arxivlar tarixi

DOCX 34 pages 85.1 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 34
mundarija: kirish………………………………………………………………….2-3 1.1 o‘rta osiyo hududidagi ilk arxivlar……………………………………4 1.2 o‘rta asrlarda arxiv ishi………………………………………….……12 1.3 o‘rta osiyo xonliklar davrida arxiv ishi………………………………20 xulosa …………………………………………………………..……..32 foydalanilgan adabiyotlar……………………….……….34 kirish mavzuning dolzarbligi xalqimizning tarixiy o‘tmishi, o‘zligi, ma’naviyati masalalari yoritilayotganda chuqur ilmiy asos va aniq dalillar zarur. haqqoniy tarixni yaratishda dalil bo‘ladigan muhim omillar orasida arxiv hujjatlari diqqatga sazovordir. o‘zbekistonning moddiy va ma’naviy hayoti aks etgan noyob arxiv hujjatlari tarix fani uchun boy manba sifatida xizmat qiladi. kurs ishining maqsadi markaziy osiyo mintaqasida ilk arxivlar yozuv bilan bir vaqtda paydo bo‘lgan. bu arxivlarga nisadagi parfiya arxivi, xorazmdagi tuproqqal’a arxivi, mug‘ qal’asi xarobalaridan topilgan arxivlar kiradi. kurs ishining vazifalari. birlamchi manbalarda toxiriylar, somoniylar, qoraxoniylar, g‘aznaviylar va xorazmshohlar saroylarida kutubxona-arxivlari mavjud bo‘lganligi qayd etilgan. bu davrda marv, nishopur, ray, balx, hamadon, tus, buxoro, samarqand, urganch, xiva, nisa, termiz va boshqa shaharlarning har birida o‘nlab davlat, vaqf va shaxsiy kutubxonalar vujudga kelgan. buxoroda sharqdagi eng yirik kutubxonalardan biri samoniylarning …
2 / 34
monidan o‘zbekiston respublikasining birinchi prezidenti islom karimovga topshirildi. amir temurning nevarasi boysunqur zamonida hirotda ko‘pgina asarlardan namunalar to‘planadi. uning atrofida o‘z davrining yetuk shoirlari, kitobxonlari, muqovasozlari, naqqoshlari va boshqa kitobsoz hunarmandlar yig‘ilgan. kurs ishining predmeti. shu o‘rinda ta’kidlash kerakki, o‘zaro feodal urushlar, vayronagarchiliklar natijasida arxiv hujjatlari, qo‘lyozmalar yo‘q bo‘lib ketgan. bizgacha qo‘qon va xiva xonlarining arxivlari, buxoro amirligining qo‘shbegi arxivi saqlanib qolgan. kurs ishining amaliy ahamiyati.ularda xix asrga oid hujjatlarning bir qismi mavjud xolos. o‘rta osiyoning rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinganidan keyingi davr arxivlari, ya’ni xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr hujjatlari to‘la saqlangan. oliy o‘quv yurtlari “arxivshunoslik” yo‘nalishi bo‘yicha tahsil olayotgan talabalar uchun mo‘ljallangan ushbu o‘quv qo‘llanma o‘zbekistonda turli tarixiy davrda arxivlarning vujudga kelishi va faoliyati bo‘yicha nazariy hamda amaliy bilimlarga ega bo‘lishga ko‘maklashadi. kurs ishining tarkiyiy tuzilishi va xajmi. har bir mavzu so‘nggida talabalar tomonidan o‘zlashtirilishi zarur bo‘lgan tayanch tushunchalar berilgan bo‘lib, ular yordamida o‘qituvchi o‘tilgan mavzuning …
3 / 34
ovush yozuvidan iborat bo‘lgan. o‘rta osiyoda ham arab yozuviga qadar yunon, oromiy yozuvi asosida paydo bo‘lgan qadimgi baqtriya, xorazmiy, so‘g‘diy yozuvlari bo‘lganligi arxeologik manbalar asosida o‘z isbotini topmoqda. oromiy yozuvi qadimgi som (finikiy) yozuvi asosida paydo bo‘lgan konsonant (undosh) deb atalmish yozuv turidir. u mil.av. 1-ming yillik boshida yuzaga kelgan. oromiy alifbosi faqat undoshlarni ifodalovchi 22 harfdan tashkil topgan. oromiy yozuvida so‘zlar bir tik chiziq yoki nuqta bilan ajratib yozilgan. keyinchalik esa so‘zlar o‘rtasida bo‘sh joy qoldirish yo‘li bilan ajratilgan. o‘rta osiyoda oromiy xatining eng qadimgi namunasi mil.av v-iv asrga oid. sopol idish – xum sirtiga bitilgan bu yozuv arxeolog olim m.mambetullaev tomonidan katta oybuyirqal’a shahrini o‘rganish davomida topilgan. mutaxassislar fikricha, bu xat bo‘lagi xorazm yozuvida emas, balki oromiyda bo‘lgan. garchand shunday bo‘lsada, bu xat oromiy yozuvining oks va yaksart oralig‘idagi sarhadda tarqala boshlaganligining ilk namunasi sifatida muhim ahamiyat kasb etadi. o‘rta osiyoda oromiy yozuvi namunasida vujudga kelgan yozuvlardan yana …
