nurlanish qonunlari

DOCX 19 pages 164.2 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 164.2 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/02 – mts” guruh talabasi matyoqubov mansurning “termodinamika va issiqlik texnikasi” fanidan mustaqil ishi mavzu: nurlanish qonunlari bajardi: matyoqubov m. qabul qildi: __________ urganch – 2025 mavzu: nurlanish qonunlari reja: 1. asosiy tushunchalar 2. issiqlik nurlanishning asosiy qonunlari 3. qattiq jismlar orasida nurli issiqlik amashinuvi. 4. ekranlar 5. gazlarning nurlanishi 6. murakkab issiqlik almashish jarayonlari 1. asosiy tushunchalar issiqlik texnikasining yuqori temperaturalar sohasida, nurli issiqlik almashish o‘zining jadalligi bilan boshqa issiqlik almashinuv usullaridan ustun turadi. shuning uchun yuqori temperaturalarda ishlaydigan agregatlarni yaratishda, nurli issiqlik almashishidan yuqori darajada foydalanishni e’tiborga olish lozim. bu avvalo, qozon qurilmalariga, sanoat pechlariga taalluqlidir. qurilish materiallari korxonalarida, tsement, ohak, shamot va boshqa meteriallarni ishlab chiqarishda bunday pechlar keng qo‘llanilmoqda. issiqlik bir jismdan ikkinchisiga nur orqali uzatilish jarayoni nurli issiqlik almashinuvi deyiladi. issiqlik nurlarining tarqalishi bu jism ichki energiyasining elektromagnit to‘lqin energiyasiga aylanishidir. temperaturasi absolyut …

2 / 19

ik energiyasini eltganligi sababli ular issiqlik nurlari deyiladi. ko‘pchilik qattiq va suyuq jismlar 0 dan gacha oraliqda bo‘lgan barcha to‘lqin uzunligidagi energiyani chiqaradi, ya’ni bu jismlarning nurlanish spektrlari yaxlit (tutash) bo‘ladi. ba’zi jismlar uzlukli spektrli, ya’ni faqat muayyan to‘lqin uzunliklar oralig‘ida energiya nurlantiradi. ularga qizdirilgan gazlar va bug‘lar kiradi. nur chiqarayotgan jismning faqat temperaturasi va optik xossalari bilan aniqlanadigan nurlanish issiqlik nurlanishi deyiladi. jismga yutilgan issiqlik nurlari atom va molekulalarning tartibsiz issiqlik harakat energiyasiga aylanadi va jismning temperaturasini oshiradi. issiqlik nurlanishini tavsiflaydigan asosiy kattaliklarga quyidagilar kiradi: nuriy oqim q, nurlanish zichligi ye va nurlanish jadalligi (oqimning spektral zichligi) j. vaqt birligi ichida, to‘lqin uzunligi dan +d bo‘lgan oraliqda mos bo‘lgan nurlanish energiyasiga oqimning monoxromatik nurlanishi q deyiladi. spektrning 0 dan gacha oraliqdagi to‘lqin uzunliklariga mos bo‘lgan barcha nurlanishga integral yoki nuriy oqim q deyiladi. jismning yuza birligidan barcha yo‘nalishlar bo‘yicha nurlanayotgan nurli oqimga jismning integral nurlanish zichligi deyiladi. e=dq/df (1) …

3 / 19

h energiyasi issiqlik balansining tenglamasi deyiladi. agar a=1 bo‘lsa, (ya’ni r=d=0), u holda jism o‘ziga tushadigan barcha nurlanishni yutadi. bunday jism absolyut qora jism deyiladi. 1-rasm. tushayotgan nurlanishning taqsimlanishi agar r=1 bo‘lsa, (ya’ni a=d=0), jism o‘ziga tushgan barcha nuriy energiyani qaytaradi. agar qaytarish geometrik optika qonunlariga bo‘ysunsa, u holda jismning sirti ko‘zgu sirt deyiladi. agar jismdan nur diffuzion qaytsa, (lot.diffusio–tarqalish, oqish), bunday jismga absolyut oq jism deyiladi. agar d=1 bo‘lsa, (ya’ni a=r=0), u holda jism o‘ziga tushayotgan nurlarning hammasini o‘tkazib yuboradi va absolyut tiniq (shaffof), ya’ni diatermik jism deyiladi. tabiatda absolyut qora, oq va tiniq jismlar bo‘lmaydi. neft qurumi, qor va muz o‘zining xossalari jihatidan absolyut qora jismga yaqin turadi. ularning yutilish koeffitsienti a=0,90,96. metallarning silliqlangan sirti uchun r=0,97 ga teng. bir va ikki atomli gazlarning hammasini diatermik (d1) jismlar deb hisoblash mumkin. uch atomli va ko‘p atomli gazlar, ularning aksincha issiqlik energiyasini yutadi va chiqaradi. havo ham deyarli shaffof …

