‘ridan-tо‘g‘ri bir pog‘onali energiyaning о‘tishi amalga oshiriladi. quyosh energiyani о‘zgartirishning boshqa texnologiyaga, ya’ni termodinamik о‘tishga qaraganda (nurlanish→suvni qizdirish→bug‘→turbina aylanishi→elektr energiya) о‘tishlarda kam energiya sarflanadi. quyosh energiyani fotoelektr о‘zgartirgichlar sohasidagi nazariy tadqiqot va amaliy ishlanmalar feо‘larda nurlanish energiyani о‘zgartirishda yuqori fik bilan amalga oshirish mumkimligini tasdiqlandi va bu maqsadga erishish uchun asosiy yо‘nalishlar belgilangan. feо‘ uchun о‘ziga xos taxminan 300-350 k muvozanat va quyosh t≈6000 k temperaturalarda ularning nazariy fikning chegarasi >90% bо‘ladi. bu esa, energiyaning qaytmas yо‘qotishlarni kamaytirishga yо‘naltirilgan о‘zgartirgichlarning tuzilma va kо‘rsatkichlarni maqbullashtirish oqibatda amalda haqiqiy fikni 50% gacha va undan ortiqcha kо‘tarish mumkinligini kursatadi (laboratoriyalarda hozir fik 40% …

2 / 17

oshlab quyosh fotoelementning materialda fotonlar yutiladi: λg = 1,24 / ∆ye ; (4.2) bu yerda ∆ye – taqiqlangan soha, sathlarning yo‘qligi bilan tavsiflanadi, eni bo‘yicha turli xil materiallar uchun har xil bo‘ladi, ∆ye ≈ (1...2) ev. bundan ortiqroq uzun tо‘lqinli nurlanishlar yarimо‘tkazgichlarda yutilmaydi, demak, fotoelektr о‘zgartirish nuqtai nazardan foydasiz bо‘ladi. quyosh nurlanish energiyani elektr energiyaga о‘zgartirish uchun yarimо‘tkazgichli qurilmalar quyosh fotoelementlar (qfe) deb nomlanadi. yarimо‘tkazgichli materiallardan germaniy ge va kremniy si eng muhim hisoblanadi. kremniy d. i. mendeleyev davriy tizimida iv guruhdagi elementlarga kiradi, uning valentligi 4 ga teng. kremniy atomlar tashqi elektron qobiqda 4 ta elektronlarga ega (4.1-arasm). ( i n i p i σ а ) б ) si si si si si si si si si si ) 4.1-rasm: toza kremniyning kristallik panjara energiya (issiqlik yoki yorug‘lik) keltirilganda panjarada atomlararo bog‘lanishlar elektronlarni yо‘qotadi, bunda musbat zaryadlar hosil bо‘ladi. panjaradagi elektron bо‘lmagan joyga “teshik” deb ataladi (rasm 3.1b). …

3 / 17

dagi hamda elektronlarning valentlik sohasidagi harakati bilan belgilanadi. lekin valentlik sohasida elektronlar emas balki teshiklar harakatlanadi deb qabul qilingan. valentlik bog‘lanishlar bо‘zilishi oqibatda hosil bо‘ladigan yarimо‘tkazgichning о‘tkazuvchanligiga xususiy о‘tkazuvchanlik deb ataladi. temperatura о‘zgarmas bо‘lganda elektron-teshik juftlar soni о‘zgarmaydi, chunki erkin elektron va teshiklarning hosil bо‘lish tezliklar bir xil. elektron va teshikli о‘tkazuvchanliklar hisobidan hosil bо‘lgan toklarning yо‘nalishi mos keladi, shuning uchun: iς= in + ip ; (3.3) bu yerda in - elektronli tok; ip - teshikli tok. yarimо‘tkazgichlarning о‘tkazuvchanligini boshqa elementlarning atomlarni qо‘shish (legirlash) bilan oshirish mumkin. yarimо‘tkazgichning panjaraga aralashmani kiritilganda aralashmali о‘tkazuvchanlik (xususiy о‘tkazuvchanlikdan farqli) hosil bо‘ladi. mos aralashmaning atomlarni yarimо‘tkazgichga kiritilganda qо‘shimcha tok tashuvchilar vujudga keladi, bu esa о‘nlab million marta elektr о‘tkazuvchanligini oshirishga olib keladi. elektron о‘tkazuvchanlik. tо‘rt atomli si kremniyni besh valentli r fosfor bilan legirlanganda aralashmaning atom joyning о‘rniga ortiqcha elektron vujudga keladi (4.2a -rasm). ( i p i σ б ) si b si …