4 / 34
ataladi. bu arxiv hujjatlari namunalari devorga, toshga, qayin po‘stlog‘iga, sopolga, yog‘ochga, haykallarga va boshqa narsalarga yozilgan. mintaqamizda mavjud bo‘lgan qadimgi yozuvlardan yana biri xorazm yozuvidir. olimlar xorazm tilini osetin va sug‘d tillari bilan birgalikda hind-evropa tillarining qadimgi massaget va skiff (sak) tillari chatishishi natijasida vujudga kelgan “shimoliy eron” deb ataluvchi sak-sarmat guruhiga kiritishadi. qadimgi xorazm tilini rus olimi v.a.livshits sug‘d va shimoliy-sharqiy eron tillari oralig‘idagi o‘ziga xos til bo‘lib, uning parfiya, osetin va “avesto” tillari bilan o‘zaro umumiyligi bor deb hisoblangan. xorazm hududlari (quyi amudaryo havzasi) da 1937-yildan boshlangan arxeologik qazishmalar davomida ko‘plab moddiy madaniyat yodgorliklari topilgan bo‘lsada, biroq xorazm tili va yozuvini o‘zida aks ettiruvchi topilmalar miloddan avvalgi i-ming yillikning o‘rtalarigacha bo‘lgan madaniy qatlamlarda arxeologlar tomonidan hanuzgacha qayd qilinmagan. o‘rta osiyo xalqlarining eng qadimgi yozuvi bu humning sirtiga tushirilgan xorazm tilidagi qisqa yozuvdir. bu yozuv namunasi katta oybo‘yir qal’a shahar harobasidan topilgan bo‘lib, u miloddan avvalgi v-iv asrlarga tegishlidir. …
5 / 34
arxeologik izlanishlar jarayonida tuproqqal’a, to‘qqal’a va misdaxkon shahar-qal’alaridan ham juda ko‘plab yozuv namunalari arxivi topilganki, qo‘lga kiritilgan boy yozuv yodgorliklari qadimgi xorazmning arab istilosiga qadar bo‘lgan siyosiy, moddiy va ma’naviy hamda xo‘jalik munosabatlari tarixini yanada teranroq idrok etishga yordam beradi. sug‘d yozuvi oromiy yozuvi asosida shakllangan harf-tovush yozuvidir. bu yozuv qariyb ming yil davomida hozirgi o‘zbekiston va qisman tojikiston yerlarida (zarafshon vodiysi) joylashgan qadimgi sug‘diyonada qo‘llanilgan. sug‘d yozuvining mil. boshlariga oid eng qadimgi namunasi o‘zbekistonda samarqand yaqinidagi taliborzu tepaligidan topilgan. sug‘d yozuvi somiy alifbolari kabi konsonant yozuv bo‘lgan, ya’ni harflar, asosan, undosh tovushlarni ifoda etgan. vii –viii asrlarda sug‘dlar o‘z alifbolarini 23 harfdan iborat deb hisoblaganlar, ya’ni 22 harf oromiy asliga borib taqalgan va alifboga oromiy alifbosidagi tartibda joylashgan. bitta qo‘shimcha 23-harf esa 12- harfning takroridan iborat bo‘lgan. iv asrning boshlarida ayrim harflar chiqib ketgan, ayrim harflar esa bir-biriga o‘xshash shaklda yozila borishi natijasida bir harfga kelib qolgan. ana shu …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arxivlar tarixi"

mundarija: kirish………………………………………………………………….2-3 1.1 o‘rta osiyo hududidagi ilk arxivlar……………………………………4 1.2 o‘rta asrlarda arxiv ishi………………………………………….……12 1.3 o‘rta osiyo xonliklar davrida arxiv ishi………………………………20 xulosa …………………………………………………………..……..32 foydalanilgan adabiyotlar……………………….……….34 kirish mavzuning dolzarbligi xalqimizning tarixiy o‘tmishi, o‘zligi, ma’naviyati masalalari yoritilayotganda chuqur ilmiy asos va aniq dalillar zarur. haqqoniy tarixni yaratishda dalil bo‘ladigan muhim omillar orasida arxiv hujjatlari diqqatga sazovordir. o‘zbekistonning moddiy va ma’naviy hayoti aks etgan noyob arxiv hujjatlari tarix fani uchun boy manba sifatida xizmat qiladi. kurs ishining maqsadi markaziy osiyo mintaqasida ilk arxivlar yozuv bilan bir vaqtda paydo bo‘lgan. bu arxivlarga nisadagi par...

This file contains 34 pages in DOCX format (85.1 KB). To download "arxivlar tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: arxivlar tarixi DOCX 34 pages Free download Telegram