bolalar adabiyoti va bolalar folklorining mumtoz adabiyot namunalari bilan bog‘liqligi

DOCX 10 pages 29.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.8 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mavzu: bolalar adabiyoti va bolalar folklorining mumtoz adabiyot namunalari bilan bog‘liqligi reja: 1. bolalar folklori haqida tushuncha. 2. bolalar folklori tabiati va janriy tarkibi. 3. mumtoz bolalar kitobxonligi haqida ma’lumot 4. didaktik adabiyot va pandnomalar– bolalar kitobxonligida. 5. o’zbek bolalar folklori namunalarini to’plash, nashr etish va ilmiy-estetik qimmatini o’rganish 1. bolalar folklori haqida tushuncha. xalq og`zaki badiiy ijodiyoti xilma-xil adabiy tur va janrlarda namoyon bo`lgan hodisa sifatida kishilik jamiyati tarixida ko`p vazifali ijtimoiy-estetik mohiyatga ega so`z san`ati hisoblanadi. u hamma zamonlarda ham o`z ijodkori bo`lgan xalqning orzu-armonlarini ifodalab keldi, qolaversa, xalqning o`z-o`zinigina emas, balki bolalarning ham ma`naviy-axloqiy jihatdan shakllanishlarida muhim tarbiyaviy vosita vazifasini bajarmoqda. bolalar xalq ijodiyotidan ota-bobolarining hayot tajribasini, mehnat va kurash ilmini o`rganib kelayotirlar. ular xalq qo`shiqlaridan, dostonu ertaklaridan, afsonayu rivoyatlaridan sevish-sevilish, samimiyat, insoniylik, sabru qanoat, mehnatda fidoiylik, eng muhimi, otalari yashab obod etgan vatan tuyg`ularini idrok etish asnosida yurt erki va ozodligi uchun kurashgan buyuk ajdodlari to`maris, …

2 / 10

ozma adabiyotning bunyodga kelishida genetik asos vazifasini bajardi. bu silsilada bolalarning o`z folklori ham muayyan rol o`ynadi. binobarin, bolalar folklori - kichkintoylar olami bilan kattalar dunyosining o`zaro uyg`unlashuvi oqibatida yuzaga kelgan o`yinlar, qo`shiqlar va musiqiy poetik janrlarning yaxlit bir tizimiga aylangan xalq og`zaki ijodiyotining o`ziga xos tarmog`idir. shunga qaramay, o`zbek bolalar folklori namunalarini to`plash, nashr etish va ilmiy-estetik qimmatini o`rganishga uzoq zamonlar e`tibor berilmay kelindi. xx asrning dastlabki choragi oxirlarida bu ishga kirishilgan esa-da, u uzluksiz jarayonga aylanmadi. elbek to`plab, tartib berib 1937-yilda chop ettirgan «bolalar qo`shig`i» to`plamidan o. safarov tartib bergan «o`zbek xalq ijodi» seriyasida 1984-yilda bosilib chiqqan «boychechak» to`plamigacha kechgan salkam yarim asrlik uzilish ana shu fikr dalili bo`la oladi. o`zbek bolalar folklorini o`rganish 60-yillardan e`tiboran izchillasha bordi. z.husainovaning «o`zbek topishmoqlari» (1966), g`.jahongirovning «o`zbek bolalar folklori» (1975), shuningdek, o.safarovning «bolalarni erkalovchi o`zbek xalq qo`shiqlari» (1983), «o`zbek bolalar poetik folklori» (1985), «alla-yo alla» (1999), «chittigul» (2004), sh.galievning «o`zbek bolalar …

3 / 10

marosimni keyinroq o`yinda muqallid qilib o`zlari bajarganlar, shu muqallidlariga yarasha qo`shiqlarni to`qiganlari ham ayni haqiqat. binobarin, bolalarning ham o`z marosim va mavsum qo`shiqlari yuzaga kela boshlagan. bu jarayon davr o`tishi, turmush sharoitining o`zgarishi, yangicha ijtimoiy munosabatlarning tug`ila borishi tufayli u yoki bu marosimning tamoman yo`qolishi, yo shunchaki kattalar o`rtasida nufuzini yo`qotishi natijasida o`sha marosim bolalar o`yini yoki ijrochiligida yashash shakliga o`tishi bilan yanada chuqurlasha borgan. bunday holatni «boychechak», «chittigul», «binafsha», «oppoqijon» kabi mavsum qo`shiqlari misolida yaqqolroq ko`rish mumkin. 2. bolalar folklori tabiati va janriy tarkibi. o`zbek bolalar folklori namunalari tabiatidan kelib chiqib, genetik asoslariga ko`ra uni uch qismdan tarkib topgan hodisa sifatida kuzatish mumkin: i. kattalar hamisha o`z farzandlarini o`ylab yashaganlar – mehnat va ijod bilan shug`ullangan. bu jarayon ularda bola va uning taqdiri to`g`risida qayg`urish majburiyatining tobora chuqurlashuvi tarzida kechib, talay qo`shiqlarning to`qilishiga sabab bo`lgan. ayniqsa, chaqaloqni parvarish etish mas`uliyati behad katta bo`lgan. onalar ana shu murakkab mas`uliyatni zimmalariga …