4 / 19

nurlarni tarqatib turadi. bir xil temperaturada absolyut qora jismlarning nurlanish jadalligi boshqa real jismlarnikiga qaraganda yuqori bo‘ladi. nurlanish jadalligi j,o ni to‘lqin uzunligi va temperatura t ga bog‘liqligi plank qonuni bilan belgilanadi: (5) 2-rasm. absolyut qora jismning nurlanish jadalligini to‘lqin uzunligi va temperaturaga bog‘liqligi bu yerda c1=0,37410-15vtm2; c2=1,438810-2 mk – plank doimiylari; e – natural logarifm asosi. nurlanish jadalligini to‘lqin uzunligi va temperatura bo‘yicha plank qonuniga asosan taqsimlanishi 2-rasmda tasvirlangan. vin qonuni. 2-rasmdan ko‘rinib turibdiki, jismning temperaturasi orttirilsa, uning nur tarqatish jadalligining maksimumi qisqa to‘lqin tomonga siljiydi. bu qonuniyatni v. vin 1893 yili taklif etgan va uning matematik ifodasini bergan: max=0,0028989/t yoki tmax=v=2,89810-3mk (6) bu v.vinning siljish qonuni deyiladi. siljish qonuniga muvofiq jismlar nur ko‘rinishida tarqatadigan elektromagnit to‘lqinlarning jadalligi har xil temperaturada turlicha bo‘ladi. masalan, elektr isitkichning temperaturasi t=1100 k bo‘lganda, u max=310-6m bo‘lgan to‘lqin uzunlikdagi nurni tarqatadi, uning spektri asosan infraqizil nurdan iborat bo‘ladi. quyosh (t=5500 k) nuri to‘lqin …

5 / 19

jismning qoralik darajasi. kirxgof qonuni. absolyut qora va kulrang jismlarning issiqlik nurlarini yutish va tarqatish hossalari orasidagi bog‘lanishni g. kirxgof 1882 yili o‘rganib, quyidagi qonuniyatni ochgan: bu yerda e0(t) – absolyut qora jismning nurlanish xususiyati. jismning nur chiqarish (nurlanish) xususiyatining yutish xususiyatiga nisbati jismning tabiatiga bog‘liq emas va bir xil temperaturadagi barcha jismlar uchun bir xil bo‘lib, shu temperaturadagi absolyut qora jismning nurlanish xususiyatiga teng. (10) tenglamadan ko‘rinib turibdiki, kul rang jismning yutilish koeffitsienti qanchalik katta bo‘lsa, u shunchalik ko‘p nurlanadi. yutilish koeffitsienti birdan kichik (0<a<1) bo‘lgani sababli, bir xil temperaturada kul rang jismning nurlanish xususiyati e, absolyut qora jismning nurlanish xususiyatidan kichik bo‘ladi. kirxgof qonunidan, (10) va (9) tenglamalardan ko‘rinib turibdiki, kul rang jismning qoralik darajasi son jihatdan uning yutish xususiyatiga teng: a= (11) kattalik o‘zgarmas bo‘lgani uchun, kul rang jismning yutish xususiyati to‘lqin uzunligiga va temperaturaga bog‘liq emas. 6-jadvalda ba’zi kul rang jismlarning qoralik darajasi keltirilgan. lambert qonuni …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nurlanish qonunlari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch ranch texnologiya universiteti “23/02 – mts” guruh talabasi matyoqubov mansurning “termodinamika va issiqlik texnikasi” fanidan mustaqil ishi mavzu: nurlanish qonunlari bajardi: matyoqubov m. qabul qildi: __________ urganch – 2025 mavzu: nurlanish qonunlari reja: 1. asosiy tushunchalar 2. issiqlik nurlanishning asosiy qonunlari 3. qattiq jismlar orasida nurli issiqlik amashinuvi. 4. ekranlar 5. gazlarning nurlanishi 6. murakkab issiqlik almashish jarayonlari 1. asosiy tushunchalar issiqlik texnikasining yuqori temperaturalar sohasida, nurli issiqlik almashish o‘zining jadalligi bilan boshqa issiqlik almashinuv usullaridan ustun turadi. shuning uchun yuqori temperaturalarda ishlaydigan agregatlarni yaratishda, nur...

This file contains 19 pages in DOCX format (164.2 KB). To download "nurlanish qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nurlanish qonunlari DOCX 19 pages Free download Telegram