ix-xii asrlarda movorounnahr va xorazmda san’at va memorchilik

DOC 5 pages 125.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 125.5 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mavzu: ix-xii asrlarda movorounnahr va xorazmda san’at va memorchilik. reja: 1. qoraxoniylar va somoniylar davri me’morchiligi 2. xorazm me’morchiligi va uning o’ziga xos xususiyatlari tarixiy sharoit. me’morchilik. diniy va ma’muriy binolar turlarining takomillashuvi. bu davrda shaxarsozlik va me’morchilikning rivojlanishi. markaziy shaxarlar maydonining usishi, rejaviy strukturasi va obodonlashtirish elementlari. me’moriy usullarning takomillashuvi. o’rta osiyo me’morchilik maktablarining shakllanishi. monumental inshootlarning me’morligida xovli kompozitsiyalarning ahamiyati. bino tuzilishida peshtok ahamiyatining o’sishi. balxiy gumbaz, ikki qatlamli va kuloxiy gumbazlar. xorazm me’moriy maktabi hususiyatlari: ko’xna urganchdagi me’moriy obidalari misolida: kuloxiy gumbazlar, mavarounnaxr maktabi hususiyatlari. masjid turlari. minoralarning konstruktiv xususiyatlari. ularning shaxhrsozlikdagi ahamiyati. o’rta osiyoning ix asrdan to xiii asr boshigacha bo’lgan davrdagi tarixi siyosiy jihatdan garchi bir yaxlitlikka ega bo’lmasada, somoniylar, saljuqiylar, qoraxitoy va qoraxoniylar hamda xorazmshohlar hukmronligi vaqtida butun o’rta osiyoda bir qadar markazlashgan hokimiyat paydo bo’lib, mahalliy xalq mada-niyatida umumiylikni yuzaga keltiradi. bu davrga kelib feodal munosabatlar nihoyatda taraqqiy etib, shaharlarning ma’muriy ahamiyati o’sa …

2 / 5

bu davrda peshtoq-gumbazli maqbaralar qurilishi ham rivojlandi. peshtoqlari esa badiiy bezatilgan. maschitlar qurildi, ularda ham yangi uslub va yunalishlar yuzaga keldi. jumladan: xii asrda qurilgan mag’oki attori masjidi movorounnaxr me’morligida yangi uslubiy izlanishni boshlanishida turgan yodgorliklardan hisoblanadi. mag’oki attori masjidi uncha katta bo’lmagan kvartal ichidagi inshoot hisoblanadi. u bino assimetrik qoidaga binoan tiklangan. masjidning dastlabki holatidan faqat bosh fasad arxitekturaviy elementlari bilan birga saqlangan. devorlari kesilgan va kesilmagan, o’yilgan va o’yilmagan g’ishtlardan, ularning to’plamidan bezakli qilib ishlangan. inshootni barpo etishda kesilgan terrakotali plitkalar bilan to’ldirilgan releyfli echim qo’llanilgan. arkaning kuchaytirilgan konstruksiyasi moviy sayqal holda ajratib ko’rsatilgan, inshootga yozuvlar ham tushirilgan. bu topilma pardoz ishlarida ganchkorlik usuli ishlatilgan degan xulosaga olib kelgan. xi-xii asrda minora qurilishi ham keng odat tus oldi. buxoroning belgisi hisoblangan minorai kalonning barpo etilish vaqti va raboti malik karvonsaroyining qurilish davri qoraxoniylar davriga to’g’ri keladi. buxoroda 1127 yilda bunyod etilgan minorai kalon jahon me’morchiligining me’moriy – muxandislik …

3 / 5

ushbu minora buxoro me’morchilik maktabining noyob asarlaridandir. kalon minorasi baland bo’lishiga qaramay o’tgan 9 asr davomida ro’y bergan ko’plab er silkinishlariga qarshilik ko’rsatib kelgan. u keyingi davrda dastlab 1924 yilda ta’mirlangan. er ostida qolib ketgan qismi 1960 yillarda ta’mirlangan. ustuvorlik siri inshoot konstruksiyasi hamda g’isht terimining sifatliligi, zilzilabardosh echim qabul qilinganligidadir. 2.2.o’rta osiyodagi eng baland minora buxorodagi kolon masjidi minorasi bo’lib uning badandligi 60 m,ga etadi. bularda ham g’ishtning badiiy imkoniyatlari ularning tashki bezagini belgilashda muhim rol uynagan. aslida g’isht minora yuzasi naqshini tashkil etuvchi birdan bir element bo’lib qolgan. ularning taxlanishi va turish xolati hisobiga yuza o’ziga xos ko’rinish va latofat kashf etgan. jarqo’rg’on minorasi (1108-09 yillar) o’ziga xos uslubda yaratilgan va harakteri jihatidan avvalgi u1-ush asr me’morchilik uslubini davom ettiradi. bu minora usta maxmud o’g’li ali tomonidan qurilgan. keyinchalik shu jarqo’rgon minorasiga o’xshash qurilma delida (kutb-minor), xurosondagi minorali maqbarada o’z aksini topgan. va bu minoralar rivojiga o’rta osiyo …

