uzbek munshaoti tarixi va uning an'analari

DOCX 11 pages 31.6 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.6 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

2-mavzu 2-ma’ruza: o‘zbek munshaoti tarixi, uning an’analari reja: 1.munshaot tarixining davlatchilik tarixi bilan bog‘liqligi 2.turkiy davlatchilikning boshlang‘ich davrlarida ish yuritishning og‘zaki shakli 3.yozuv va musulmon huquqining paydo bo‘lishi bilan ish yuritish hujjatlarining takomillashuvi 4.tarxon yorlig‘i, vaqfnoma, vasiqa singari hujjatlarning mazmuni 5. sobiq ittifoq davrida o‘zbek tili va ish yuritish hujjatlari.o‘zbekiston respublikasidagi hozirgi ish yuritish tizimi ilk turkiy davlatchilikdagi munshaotning bevosita vorisi ekanligi tanyach so‘z va iboralar: adolatpesha qonunlar majmui, o‘rxun-enasoy, sug‘d, eski uyg‘ur, arab va boshqa yozuvlar, yozma manbalar, yorliq farmon, noma, bitimlar, arznoma, qarznoma, vasiqa, lisoniy qolip, patta, ish yuritishni o‘zbekchalashtirish, munshaot, davlat, o‘zbek davlatchiligi, og‘zaki nutqiy me’yorlar, an’anaviyliq turkiy hoqonliklar hujjatlari. hujjatlar kechagina paydo bo‘lgan narsa emas, kishilik jamiyati shakllanishi bilanoq bu jamiyat a’zolari o‘zaro munosabatlaridagi muayyan muhim holatlarni muntazam va qat’iy qayd etib borishga ehtiyoj sezganlar. ana shu ehtiyojga javob sifatida, tabiiyki, ilk ibtidoiy hujjatlar yuzaga kelgan. bobilning miloddan avvalgi 1792-1750 yillardagi shohi xammurapining adolatpesha qonunlar majmui, …

2 / 11

arini o‘zbek davlatchiligi tarixidan izlash lozim bo‘ladi. tarixiy manbaalar va tarixiy tadqiqotlarning guvohlik berishicha, bundan yarim million yillar muqaddam hozir biz o‘zbeklar yashab kelayotgan ona zamin – o‘zbekiston hududida ajdodlarimiz yashab kelganlar. tarixiy va diniy manbalar yana shundan ogoh etadiki, turkiy xalqlar nuh payg‘ambarning o‘g‘li yofas – abut-turk avlodidan tarqalgan va bu ulug‘ zot turkiy davlatchilikning asosochisi sanaladi. undan keyin esa poytaxti samarqand bo‘lgan alp er to‘nga davlati (miloddan avvalgi to‘rt minginchi yillar) e’tirof etiladi. mana shu tarzda turli shakllarda davom ettirilgan va bugunga kelib o‘zbekiston respublikasi nomi bilan ataladigan mustaqil o‘zbek davlati o‘zining salkam uch ming yillik tarixiga ega. bu o‘rinda shu narsa muhimki, o‘zining ana shunday qadimiy va boy tarixiy an’analariga ega bo‘lgan o‘zbek davlatchiligi, shubhasiz, o‘z ish yuritish tarixiga ham ega va uni o‘rganish bugungi fanimizning dolzarb masalalaridan biridir. biz mavzuni o‘zbek davlatchiligi tarixini atroflicha o‘rgangan huquqshunos olim z.muqimovning “o‘zbekiston davlati va huquqi tarixi” kitobida bayon etgan …

3 / 11

ydo bo‘lgandan keyingi davrlar mahsuli hisoblanadigan qonun va kodekslar, farmon va farmoyishlar hamda boshqa mazmundagi hujjatlarning amaldagi ko‘rinishlari ham aynan ana shu hujjatlarning davomi, desak xato bo‘lmaydi. z.muqimovning yuqorida nomi zikr etilgan kitobida ma’lumot berilishicha, turkiy hoqonliklarning hujjatlar to‘plami bizgacha yetib kelgan. sug‘d hujjatlari, deb nomlanadigan bu hujjatlar majmui 76 yuridik-notarial hujjatlarni qamrab olgan bo‘lib, ular orasida hokimlarning bir-birlariga yuborgan xatlari, viloyatlardan kelgan ma’lumotlar, moliya-xazina hujjatlari, turli tilxatlar, mulk ijarasi, nikoh shartnomalari mavjud. shularga asoslanib, asar muallifi «turk hoqonligi davrida sug‘d yuridik aktlarni belgilangan shaklda tuzib, rasmiylashtiradigan maxsus mahkama va mansabdor shaxs bo‘lgan»ligini qayd etadi. ish yuritish doirasida davlat boshlig‘ining buyruq-farmonlari, vaqfnomalar, vasiqalar, shartnomalar, yorliqlar, ayniqsa tarxon yorliqlari, soliq tizimini tartibga soluvchi hujjatlar o‘zining alohida nufuzi bilan ajralib turadi. sharqda x-xix asrlarda yorliq farmon, noma, bitimlar, arznoma, qarznomalar, vasiqa, tilxat yoki mazmunan shunga yaqin hujjatlar nisbatan keng tarqalgan. yorliqlar mazmunan xilma-xil bo‘lgan: xabar, tavsif, farmoyish, bildirish, tasdiqlash va h.k. bu …

