o‘lchash vositalari

DOC 6 pages 139.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 139.0 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

4. o‘lchash vositalari. reja: 1. o‘lchash vositalarining xatoligi 2. o‘lchash asbobining normallashtirilgan qiymati 3. o‘lchash vositasining o‘zgartirish funksiyasi yoki statik xarakteristikasi. тayanch so’z va iboralar. o‘lchash vositalarining xatoligi, standartlashtirilmagan o‘lchash, vakolat berilgan, birlik etaloni, davlat etaloni, тo‘yingan normal element, elektr tokining o‘lchovi, namunaviy va ishchi o‘lchovlari, induktivlikning namunaviy hamda ishchi o‘lchovlari, induktivlikning namunaviy hamda ishchi o‘lchovlari transport, issiqlik texnikasi, elektroenergetika, elektrik va noelektrik kattaliklar, metrologiya xizmati va metrologik ta’minoti, tarribi, metrologiya va elektr o‘lchashlar, murakkab ishlab chiqarish jarayonlari: o‘lchash vositalari standartlashtirilmagan, standartlashtirilgan, avtomatik, avtomatlashtirilgan va intellektual o‘lchash vositalariga bo‘linadi. standartlashtirilmagan o‘lchash vositasiga texnikaviy yoki metrologik xossalari davlat standarti talablariga muvofiq bo‘lmagan o‘lchash vositalari kiradi. bunday vositalar ishlab chiqarishning ichki ehtiyojlarida qo‘llanilishi mumkin. standartlashtirilgan vositalar davlat standart talablariga muvofiq bo‘ladi. avtomatik o‘lchash vositasi bevosita o‘lchash hamda o‘lchash natijalarini hisoblash, qayd qilish, uzatish va boshqaruvchi signallarini ishlab chiqarish bilan bog‘liq barcha ishlarni avtomatik tarzda o‘zi bajaradigan intellektual o‘lchash vositasi bo‘lib, xotiraga ega …

2 / 6

94 da keltirilgan bo‘lib, o‘lchash vositalarini tanlashda o‘ta zarur omillardan hisoblanadi. shuning uchun ham quyida amalda keng qo‘llanuvchi boshqa metrologik xarakteristikalarni ko‘rib chiqamiz. xatolik. xatolik o‘lchashning asosiy xarakteristikalaridan hisoblanadi. гост (davlat standarti) 1626-3-70 ga ko‘ra o‘lchash xatoligi o‘lchash natijalarining o‘lchanayotgan kattaliklarining haqiqiy qiymatlaridan og‘ishidir. o‘lchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymati uchun namunaviy o‘lchash vositalari yordamida aniqlash mumkin bo‘lgan qiymat qabul qilinadi. ba’zan o‘lchash vositalari xatoliklarini nolga yaqin ekanligini ko‘rsatuvchi va ularning sifatini aks ettiruvchi o‘lchash vositalarining aniqligi tushunchasi qo‘llaniladi. o‘lchash vositalarining xatoligi ifodalanish usuliga ko‘ra absolut, nisbiy va keltirilgan xatoliklarga bo‘linadi. o‘lchanayotgan kattalikning o‘lchash asbobida o‘lchangan qiymati xo‘l bilan shu kattalikning namuna asbob yordamida aniqlangan haqiqiy qiymati xh orasidagi farq o‘lchash asbobining absolut xatoligi deb ataladi va quyida-gicha hisoblanadi: o‘lchash asbobining absolut xatoligi o‘lchanayotgan kattalik birligida ifodalanadi. absolut xatolikning teskari ishorasi bilan olingan qiymati tuzatma deb ataladi. absolut xatolik o‘lchash aniqligini yetarli darajada baholay olmaydi. haqiqatan ham absolut xatolikka ega bo‘lgan 5 …

3 / 6

n ga nisbati bilan aniqlanadi: o‘lchash asbobining normallashtirilgan qiymati deganda uning ishchi diapazonidagi yoki shkalasidagi eng katta qiymati tushuniladi. masalan, voltmetrlarning o‘lchash chegarasi 0 – 50 v bo‘lsa, bunday voltmetr uchun xn = 50 v ga teng, bordiyu boshqa bir voltmetrning o‘lchash chega-rasi –3 v dan +3 v gacha bo‘lsa, bunday voltmetr uchun xn = 6 v ga teng bo‘ladi. keltirilgan xatolikning ruxsat etilgan qiymati bo‘yicha barcha o‘lchovlar va o‘lchash asboblari aniqlik klassiga bo‘linadi. aniqlik klassi esa o‘z navbatida son bilan belgilanib, bu son keltirilgan xatolikning eng katta ruxsat etilgan qiymatini ifodalaydi. keltirilgan xatolikning yana bir qulayligi shundan iboratki, u ko‘p chegarali o‘lchash vositalari uchun ham bir xil qiymatga egadir. shuning uchun ham bu xatolik o‘lchash vositalari xossalarini normallashtirishda qulay hisoblanadi. o‘lchash vositalarining xatoligi o‘lchanayotgan kattalikning vaqt bo‘yicha o‘zgarish qonuniyatiga qarab statik va dinamik xatoliklarga bo‘linadi. vaqt bo‘yicha o‘zgarmaydigan kattaliklarni o‘lchashda yuzaga keladigan xatolik statik xatolik deb ataladi. dinamik rejimdagi …

