mulohaza va uning turlari

DOCX 16 pages 46.4 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.4 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

11-mavzu mulohaza. xulosa chiqarish reja 1. mulohaza va uning turlari. 2. xulosa chiqarishning mohiyati va turlari 3. analogiya va uning turlari tayanch so’zlar mantiq, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari; formal, dialektik va matematik mantiq. predmet belgisi, termin , tushuncha, tushuncha mazmuni, tushuncha hajmi, tushunchalarni umumlashtirish, tushunchalarni chegaralash, tushunchani bo'lish, klassifikatsiya, sub'ekt (s), predikat (p). mulohaza (hukm) birinchi savolni yoritishda talabalar e’tiborini hukm – tafakkurning mantiqiy shakli sifatida predmetga ma’lum bir belgining xosligi yoki xos emasligini ifodalovchi tafakkur shakli ekanligiga qaratish lozim. insonning olamni in’ikos etish jarayoni faqat olam voqea-hodisalari to‘g‘risida tushuncha hosil qilib, tushunchalarning mohiyatini anglab olish bilan chegaralmaydi. u mazkur jarayonda tushunchaning boshqa tushuncha bilan muayyan munosabatini ham o‘rnatib, olam haqida yangi bilim olishga intiladi. tushunchalarda ifoda etilgan bilimlar, binobarin, buyumlar yanada yangi jihatlari bilan tafakkurda ishtirok etib, uning imkoniyatlarini chuqurlashtiradi. masalan, «o‘zbekiston» va «respublika» degan muhokamani tahlil etsak, bunda ikkita «o‘zbekiston» va «respublika» …

2 / 16

agi tushunchalar asosan mazmunan emas, balki shaklan tafakkur qoidalariga ko‘ra muvofiq bo‘lishi mohiyatlidir. shunday qilib, maboda tushunchalar o‘zaro mantiqiy talablarga ko‘ra to‘g‘ri bog‘lansa, u holda ular chin bo‘ladi, agar ular noto‘g‘ri bog‘lansa, yolg‘on hukm bo‘ladi. bu o‘rinda yana shuni qayd etish lozimki, tushunchalarning, fikrlarning mazmuniga ko‘ra bir - biriga muvofiqlanishi ham, mantiqning bahs mavzuiga kirishi mumkin. bunday hollarda mantiqiy tahlil mazmuniy tahlil kabi bo‘ladi. mazkur zaruriy bog‘lanishlar aksariyat hollarda rasmana mantiq doirasidan chiqib, dialektik mantiq bahs mavzuiga aylanadi. tushunchalar o‘rtasidagi mantiqiy bog‘lanish mazmunan chin va yolg‘on bo‘lishidan qa’tiy nazar, tasdiq yohud inkor ma’nolarida ifodalanadi. albatta, tasdiq yoki inkorni ifodalagan fikr amaliyotdan olingan bo‘lishi, natijada, voqelikka muvofiq kelishi zarur. zotan, fanning eng muhim vazifasi haqiqatni izlab topishdir. masalan, «hayot - dnk va rnk kabi moddalarning harakat usulidir», desak, u holda chin muhokama yuritgan, binobarin, muhokamamizni fan yutuqlariga asoslagan bo‘lamiz. mabodo, «hayot g‘ayritabiiy kuch ehsondir", deganimizda yolg‘on muhokama yuritgan bo‘lamiz. chunki, tabiatdagi …

3 / 16

to‘g‘risida ommaviy axborot vositalarida xabar berilmoqda, lekin mazkur hodisani tekshirib ko‘rishning iloji yo‘qligidan, ularni haqiqiy isbotlangan hodisalar sirasiga qo‘shib bo‘lmaydi. demak, hukmda in’ikos etadigan buyumlar to‘g‘risidagi bilimlar fanda aniqlangan bulishi zarur. shundagina muayyan bilimlardan oldin fan va amaliyotda ma’lum bo‘lmagan xulosalar kelib chiqishi mumkin. hukm o‘zbek mantiqiy adabiyotida ba’zan muhokama deb ham yuritiladi. hukm va muhokamani biz ham muqobil tushunchalar kabi qo‘llaymiz. hukm - tushunchalar orasidagi belgiga, munosabatga, mavjudlikka oid jihatlarning chin yoki yolg‘onligini tasdiq yohud inkor shaklida ifoda etadigan tafakkur shaklidir. hukm tafakkur shakli bo‘lsa-da, uni so‘z birikmasi orqaligina ifodalash mumkin. shu bois hukm va gap bir -biri bilan bog‘liqdir. hukm - grammatik qurilma hisoblangan gapda namoyon bo‘lsa, gap esa mazmuniga ko‘ra muayyan fikrlardan iboratdir. ma’lumki, gaplar darak, so‘roq, buyruq. va undov gaplarga bo‘linadi. mazkur gaplarning atigi bittasi - darak gapgina tugal fikrni ifodalab, hukmga muvofiq keladigan fikrni anglatadi. so‘roq buyruq va undov gaplarda mukammal bog‘lanishli tugal fikrlar ifoda …

4 / 16

dir. hukm ham tafakkurning boshqa shakllari singari ob’ektiv-voqelik in’ikosi natijasidir. tasdiq yoki inkor shaklda bo‘lishi va bir hukmning xarakterli belgisi. hukmning asosiy vazifasi narsa va hodisalarning xususiyat va munosabatlarini ko‘rsatish hamda ularga xususiyatning xosligini ta’kidlashdir. shuning uchun hukm o‘ziga xos bo‘lgan tasdiq o‘rtasidagi ma’lum munosabatlarni ifodalaydi. shuning uchun ular chin yoki xato bo‘ladi. ob’ektiv voqelikka mos kelgan, uni to‘g‘ri ifodalagan hukm chin bo‘ladi. chunki, bu hukmda aks ettirilgan sifatlar (belgi va alomatlar) bu narsalarga muvofiq kelmaydi. masalan, «atom - moddaning bo‘linmas zarrachasidir» deksak noto‘g‘ri hukmdir. atom murakkab moddiy sistemaga ega bo‘lib u yadro va elektronlarga bo‘linadi. atomning yadrosi ham bo‘linadi, bu yadro protondan va neytrondan iborat. «yer quyosh atrofida aylanmaydi» desak, bu ham hukm darajasiga kiradi. chunonchi, geliotsentrik nazariyaga ko‘ra, yer o‘z o‘qi atrofida aylanadi degan qonun hukmdordir. hukm tushuncha bilan yaqin munosabatdadir, chunki ular bir - biridan ajralgan holda mavjud bo‘la olmaydi. tushuncha va uning belgilari hukm asosida mavjud …

5 / 16

edikat deb ataladi), uchinchi elementni bog‘lovchi deb ataladi. agar «bug‘doy g‘alla ekinlarining bir turidir» desak, bu mulohazada hukm sub’ekti yoki egasi «bug‘doy» tushunchasi, hukm predikati yoki kesimi esa «g‘alla ekinlarning bir turi» bo‘ladi. hukmning sub’ekt va predikati uning terminlari deb ataladi. logikada hukmning umumiy tizimi quyidagicha ifodalanadi: s-r, bunda s subekt (ega), r-predikat (kesim) simvoli bo‘lib «-» esa sub’ektini predikat bilan bo‘lgan munosabatni ifodalovchi bog‘lovchidir. ega va kesim egalari bir buyumga taalluqli bo‘lib, uning turli belgilarini aks ettiradi. odatda, sub’ekt oldingi hukmlardan aniq bo‘lgan belgilarni, predikat esa yangi belgilarni ifodalaydi. har bir hukm uchun ega va kesimning zarur bo‘lishi ularning alohida - alohida bo‘lgan ahamiyatini inkor etmaydi. ularning hukmdagi vazifalari turlichadir. har bir hukm asosiy vazifa hukmning kesim elemetlarida bo‘lmog‘i lozim, chunki kesim hukmda asosiy mantiqiy maqsadni ifodalash vazifasini bajaradi. hukmning uchinchi zaruriy elementi mantiqiy bog‘lovchidir. u sub’ekt va predikatni bir biri bilan bog‘laydi hamda hukmning shakllanishiga yordam beradi. demak, …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mulohaza va uning turlari"

11-mavzu mulohaza. xulosa chiqarish reja 1. mulohaza va uning turlari. 2. xulosa chiqarishning mohiyati va turlari 3. analogiya va uning turlari tayanch so’zlar mantiq, bilish, hissiy bilish, aqliy bilish, tafakkur, tafakkur shakllari, tafakkur qonunlari; formal, dialektik va matematik mantiq. predmet belgisi, termin , tushuncha, tushuncha mazmuni, tushuncha hajmi, tushunchalarni umumlashtirish, tushunchalarni chegaralash, tushunchani bo'lish, klassifikatsiya, sub'ekt (s), predikat (p). mulohaza (hukm) birinchi savolni yoritishda talabalar e’tiborini hukm – tafakkurning mantiqiy shakli sifatida predmetga ma’lum bir belgining xosligi yoki xos emasligini ifodalovchi tafakkur shakli ekanligiga qaratish lozim. insonning olamni in’ikos etish jarayoni faqat olam voqea-hodisalari to‘g‘risida tush...

This file contains 16 pages in DOCX format (46.4 KB). To download "mulohaza va uning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mulohaza va uning turlari DOCX 16 pages Free download Telegram