4 / 17

kazgich yoki r-turidagiyarimо‘tkazgich deb nomlanadi. r-turidagi yarimо‘tkazgichda о‘tkazuvchanlik faqat teshiklar bilan hosil qilinadi. fermi sathi. p-turidagi yarimо‘tkazgichlarningо‘tkazuvchanligi xususiy о‘tkazuvchanligiga ega bо‘lgan materiallarning о‘tkazuvchanligiga qaraganda ancha katta bо‘ladi, chunki donorlarni ionlash energiyasi taqiqlangan sohaning enidan kichik va elektrolarni qо‘zg‘atilganda ular о‘tkazuvchanlik sohaga yengil о‘tadi. xuddi shunday, r-turidagi materiallarda teshiklar valentlik sohaga yengil о‘tadi. bu hodisani tushintirish uchun fermi sathi degan tushuncha kiritilgan. fermi sathi taqiqlangan sohadagi energiyaning shartli sathini ifodalaydi (4.3-rasm), bundan asosiy tashuvchilar qо‘zg‘atiladi (elektronlar p-turidagi materiallarda va teshiklar r-turidagi materiallarda). ( а ) ∆ е р ∆ е п b ) v ) о‘tkazuvchanlik sohasi valent liksohasi sohasi taqiqlangan e c ∆ е e v ) 4.3-rasm: yarimо‘tkazgichlardagi fermi sathi (punktir): a – aralashmasiz yarimо‘tkazgich, b – p-turidagi aralashma, v – r-turidagi aralashma qо‘zg‘atilish ehtimoli quyidagiga proporsional: exp[-e∆ei/(kt)] ; (3.4) bu yerda ye=1,6×10-19 kl – elektron va teshikning zaryadi; ∆yei – fermi sathi bilan valentlik sohasi (∆yer) yoki о‘kazuvchanlik …

5 / 17

iklarning diffuziya jarayonga qarshi ta’sir etadigan, kо‘p zaradlangan qatlam hosil bо‘ladi. diffuziya n-sohasidan p-sohasiga elektronlar oqimini yaratishga intiladi, zaryadlangan qatlamning maydoni esa, teskari, n-sohasiga elektronlarni qaytarishga harakat qiladi. shunga о‘xshash ravishda, n-p о‘tishdagi maydoni p-dan n-sohasiga teshiklarning diffuziyaga qarshi ta’sir etadi. ma’lum vaqtdan keyin muvozanat hosil bо‘ladi. zaryadlar tо‘planish natijada, о‘tishning ikkala tomonidan, hosil bо‘lgan qarama-qarshi ishorali elektr maydon, erkin elektron va teshiklar konsentratsiyaning farqi oqibatda vujudga kelgan, diffuziyani muvozanatlashtiradi. natijada fermi sathi doimiy potensiali ostida bо‘ladi. taqiqlangan sohasi ∆ye butun materialida mavjud va о‘tkazuvchanlik sohasining hamda valentli sohasining energiyalar orasida potetsiallar sakrashi hosil bо‘ladi. о‘tish joyida hosil bо‘lgan kontaktli potensiallar farqi asosiy zaryadlar tashuvchilarning о‘tishiga qarshilik kо‘rsatadi, ya’ni r-qatlam tomonidan elektronlar о‘tishiga, ammo asosiy bо‘lmagan tashuvchilarni qarama-qarshi yо‘nalishda qarshisiz о‘tkazadi. n-p-о‘tishlarning bu xususiyati, feо‘ni quyosh yorug‘lik bilan nurlantirilganda, fotoelektr yurituvchi kuchni (fotoeyuk) hosil qilish imkoniyatini yaratadi. feо‘ning ikkala qatlamlarda yorug‘lik bilan hosil bо‘lgan elektron-teshik juftlar n-p-о‘tishda bо‘linadi: asosiy bо‘lmagan …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quyosh nurlanish energiyani fotoelektr о‘zgartiruvchilar"

2-mavzu: quyosh energetikasi. quyosh nurlanish energiyasini elektr energiyasiga aylantirish qurilmalari va jihozlari reja: 1. quyosh nurlanish energiyani fotoelektr о‘zgartiruvchilar 2. quyosh fotoelektr tizimlar 1. quyosh nurlanish energiyani fotoelektr о‘zgartiruvchilar quyosh fotoelektr elementlar energetika nuqtai nazardan quyosh energiyani elektr energiyaga о‘zgartirish uchun eng samarali qurilmalardan yarimо‘tkazgichli fotoelektr о‘zgartirgichlar (feо‘) hisoblanadi. bunda tо‘g‘ridan-tо‘g‘ri bir pog‘onali energiyaning о‘tishi amalga oshiriladi. quyosh energiyani о‘zgartirishning boshqa texnologiyaga, ya’ni termodinamik о‘tishga qaraganda (nurlanish→suvni qizdirish→bug‘→turbina aylanishi→elektr energiya) о‘tishlarda kam energiya sarflanadi. quyosh energiyani fotoelektr о‘zgartirgichlar...

This file contains 17 pages in DOCX format (834.1 KB). To download "quyosh nurlanish energiyani fotoelektr о‘zgartiruvchilar", click the Telegram button on the left.

Tags: quyosh nurlanish energiyani fot… DOCX 17 pages Free download Telegram