4 / 11

bahodur so‘zim" deb boshlangan. bayonda ham muayyan qolip bor, shuningdek albatta, yorliq yozilgan sana va joy ko‘rsatilgan. o‘zbek davlatchiligining ma’lum bir bosqichi arablar istilosi bilan bog‘liq ravishda yuzaga kelgan musulmon huquqi bilan bog‘liq bo‘lib, u qur’oni karim va hadislar shaklidagi urf-odatlarni izga soluvchi hujjatlar majmuini qamrab oladi. ular uzoq yillar davomida jamiyatni boshqarish va tartibga solishning asosiy ma’naviy-huquqiy hujjatlari bo‘lib kelgan. bu huquq doirasida amal qiluvchi asosiy hujjatlardan biri – yer egaligi bilan bog‘liq bo‘lgan vaqfnomalar sanaladi. vaqfnomalar yerga egalik qilish huquqi, qancha yer qachon, kimga va qancha muddatga berilganligi, uni ijaraga berish tartibi, ijara haqi me’yorlari, mulkdan olinadigan daromad, ularni sarflash yo‘llari hamda to‘lanadigan soliqlar kabi jihatlar mukammal aks etgan hujjat hisoblanadi. vasiqa ham qadimda keng tarqalgan hujjat turlaridan biri bo‘lib, mulkka bo‘lgan egalikni bildiruvchi, kishilar o‘rtasidagi munosabatlarni huquqiy asosga qo‘yuvchi hujjat sanalgan va qozilar tomonidan tasdiqlangan. masalan, ustoz-shogird munosabatlari, boshqalarning bolasini farzandlikka olish, qullikdan ozod qilish, xususiy yoki …

5 / 11

zgarib turgan tarxonlik huquqlari ana shu hujjatlarda aniq ko‘rsatib berilgan. masalan, soliqlardan va o‘lim jazosidan ozod etilish darajasi, ov yoki urushda qo‘lga kiritilgan mulkka egaliq hukmdor saroyiga kirish va turli anjumanlarda o‘tirish o‘rni kabilar. amir temur «tuzuklar»i misolida turkiy davlatchilikda soliq undirishning mukammal tizimi mavjud bo‘lganligi haqida xulosa chiqarish mumkin. «tuzuklar»dan birgina misol keltiramiz: «har bir mamlakat fath etilgach, turli ko‘ngilsiz hodisalardan amnu omonlikda bo‘lsin, uning hosil va daromadlarini hisobga olib ish tutsinlar. agar yerlik fuqaro azaldan berib kelgan xiroj miqdoriga rozi bo‘lsa, ularning roziligi bilan ish ko‘rsinlar, aks holda (xirojni) tuzukka muvofiq yig‘sinlar. yana amr qildimki, xirojni ekindan olingan hosilga va yerning unumdorligiga qarab yig‘sinlar. chunonchi, doim, uzluksiz ravishda koriz, bo‘loq va daryo suvi bilan sug‘oriladigan ekin yerlarni hisobga olsinlar va unday yerlardan olingan hosildan ikki hissasini raiyatga, bir hissasini oliy sarkorlik (saltanat xazinasi) uchun olsinlar. bulardan tashqari kuzgi, bahorgi, qishki va yozgi dehqonchilikdan olingan hosil raiyatning o‘ziga bo‘lsin. …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uzbek munshaoti tarixi va uning an'analari"

2-mavzu 2-ma’ruza: o‘zbek munshaoti tarixi, uning an’analari reja: 1.munshaot tarixining davlatchilik tarixi bilan bog‘liqligi 2.turkiy davlatchilikning boshlang‘ich davrlarida ish yuritishning og‘zaki shakli 3.yozuv va musulmon huquqining paydo bo‘lishi bilan ish yuritish hujjatlarining takomillashuvi 4.tarxon yorlig‘i, vaqfnoma, vasiqa singari hujjatlarning mazmuni 5. sobiq ittifoq davrida o‘zbek tili va ish yuritish hujjatlari.o‘zbekiston respublikasidagi hozirgi ish yuritish tizimi ilk turkiy davlatchilikdagi munshaotning bevosita vorisi ekanligi tanyach so‘z va iboralar: adolatpesha qonunlar majmui, o‘rxun-enasoy, sug‘d, eski uyg‘ur, arab va boshqa yozuvlar, yozma manbalar, yorliq farmon, noma, bitimlar, arznoma, qarznoma, vasiqa, lisoniy qolip, patta, ish yuritishni o‘zbekchalashtiri...

This file contains 11 pages in DOCX format (31.6 KB). To download "uzbek munshaoti tarixi va uning an'analari", click the Telegram button on the left.

Tags: uzbek munshaoti tarixi va uning… DOCX 11 pages Free download Telegram