4 / 6

iv xatoliklarga bo‘linadi. o‘lchanayotgan kattalikning o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lmagan o‘lchash vositasining xatoligi additiv (lotincha additio – yig‘indi) yoki nol xatolik, o‘lchanayotgan kattalikning o‘zgarishiga mutanosib o‘zgaradigan xatolik multiplikativ (lotincha multiplicatio – ko‘paytma) xatolik yoki sezuvchanlik xatoligi deb ataladi. bundan tashqari xatoliklar instrumental – qo‘llanilayotgan o‘lchash vositasi xatoligiga bog‘liq bo‘lgan va metodik (usul) – qo‘llanilayotgan o‘lchash usulining takomillashmaganligi tufayli yuzaga keladigan xatoliklarga bo‘linadi. asosiy xatolik umumiy holda berilgan turdagi o'lchash vositalarining metrologik xarakteristikalarini aks ettirish kerak. konkret o'lchash asbobi asosiy xatoligini aniqlashda xatolik modelidan foydalaniladi. model sifatida ko'pincha quyidagi ifoda qo'llaniladi: , bunda - asosiy xatolik; - o'lchash vositasining muntazam xatoligi; - keng spektrli tasodifiy statsionar jarayon xatoligi; - xatolikni korrelyasiyalanmagan yuqori chastotali tashkil etuvchisi; - xatolikni korrelyasiyalangan past chastotali tashkil etuvchisi; - gisterezis hodisasini hisobga oladigan tasodifiy kattalik. ketma-ket ulangan n ta o'zgartkichlardan iborat murakkab o'lchash vositasining asosiy xatoligini hisoblash uchun, ularning mos ravishda bir xil sharoitlardagi real o'zgartirish xarakteristikasidan ideal xarakteristikasi …

5 / 6

namik xatolikni umumiy holda quyidagi formula yordamida aniqlash mumkin: , bunda , - real va ideal o'lchash vositalarining signallari. dinamik xatolik natijalariga o'lchash vositasining kirish va chiqish signallari orasidagi vaqt siljishi keskin ta'sir etadi. agar bu siljish e'tiborga olinmasa, u holda dinamik xatolik quyidagi formula yordamida hisoblanishi mumkin: , bunda - avvaldan ma'lum kechikish vaqti. o'zaro ta'sir xatoligini aniqlash uchun o'lchash asbobi yoki o'zgartkichining kirishidagi signal quyidagi ko'rinishga keltiriladi: , bunda - o'lchanayotgan kattalik; - asbob (o'zgartkich)ning kirish qarshiligi; - axborot manbaining chiqish qarshiligi. bunda o'zaro ta'sir xatoligi . o'lchash vositasining ishlash prinsipi asoslangan fizik hodisaning xususiyatlaridan kelib chiqqan holda, uning o'zgartirish funksiyasi nochiziq bo'lishi mumkin, bu esa nochiziqlik tufayli yuzaga keladigan xatolikka olib keladi. agar o'lchash vositasining real xarakteristikasi , bo'lib va uni approksimatsiyalash natijasida olingan ideal xarakteristikasi ma'lum bo'lsa, u holda nochiziq xatolik quyidagi formula yordamida aniqlanishi mumkin: . davlat standarti (gost) bo'yicha meyorlangan metrologik xarakteristikalariga ko'ra real …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘lchash vositalari"

4. o‘lchash vositalari. reja: 1. o‘lchash vositalarining xatoligi 2. o‘lchash asbobining normallashtirilgan qiymati 3. o‘lchash vositasining o‘zgartirish funksiyasi yoki statik xarakteristikasi. тayanch so’z va iboralar. o‘lchash vositalarining xatoligi, standartlashtirilmagan o‘lchash, vakolat berilgan, birlik etaloni, davlat etaloni, тo‘yingan normal element, elektr tokining o‘lchovi, namunaviy va ishchi o‘lchovlari, induktivlikning namunaviy hamda ishchi o‘lchovlari, induktivlikning namunaviy hamda ishchi o‘lchovlari transport, issiqlik texnikasi, elektroenergetika, elektrik va noelektrik kattaliklar, metrologiya xizmati va metrologik ta’minoti, tarribi, metrologiya va elektr o‘lchashlar, murakkab ishlab chiqarish jarayonlari: o‘lchash vositalari standartlashtirilmagan, standartlashtiri...

This file contains 6 pages in DOC format (139.0 KB). To download "o‘lchash vositalari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘lchash vositalari DOC 6 pages Free download Telegram