4 / 10

sadi, o`rni va bola yoshiga munosabatiga ko`ra ikki guruhga ajraladi. birinchi guruhga mansub qo`shiqlar bolaning beshikdaligi davri bilan chambarchas bog`liq, shu vajdan ularni beshik qo`shiqlari deyishadi. allalar va etnografik mazmundagi aytim-olqishlar ana shunday xarakterga ega. beshik qo`shiqlari chaqaloq uch yoshni to`ldirgunigacha aytilsa, ikkinchi guruhga mansub qo`shiqlar bola tug`ilganidan to 6-7 yoshga to`lgunigacha ijro etilsa-da, aslida ular beshik bilan bog`lanmagan onalik mehri tarovatidan bitilgan badihalardir. bular suyish qo`shiqlari bo`lib, erkalamalar, ovutmachoqlar, qiziqmachoqlar va qaytarmachoqlardan tarkib topgan. ii.kattalar bolalarning tabiatga munosabatini shakllantirishda ham faol ishtirok etadilar. buning natijasida bolalar taqvimi va uni ifoda etuvchi marosim qo`shiqlari yuzaga kelgan. bahor, yoz, kuz, qish mavsumlari bilan bog`liq bunday qo`shiqlarning bir qismi ijtimoiy-siyosiy taraqqiyot taqozosiga ko`ra kattalar repertuaridagi mavqeini yo`qota borib, yo tamoman so`nib ketgan, yo transformaciyaga uchrab bolalar repertuariga ko`chib o`tib saqlanib qolgan. «boychechak», «chittigul», yo ramazonlar va hayitliklar shular jumlasidan hisoblanadi. qolaversa, ibtidoiy ajdodlarimizning animistik va totemistik e`tiqodlari asosida shakllanib, endilikda o`sha mohiyatini …

5 / 10

a haqiqatni aks ettirmasligi o`z-o`zidan ayonlashib turibdi. l.z.budagov chig`atoychada «allala» boshning orqasi, ya`ni «ensa»ni anglatishini qayd etgan. chindan ham chalqanchasiga yotganda boshning orqasi yostiqda bosilib, shu holda uxlanadi. chaqaloq beshikka, belanchakka faqat bosh orqasi–allalasi bilan chalqanchasiga cho`zilib uxlaydi. bolaga uyqu chaqirishda qo`llanishi shu vazifasidan kelib chiqqan. bunda «allala» shakli «alla, alla-yo, alla-yo alla» tarzidagi ko`rinishlar bilan to`lishib, uyquga chorlovchilik mohiyatini kasb etgan. chaqaloq yoshini to`ldira borishi jarayonida bu so`zdagi tovushlarni idrok etishi tufayli uyqusi kelganda o`zining ham «alla» so`zi lug`aviy jihatdan «bosh orqasi» va «uxlamoq» ma`nolarini anglatsa, istilohiy ma`nosiga ko`ra uyqu chaqirmoq, uxlatmoq asosiy vazifasiga aylangan silsilaviy qo`shiq turini anglatadi. abu ali ibn sino allaning shu xususiyatini ming yil ilgariyoq payqab, shunday e`tirof etgan: «... bolaning mijozini kuchaytirmoq uchun unga ikki narsani qo`llamoq kerak: biri, bolani sekin-asta tebratish, ikkinchisi, uni uxlatish uchun aytish odat bo`lib qolgan muzika va allalashdir. shu ikkisini qabul qilish miqdoriga qarab bolaning tanasi bilan badantarbiyaga va …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bolalar adabiyoti va bolalar folklorining mumtoz adabiyot namunalari bilan bog‘liqligi"

mavzu: bolalar adabiyoti va bolalar folklorining mumtoz adabiyot namunalari bilan bog‘liqligi reja: 1. bolalar folklori haqida tushuncha. 2. bolalar folklori tabiati va janriy tarkibi. 3. mumtoz bolalar kitobxonligi haqida ma’lumot 4. didaktik adabiyot va pandnomalar– bolalar kitobxonligida. 5. o’zbek bolalar folklori namunalarini to’plash, nashr etish va ilmiy-estetik qimmatini o’rganish 1. bolalar folklori haqida tushuncha. xalq og`zaki badiiy ijodiyoti xilma-xil adabiy tur va janrlarda namoyon bo`lgan hodisa sifatida kishilik jamiyati tarixida ko`p vazifali ijtimoiy-estetik mohiyatga ega so`z san`ati hisoblanadi. u hamma zamonlarda ham o`z ijodkori bo`lgan xalqning orzu-armonlarini ifodalab keldi, qolaversa, xalqning o`z-o`zinigina emas, balki bolalarning ham ma`naviy-axloqiy jihatdan s...

This file contains 10 pages in DOCX format (29.8 KB). To download "bolalar adabiyoti va bolalar folklorining mumtoz adabiyot namunalari bilan bog‘liqligi", click the Telegram button on the left.

Tags: bolalar adabiyoti va bolalar fo… DOCX 10 pages Free download Telegram