gistologiya fanining tadqiqot uslublari

DOC 7 pages 76.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.0 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

ma’ruza№2 mavzu: gistologiya fanining tadqiqot uslublari. reja: 1. gistologiya fanining uslublari. 2. gistologiyaning rivojlanishida mikroskopik tadqiqotlar. tayanch iboralar: qorong’u maydonli mikroskopda ko`rish, fazol-kontrast, lyuminessent, elektron mikroskopda ko`rish. gistologiyada qo’llaniladigan tadqiqot usullari ma’lumki, gistologiya mustaqil fan sifatida rivojlanar ekan, uning asosiy tadqiqot obyekti bilan tekshirish usullari ham rivojlanib boradi. gistologiyada tadqiqot obyekti-turli xil sharoitda har xil usullar yordamida tayyorlanadigan gistologiya preparatlardir. tekshirish usullariga mikroskopik tadqiqodlar bilan gistoximyaviy (sitoximiyaviy) tadqiqotlar, radiavtografiya bilan maxsus eksprimental-morfologik usullar va boshqalar kiradi. mikroskopik tadqiqodlar organizm to’qimalari va organlarning sog’lom holatini, tuzilishini (strukturasini), kasalliklarda sodir bo’ladigan ptologik-morfologik o’zgarishlarni chuqur va mukkamal o’rganish uchun avval ulardan gistologik preparatlar tayyorlanadi. gistologik preparatlar tayyorlash usullari, masalan, sitologiya, embiralogiya va patalogik anatomiyadagi usullar bilan deyarli bir xil. gistologik preparatlar qanday mikraskopda tekshiril ishiga qarab, yetarli darajada yupqa bo’lishi kerak. masalan, yorug’lik mikraskopida o’rganiladigan preparatlarning qalinligi 1 mikrometrdan (mkm) 50 mikpometrgacha bo’lganda ular nur tutamini oson o’tkazadi; yelektiron mikroskopda o’rganiladigan preparatlarning qalinligi …

2 / 7

a, tuzilmalarning (kesmalarning) butunligini saqlab qolish uchun ular aynimasligining chorasini ko`rish tushuniladi. buning uchun organ yoki to’qimadan kesib oligan kesma fiksatorga-spirt, formalin, buen eritmasi, og’ir metall tuzlari, funksiyalovchi aralashma kabilarga solib qo’yiladi yoki muzlatiladi, natijada kesmadagi o’z hayot faoliyatini to’xtatadi, ya’ni fiksasiyalanadi. kesmadani bo’yash deganda yesa (yelektron mikroskop uchun preparatlar metall tuzlar bilan changlatiladi), kesmadagi ayrim tuzilmalarning qontrastligini oshirish uchun ularni turli xil bo’yoqlar bilan bo’yash tushuniladi. bo’yoqlar, odatda kislotali, asoli (ishqoriy) va neytral bo’ladi. o’z navbatida, kislatali bo’yoqlar bilan bo’yaladigan tuzilmalar oksifil deb, asosli (anilin) bo’yoqlar bilan bo’yaladigan tuzilmalar bazofil deb yuritiladi. har ikkala bo’yoqlar bilan bo’yaladiganlari neytrofil tuzilmalar deyiladi. tayyor preparatlarni maxsus usullar bilan bir necha daqiqadan bir necha yillargancha saqlab qo’yish va o’rganish mumkin. gitologik preparatlar, odatda turli tekshirish-mikroskopiya usullari yordamida tadqiq qilinadi. masalan, biologiya labaratoriyalarida aksari yorug’lik mikroskopidan foydalaniladi. bu mikraskopning o’ndan ortiq marka bor. ular yo tabiiy yorug’lik bilan yoki so’n’iy yorug’lik bilan ishlaydi. yorug’lik …

3 / 7

obyektga qiyalatib tushiriladi. bunda obyekt (preparat) yor ishib, maydon qorong’uligicha qoladi. tirik hujayra tarkibidagi tuzilmalar yaxshi ko`rinishi uchun obyektga tushayotgan yorug’lik nuri har xil optik qalinlikda bo’lishi shart. mazkur mikraskopda bo’yalgan yoki bo’yalmagan tirik hujayralarni, bakterya va strukturalarni, tadqiq etish ancha qulay. fazali kontrast mikraskopda ko’rish. bo’yalmagan tirik hujayralar, odatda, yorug’lik nurini tutib qolmasdan, o’zidan o’tkazib yuboradi. shuning uchun ular mikraskopda ko’rinmaydi yoki anglab bo’lmas darajada ko’rinadi. ularni ko’rish uchun tegishli bo’yoqlar bilan bo’yashga tug’ri keladi. fazali kontrast mikroskopiya usuli o’rganilayotgan bo’yalmagan tuzilmalarning bizga zarur bo’lgan kontrastligini ta’minlaydi. kontrastlikni, odatda, obyektivdagi fazali plastinka deb ataladigan kondensorga o’rnatilgan maxsus halqa-diafragma hosil qiladi. obyektni qancha yaxshi ko’rish nurning qancha sinishiga bog’liq, yorug’lik nuri obyektdan qancha tez o’tsa, uning yoritil ishi, demak, kontrastligi shuncha ortadi, binobarin, hujayra tuzilmalari ham shunga yarasha yaxshi ko’rinadi. interferension mikroskopda ko’rish. mazkur mikraskopda ko’rish usuli fazali qontrast mikraskopda ko’rishga uxshasada, unga nisbattan ko’proq imkoniyaga ega. masalan, uning yordamida …