4 / 5

ompozitsiya ayniqsa keng yoyildi. raboti malik karvon saroyi esa 1078—1079 yillarda qoraxoniy shams ul-mulk tomonidan qurilgan, deb taxmin qilinadi. bir qator olimlarning fikricha bu bino buyurtmachisi noma’lumdir. bu imorat ham xom g’isht (28x28x6,5 sm)dan qurilib, 24x24x4 sm o’lchamli pishiq g’isht bilan pardozlangan. hozirgi kunda faqatgina peshtoqi saqlanib qolgan bu binoning tarhi 86x 86m o’lchamli kvzdrat shaklida bo’lgan. devorlarining balandligi 12 metr ekanligi uning ikki oshyonalik bo’lganligidan dalolat berib turibdi. bino ikki qismdan iborat bo’lgan. peshtoqdan kirgach ko’ndalang joylashgan hovliga chiqilgan, uning to’rttala tomoni xonalar bilan o’rab olinganligi aniqlangan. hovlining to’ridagi ikkinchi qismi markazida katta gumbazli saroy va atroflari yaxlit tomli xonalar joylashgan. old ko’-rinishining ikki burchagini ikki minora bezab turgan. minora-lardan peshtoqgacha bo’lgan devor oralig’ida kungurador (ruschasiga gofr) yarimustunlar joylashtirilgan bo’lib, ularning usti ravoq toqlari bilan birlashtirilgan. bir vaqtlar bu rabot katta kompleksdan iborat bo’lgan va hozirgi kunda qarama-qarshisida sardoba saqlanib qolgan. bu binoning chekkasida minorasi pishik g’isht bilan kafelga …

5 / 5

dirsimon gumbazdan tashkil topgan. turkmanistondagi peshtoq-gumbazli binolar bezatilishida g’ishtning badiiy imkoniyatidan keng foydalanilgan. 2.3.xi-xii asrlarda hokimiyat tepasiga qoraxoniylar va saljuqiylar keldi. iqtisodiy – madaniy taraqqiyot natijasida shaharlar o’z qiyofasini o’zgartirdi. yirik–yirik inshootlar qurila boshlandi. ayniqsa, pishiq g’ishtdan ravoqlar va gumbazlar qurilishi an’anaga aylandi. bu davr me’morchiligining yana bir xususiyati binolarda sirli va rangli koshinlardan foydalanilganligidir. natijada, maxsus hunarmandchilik sexlari ochilgan. qurilishda foydalaniladigan turli maxsus kasblar paydo bo’lgan. bu davr me’morchiligi tarixda “binokor shoh” nomi bilan kirgan bo’lib, uning taraqqiy etishida muhammad sulaymon tegin o’g’li arslonxon katta hissa qo’shgan. ix-x asrlardan girih san’ti yuksalgan, arab yozuvi bezak-naqsh darajasiga ko’tarilgan. x asrdan kufiy, xi-xii asrlardan nasx yozuvi me’morchilikda ko’p ishlatila boshlagan. ix-xi asrlarda termizda qirqqiz saroyi, navoiyda mirsaid bahrom maqbarasi sulton saodat ansambli, malik karvon, saroyining saqlangan qismlari me’morchilikning yuksak darajaga ko’tarilganini, inshootlar badiiy hunarmandlar tomonidan jozibador bezatilganligini ko’rsatadi. umuman olganda ix—xii asrga oid maqbaralar o’rta osiyo hududida anchagina saqlanib qolgan. bular …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ix-xii asrlarda movorounnahr va xorazmda san’at va memorchilik"

mavzu: ix-xii asrlarda movorounnahr va xorazmda san’at va memorchilik. reja: 1. qoraxoniylar va somoniylar davri me’morchiligi 2. xorazm me’morchiligi va uning o’ziga xos xususiyatlari tarixiy sharoit. me’morchilik. diniy va ma’muriy binolar turlarining takomillashuvi. bu davrda shaxarsozlik va me’morchilikning rivojlanishi. markaziy shaxarlar maydonining usishi, rejaviy strukturasi va obodonlashtirish elementlari. me’moriy usullarning takomillashuvi. o’rta osiyo me’morchilik maktablarining shakllanishi. monumental inshootlarning me’morligida xovli kompozitsiyalarning ahamiyati. bino tuzilishida peshtok ahamiyatining o’sishi. balxiy gumbaz, ikki qatlamli va kuloxiy gumbazlar. xorazm me’moriy maktabi hususiyatlari: ko’xna urganchdagi me’moriy obidalari misolida: kuloxiy gumbazlar, mavarounn...

This file contains 5 pages in DOC format (125.5 KB). To download "ix-xii asrlarda movorounnahr va xorazmda san’at va memorchilik", click the Telegram button on the left.

Tags: ix-xii asrlarda movorounnahr va… DOC 5 pages Free download Telegram

ix-xii asrlarda movorounnahr va xorazmda san’at va memorchilik

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "ix-xii asrlarda movorounnahr va xorazmda san’at va memorchilik"

Similar files