zardushtiylik: ta'limot va jamiyat hayotidagi o'rni

DOCX 6 стр. 20,6 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 20,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

4-mavzu. zardushtiylik: ta`limot va jamiyat hayotidagi o`rni reja: 1. zardushtiylik dini vujudga kelishi. 2. zardushtiylik ta’limoti. 3. avesto. avestoning tarkibiy qismlari. 1. vujudga kelishi. zardushtiylik mil. av. ii-i ming yilliklarda markaziy osiyoda vujudga kelgan dindir. zardushtiylik ta’limotiga ko’ra, bu din vahy orqali nozil bo’lgan. u insoniyatga boshqa barcha dinlarga nisbatan bevosita va bilvosita eng ko’p ta’sir o’tkazgan dindir. insoniyat tarixida har bir kishi ustidan ilohiy hukm amalga oshirilishi, jannat va jahannam, qiyomat-qoyim, unda tanalarning qayta tirilishi, tana va ruh qayta birlashib mangu yashashi haqida birinchi bor shu din doirasida fikr yuritildi. keyingi asrlarda bu g`oyalar yahudiylik, xristianlik va boshqa dinlar tarafidan o’zlashtirildi. aytib o’tish joizki, ushbu din paydo bo’lgan davr va uning vatani – hali fanda oxirigacha to’liq echilgan masalalar emas. zardushtiylik dini payg`ambar zardusht nomiga nisbat berilib, shartli ravishda shunday atab kelinadi. aslida esa u mazkur dinning muqaddas kitobi hisoblanmish avestoda «mazdayasna» dini deb atalgan. bu so’zni «mazdaga sig`inmoq» …

2 / 6

0-1200 yillar orasida yashagan. zardusht markaziy osiyo hududida mavjud bo’lgan ko’pxudolikka negizlangan qadimiy diniy tasavvur va e’tiqodlarni isloh qilib, yangi dinga asos soldi. zardushtning tug`ilgan va ilk diniy faoliyatini boshlagan joy xususida ikki xil qarash bor. birinchisi – «g`arb nazariyasi» bo’lib, unga ko’ra midiya (hozirgi eron hududida) zardushtning vatani va zardushtiylikning ilk tarqalgan joyi hisoblanadi. bu fikr tarafdorlarining dalili shuki, birinchidan, zardushtiylikning qadimgi eron hududlarida keng tarqalganligi bo’lsa, ikkinchidan, zardushtiylikning muqaddas kitobi sanalmish avestoga keyin yozilgan sharhlarning qadimiy eron-pahlaviy tilida bo’lganligidir. e’tibordan chiqarmaslik kerakki, zardushtiylik uch buyuk eron imperiyasi – ahamoniylar, arshakiylar va sosoniylar davrlarida, ya’ni mil. av. vi asrdan to mil. vii asrigacha ketma-ket aynan yaqin va o’rta sharqda davlat dini maqomida bo’lgan. ikkinchisi, «sharq nazariyasi» bo’lib, unga ko’ra, zardusht vatani va zardushtiylikning ilk tarqalgan joyi xorazm hisoblanadi. ko’pchilik manbashunoslar ikkinchi nazariya tarafdorlaridirlar. xorazm zardushtiylikning muqaddas olovi ozarxurra birinchi bor yoqilgan va eng buyuk xudo – axura-mazdaning zardusht bilan …

3 / 6

shtiruvchi e’tiqodlarga (markaziy osiyo qadimgi aholisining «eski dini»ga) nisbatan monoteistik ta’limotdir. u behuda qon to’kuvchi qurbonliklar, harbiy to’qnashuvlar, bosqinchilik urushlarini qoralab, o’troq, osoyishta hayot kechirishga, mehnatga, dehqonchilik, chorvachilik bilan shug`ullanishga da’vat etadi. moddiy hayotni yaxshilashga urinishni yovuzlikka qarshi kurash deb hisoblaydi. zardushtiylik dinida qo’riq yer ochib, uni bog`u rog`ga aylantirgan odam ilohiyot rahmatiga uchraydi. aksincha, bog`lar, ekinzorlarni, sug`orish inshootlarini buzganlar katta gunohga qoladilar. zardusht insonlarga tinch-totuv yashashni, halol mehnat qilishni o’rgatmoqchi bo’ladi. bunga ko’ra insonning bu dunyodagi hayotiga yarasha narigi dunyodagi taqdiri ham bo’lajak, har bir inson o’lgandan so’ng o’zining bu dunyodagi qilmishiga yarasha abadiy rohat – jannatga yoki yomon ishlari ko’p bo’lsa, na xursandlik va na xafalik ko’rmaydigan arosat joy – misvongatuga tushadi. zardushtiylik negizida olamning qarama-qarshiliklar kurashi asosiga qurilgani turadi: yaxshilik va yomonlik, yorug`lik va qorong`ulik, hayot va o’lim o’rtasida abadiy kurash davom etadi. barcha yaxshiliklarni axura-mazda va barcha yomonliklarni anxramaynyu (yoki axriman) ifodalaydi. axura-mazda insonlarga ezgu ishlarni …