4 / 7

ligida tarqatib yuborish hisobiga bo’ladi. binobarin, gistologik preparat unga nur ta’sir qilish vaqtida hosil bo’ladi energiya hisobiga nurlanadi, ya’ni flyuoressensiyalanadi. binafsha nurlar yoki to`lqin uzunligi 0,27-0,4 mm li spektrning ko’k qismi yorug’lik manbai bo’lib, xizmat qiladi. energiya obyektga (preparatga) turli yo’llar orqali va turlicha ta’sir qilishi mumkin. shunga ko’ra, ular bir necha xilga bo’linadi; fotolyuminessensiya, rentgenolyuminessensiya, radiolyuminessensiya shular jumlasidandir. elektron mikraskopda ko’rish. gistologik preparatlarni elektronik mikraskopda o’rganish hozirgi vaqtda keng tarqalgan usul bo’lib, uning yordamida hujayralarning nozik tuzilmalari, organoid va hujayra qiritmalarining tuzilishi hamda ularda sodir bo’ladigan nozik o’zgarishlar kuzatiladi. elektron mikraskop 100 000 marta va undan ham ortiq kattalashtiradi. chunki elektron mikraskopda yorug’lik mikraskopdagi kabi uzun to’lqinli nurdan emas, balki qisqa to’lqinli elektronlar nuridan foydalaniladi. binobarin, kuzatilmoqchi bo’lgan obyekt tasviri elektronlar nuri yordamida ko’rsatilsa, bunday pribor elektron mikraskop deyiladi. demak, qisqacha ta’riflaydigan bo’lsak, elektron mikraskopda ko`rish bu-obyektorqali o’tkazilgan elektronlar tutamini elektromagnetli linzalar bilan fokuslash orqali preparat tasvirini olib o’rganishdar. …

5 / 7

kopda obyektning qalinligi, ya’ni hujayra yoki yadrolarning yirik-maydaligi, ularning dametri “mikron” bilan o’lchansa, elektron mikraskopda “nanometr” bilan aksari hollvarda yesa “angstrem” (a) bilan o’lchanadi. hozirgi vaqtda elektron mikraskopning yangi-yangi turlari yaratilmoqda, masalan, hajmiy (rastrlovchi) elektron mikraskop shular jumlasidandir. uning yordamida preparatlarning hajmiy tuzilishi o’rganiladi. gistoximyaviy tadqiqodlar. yuqorida aytib o’tilgandek, hozirgi mikraskoplar yordamida tirik yoki fiksasiya qilngan obyektlarning nozik morfologik tuzilmalarihar tomnlama qrganilsa ham, ammo ularning sifatva miqdoriy tarkibi to’la ochilmay qolaveradi. buni, odatda, alohida gistoximyaviy (sitoximyaviy) tadqiqod usullari yordamida o’rganialdi. sifatiy gistoximyaviy usullari. bu usullar gistologik va ximiyaviytekshirishlar usullarini birga qo’llash natijasida kelib chiqqqan. binobarin, sifatiy gistoximiyaviy tekishrish usullari obyekt (preparat)lar strukturasidagi ximiyaviy moddalar taqsimotini aniqlash yo’lida turli xil ximiyaviy reaksiyalardan foydalanishnga asoslangan. demak, ular yordamida organ, to’qima va hujayralarning ximyaviy tuzilishi, ularda boradaigan ximyaviy jarayonlar o’rganiladi. ular yordamida to’qimalarda sodair bo’lib turadigan moddalarning agmashinuv jarayonlari hamda fiziologik jarayonlar haqida aniq tasavvurga yega bo’lish mumkin. masalan, hozir gistoximyaviy usullar qo’llab, …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gistologiya fanining tadqiqot uslublari"

ma’ruza№2 mavzu: gistologiya fanining tadqiqot uslublari. reja: 1. gistologiya fanining uslublari. 2. gistologiyaning rivojlanishida mikroskopik tadqiqotlar. tayanch iboralar: qorong’u maydonli mikroskopda ko`rish, fazol-kontrast, lyuminessent, elektron mikroskopda ko`rish. gistologiyada qo’llaniladigan tadqiqot usullari ma’lumki, gistologiya mustaqil fan sifatida rivojlanar ekan, uning asosiy tadqiqot obyekti bilan tekshirish usullari ham rivojlanib boradi. gistologiyada tadqiqot obyekti-turli xil sharoitda har xil usullar yordamida tayyorlanadigan gistologiya preparatlardir. tekshirish usullariga mikroskopik tadqiqodlar bilan gistoximyaviy (sitoximiyaviy) tadqiqotlar, radiavtografiya bilan maxsus eksprimental-morfologik usullar va boshqalar kiradi. mikroskopik tadqiqodlar organizm to’qim...

This file contains 7 pages in DOC format (76.0 KB). To download "gistologiya fanining tadqiqot uslublari", click the Telegram button on the left.

Tags: gistologiya fanining tadqiqot u… DOC 7 pages Free download Telegram