o‘rta asr sharq allomalarining matematikaga qo‘shgan hissalari

PPTX 14 sahifa 631,7 KB Bepul yuklash

14 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 631,7 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 14

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 14

o‘rta asr sharq allomalarining matematikaga qo‘shgan hissalari o‘rta asr sharq allomalarining matematikaga qo‘shgan hissalari reja: sharq uyg‘onish davri va ilm-fanning yuksalishi al-xorazmiy va algebra fanining yaratilishi umar xayyom va geometriyaga qo‘shgan hissasi nasiriddin tusi va trigonometriya ilmining rivoji sharq uyg‘onish davri va ilm-fanning yuksalishi o‘rta asrlarda, xususan ix–xii asrlarda sharq dunyosida ilm-fan misli ko‘rilmagan darajada rivojlandi. bu davr “sharq uyg‘onish davri” deb ataladi. ayniqsa, musulmon olamida ilmga bo‘lgan qiziqish kuchli bo‘lib, bu jarayon xalifalik davridagi ilmiy markazlar, xususan bag‘doddagi “bayt al-hikma” faoliyati bilan bevosita bog‘liq edi. bu markazda yunon, hind, fors tillaridagi asarlar arab tiliga tarjima qilinib, keyinchalik rivojlantirildi. bu jarayon matematika faniga ham katta ta’sir ko‘rsatdi. sharq allomalari yunon matematikasi asosida yangi yondashuvlar ishlab chiqib, matematikani amaliy hayotga, muhandislikka, astronomiyaga va iqtisodga tadbiq etishga harakat qilishdi. ayniqsa, hisoblash usullari, raqamlar bilan ishlash, algebraik ifodalar yaratish, geometrik tushunchalarni amalda qo‘llash borasida muhim natijalarga erishildi. ushbu davr olimlari o‘z asarlarini nafaqat …

2 / 14

‘liq ismi muhammad ibn muso al-xorazmiy bo‘lib, u bag‘dod shahridagi “bayt al-hikma” ilmiy markazida faoliyat yuritgan. al-xorazmiy hisob-kitob, algebra, astronomiya va geografiya fanlarida ko‘plab muhim asarlar yozgan. eng mashhur asari — “al-kitob al-muxtasar fi hisob al-jabr val-muqobala” bo‘lib, bu asar algebra fanining poydevori hisoblanadi. al-xorazmiy ushbu asarida tenglamalar bilan ishlash, nomalum sonni topish, masalalarni algebraik usulda hal qilish, amaliy moliyaviy va huquqiy masalalarni yechish bo‘yicha ilk asosiy metodlarni ishlab chiqqan. aynan shu asar orqali “al-jabr” (ya'ni algebra) atamasi ilmiy termin sifatida mustahkamlandi. uning metodlari keyinchalik lotin tiliga tarjima qilinib, yevropa matematikasiga kirib keldi va asrlar davomida asosiy manba sifatida foydalanildi. al-xorazmiy matematika tarixida algoritm atamasining paydo bo‘lishiga ham sababchi bo‘lgan. chunki uning nomi lotin tilida “algorizmi” shaklida yozilib, bu so‘z “hisoblash tartibi” degan ma’noni bildiruvchi “algoritm” atamasiga asos bo‘lgan. al-xorazmiyning matematikaga qo‘shgan hissasi shundaki, u nazariy bilimlarni amaliyot bilan uyg‘unlashtirib, matematikani kundalik hayotga tatbiq qildi. shuning uchun ham u “algebraning …

3 / 14

da chuqur yondashuvni qo‘llagan alloma sifatida tan olingan. bundan tashqari, u evklidning “elementlar” asarini tahlil qilgan va undagi ba’zi postulatlarga tanqidiy yondashgan. xususan, parallel to‘g‘rilar haqidagi postulatni mustaqil isbot qilishga harakat qilgan, bu esa keyinchalik noevklid geometriyasi asoslarini shakllantirishda dastlabki qadam hisoblanadi. umar xayyomning ishlari yevropada xvii–xviii asrlarda qayta kashf etilgan va uning ishlari yuqori baholangan. u matematika sohasida ijodiy va nazariy fikrlashni rivojlantirgan alloma sifatida tarixda muhim o‘rin egallaydi. nasiriddin tusi va trigonometriya ilmining rivoji nasiriddin tusi (1201–1274) — o‘rta asrning eng yirik olimlaridan biri bo‘lib, matematika, astronomiya, falsafa va ilohiyot sohalarida chuqur ilmiy iz qoldirgan. uning matematika sohasidagi eng katta yutug‘i trigonometriya fanini mustaqil sohaga aylantirishda ko‘rsatgan xizmatidir. tusi trigonometriyani geometriyaning bir bo‘lagi emas, balki alohida fan sifatida qaragan. u sinus, kosinus, tangens va kotangens kabi trigonometrik funksiyalarni aniqlab, ular ustida amallar bajarish usullarini ishlab chiqqan. u shuningdek, sferik trigonometriya — ya'ni sferik yuzalarda burchak va tomonlar o‘rtasidagi …

4 / 14

arida beqiyos xizmat ko‘rsatganlar. ularning asarlari nafaqat o‘z davrida, balki keyingi asrlarda ham fan rivojiga katta ta’sir ko‘rsatdi. al-xorazmiy algebra fanining asoschisi sifatida, umar xayyom geometriya va tenglamalar nazariyasida, nasiriddin tusi esa trigonometriya sohasida mislsiz hissa qo‘shdi. ular matematikani nazariy va amaliy jihatdan rivojlantirib, uni universal fan sifatida mustahkamlashga erishdilar. bugungi zamonaviy fanlarning poydevori aynan mana shu allomalar tomonidan qo‘yilgan. foydalanilgan adabiyotlar: sobirov a. “matematika tarixi”, toshkent: o‘zbekiston milliy universiteti nashriyoti, 2017. al-xorazmiy m. “hisob al-jabr val muqobala”, arab tilidan tarjima, toshkent, 2005. rasulov d. “sharq allomalari va ilm-fan”, fan va texnika, 2016. “matematika tarixi asoslari” – o‘zr oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi nashri, 2021. xalqaro ilmiy ensiklopediya. “musulmon olimlari va ularning ilm-fanga qo‘shgan hissasi”, 2020. image1.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 14

o‘rta asr sharq allomalarining matematikaga qo‘shgan hissalari - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 14 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘rta asr sharq allomalarining matematikaga qo‘shgan hissalari" haqida

o‘rta asr sharq allomalarining matematikaga qo‘shgan hissalari o‘rta asr sharq allomalarining matematikaga qo‘shgan hissalari reja: sharq uyg‘onish davri va ilm-fanning yuksalishi al-xorazmiy va algebra fanining yaratilishi umar xayyom va geometriyaga qo‘shgan hissasi nasiriddin tusi va trigonometriya ilmining rivoji sharq uyg‘onish davri va ilm-fanning yuksalishi o‘rta asrlarda, xususan ix–xii asrlarda sharq dunyosida ilm-fan misli ko‘rilmagan darajada rivojlandi. bu davr “sharq uyg‘onish davri” deb ataladi. ayniqsa, musulmon olamida ilmga bo‘lgan qiziqish kuchli bo‘lib, bu jarayon xalifalik davridagi ilmiy markazlar, xususan bag‘doddagi “bayt al-hikma” faoliyati bilan bevosita bog‘liq edi. bu markazda yunon, hind, fors tillaridagi asarlar arab tiliga tarjima qilinib, keyinchalik rivojlan...

Bu fayl PPTX formatida 14 sahifadan iborat (631,7 KB). "o‘rta asr sharq allomalarining matematikaga qo‘shgan hissalari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘rta asr sharq allomalarining … PPTX 14 sahifa Bepul yuklash Telegram