4 / 6

yuboriladi. bunda poklik bilan nopoklikning bir-biriga yaqinlashmasligiga erishiladi. zardushtiylik dini dunyodagi eng qadimiy dinlardan biri hisoblanib, mil. av. xii – vi asrlarda markaziy osiyo, ozarbayjon, eron va kichik osiyo xalqlari unga e’tiqod qilganlar. eronda sosoniylar sulolasi hukmronligi davrida uning muqaddas kitobi avesto ruhoniylar tomonidan og`zaki rivoyatdan yig`ilib, birinchi marta kitob shakliga keltirilgan. ayrim qismlariga, ayniqsa, «videvdat» bo’limiga o’zgartirishlar kiritilib, qayta ishlangan. viii asrda o’rta osiyoga islom dini kirib kelib keng tarqalguniga qadar zardushtiylik mahalliy xalqlarning asosiy dini hisoblangan. buni, jumladan, arxeologik tadqiqotlar isbotlaydi. hozirgi kunda zardushtiylikka e’tiqod qiluvchi diniy jamoalar mavjud. ular hindistonning mumbay (bombey, g`ujarot shtatlarida 115 ming kishiga yaqin), pokiston, shri lanka, buyuk britaniya, kanada, aqsh, avstraliya va eronning (tehronda 19 ming kishidan ortiq) ba’zi chekka viloyatlarida saqlanib qolgan. eron islom respublikasida zardushtiylik diniga e’tiqod qilish qonun tomonidan ruxsat etilgan. mumbayda zardushtiylarning madaniy markazi koma nomidagi institut faoliyat olib boradi. undan tashqari mumbayda homiy dxalla raisligida dunyo zardushtiylari …

5 / 6

n zamini xalqlari orasida tarqalgan. ushbu – axura-mazdaning zardusht orqali yuborilgan ilohiy xabarlari deb hisoblangan bo’laklar turli diniy duolar, madhiyalar sifatida yig`ila boshlangan. bular zardushtning o’limidan keyin kitob holida jamlangan va «avesto» – «o’rnatilgan, qat’iy qilib belgilangan qonun-qoidalar» deb nom olgan. bu qadimiy yozma manba bizgacha to’liq holda etib kelmagan. avesto haqida abu rayhon beruniy (vaf. 1048 y.) shunday yozadi: «yilnoma kitoblarida bunday deyilgan: podshoh doro ibn doro xazinasida [abistoning] 12 ming qoramol terisiga tillo bilan bitilgan bir nusxasi bor edi. iskandar otashxonalarni vayron qilib, ularda xizmat etuvchilarni o’ldirgan vaqtda uni kuydirib yubordi. shuning uchun o’sha vaqtda abistoning beshdan uchi yo’qolib ketdi». avestoning aleksandr makedonskiy tomonidan grestiyaga olib ketilgani, zarur joylarini tarjima ettirib, qolganini kuydirtirib yuborgani, 12 ming qoramol terisidagi tillo matn haqida (at-tabariyda – 12000 pergament) keyingi davrlarda yaratilgan zardushtiylik adabiyotida («bundahishn», «shahrihoi eron», «dinkard»; ix asr, «arda viraf-namak»; ix asr, «tansar xatlari», al-mas’udiyning «muruj az-zahab», «fors-noma» va boshqalarda) …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "zardushtiylik: ta'limot va jamiyat hayotidagi o'rni"

4-mavzu. zardushtiylik: ta`limot va jamiyat hayotidagi o`rni reja: 1. zardushtiylik dini vujudga kelishi. 2. zardushtiylik ta’limoti. 3. avesto. avestoning tarkibiy qismlari. 1. vujudga kelishi. zardushtiylik mil. av. ii-i ming yilliklarda markaziy osiyoda vujudga kelgan dindir. zardushtiylik ta’limotiga ko’ra, bu din vahy orqali nozil bo’lgan. u insoniyatga boshqa barcha dinlarga nisbatan bevosita va bilvosita eng ko’p ta’sir o’tkazgan dindir. insoniyat tarixida har bir kishi ustidan ilohiy hukm amalga oshirilishi, jannat va jahannam, qiyomat-qoyim, unda tanalarning qayta tirilishi, tana va ruh qayta birlashib mangu yashashi haqida birinchi bor shu din doirasida fikr yuritildi. keyingi asrlarda bu g`oyalar yahudiylik, xristianlik va boshqa dinlar tarafidan o’zlashtirildi. aytib o’tish joi...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (20,6 КБ). Чтобы скачать "zardushtiylik: ta'limot va jamiyat hayotidagi o'rni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: zardushtiylik: ta'limot va jami… DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram