temir yо’l transportining paydo bо’lishi va rivojlanish tarixi

DOCX 10 стр. 1,3 МБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,3 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

2-mavzu temir yо’l transportining paydo bо’lishi va rivojlanish tarixi reja: 1.temir yo‘l transportining paydo bo‘lishi. 2.rossiyada temiry o‘l transportining rivojlanish tarixi. 3.o‘rta osiyoga temir yo‘l transportining kirib kelishi. 4. o‘zbekistonda temir yo‘llarning rivojlanishi, hozirgi holati va istiqbollari. ilk bor temir yо’l sifatida metallurgiya zavodi sexlarida va konlarda ichki texnologik tashishlar uchun izli yо’llar qо’llangan. yog’och izli yо’llar orqali arqon va suv charxpalagi yordamida ruda ortilgan aravachalar (vagonetka) harakatlangan. keyinchalik yog’och izlarning ustini temir lentalar bilan qoplab, harakatni yengillashtirishga erishilgan. xviii asr oxirida birinchi chо’yan izli yо’llar paydo bо’lgan va aravachalar otli ulov yordamida harakatlangan. ammo, ular sanoatda ishlab chiqarishning mashinalashtirilishi davridagi talablarni qondira olmagan. rossiyalik ixtirochi p.p.polzunov va ingliz ixtirochisi d.uatt tomonidan bug’ mashinasining yaratilishi mexaniq kuch bilan tortish imkonini berdi. 1803-yilda ingliz ixtirochisi r. trevitik tomonidan birinchi transport mashinasi- parovoz yaratilib izli yо’l bо’ylab bug’ mashinasi yordamida harakatlantirildi (rasm 2.1). avvaliga harakat bug’ mashinasidan g’ildiraklarga tishli uzatish orqali berildi. …

2 / 10

l zavodchilari demidovlar qо’lida ishlagan nijniy tagil zavodi mexanigi ota-о’g’il ye.a.cherepanov va m.ye.cherepanovlar rossiyada birinchi parovoz va birinchi temir yо’lni qurib, 1834-yil avgustida ishga tushirdilar (rasm 1.2). ikkinchi parovoz 1835-yilda qurilib, temir yо’llarning uzunligi 3,5 kilometrga yetkazildi va unda yuklardan tashqari yо’lovchilar ham tashila boshlandi. ammo cherepanovlarning bu ixtirolariga ularning tiriklik chog’larida e’tibor qilinmadi. rasm 2.2. parovoz faqat, 1834-yilda rossiyaga kelib temir yо’l qurilishini asoslab bergan vena universitetining professori f.a.gerstnerning taklifi bilan umumfoydalanish uchun rossiyada birinchi temir yо’l s.peterburgdan sarskoye selogacha 27 km uzunlikda qurildi. unda 42 ta katta bо’lmagan yog’och kо’priklar, besh stansiya qurib bitkazildi va 1837-yilning 11-noyabrida foydalanish uchun rasmiy ravishda ishga tushirildi. sarskoye selo temir yо’li rossiya uchun temir yо’llarning qanchalik katta ahamiyatga ega ekanligini isbotladi. shundan keyingi davrda peterburg va moskva shaharlari orasida 651 km uzunlikda bо’lgan ikki yо’llik murakkab injenerlik yechimlariga ega bо’lgan magistral temir yо’l qurilib, 1851-yil 1-noyabrda rasmiy ravishda ishga tushirildi. bu yо’lda …

3 / 10

hidan boshlanadi. о’rta osiyo hududida temir yо’l qurilishi eng katta muammoni hal etishga qaratilgan. u chor rossiyasining bu о’lkalarda harbiy ustunligi va siyosiy hukmronligini kuchaytirishga xizmat qilishi kerak edi. shuning uchun ham temir yо’l qurilishi dastavval kaspiyortidan boshlangan. 1880-yil axal-tekin ekspeditsiyasidan sо’ng kaspiy dengizidan qizil arvatgacha temir yо’l qurildi. vaziyatga kо’ra uni chorjо’y va samarqandgacha davom ettirish shart edi. rasm 2.3. о’zbekiston temir yо’llari rivojlanishi tarixi haritasi о’rta osiyoda uzunligi 217 chaqirimni tashkil etadigan birinchi temir yо’l 10 oyda qurib bitkazildi. 1881-yil 20-sentabrda mixaylov qо’ltig’idan qizil arvatgacha bо’lgan pо’lat izlar ustidan poyezdlar qatnay boshladi. keyinchalik qizil arvatdan samarqandgacha temir yо’l davom ettirildi, hamda ikkinchi kaspiyorti temir yо’l bataloni tashkil etildi. 1895-yil may oyida muhandis a.i.urusatyev boshchiligida temir yо’llarni samarqanddan toshkent va andijongacha davom ettirishga kirishilib, bu ish 4 yildan sо’ng nihoyasiga yetkazildi va temir yо’l uzunligi 2368 chaqirimga yetdi. yо’lning 1748 chaqirimi krasnovodsk - toshkent yо’nalishiga, 294 chaqirimi murg’ob, 306 …

4 / 10

о’l tarmog’i 1906-yilda 2090 chaqirimdan iborat bо’lganligi haqida ma’lumotlar bor. toshkent – orenburg yо’nalishi ikkinchi yirik temir yо’l tarmog’i bо’lib, u о’rta osiyoni rossiyaning markaziy sanoat hududlari bilan bog’lagan. keyinchalik ichki yо’nalishlarni qurishga kirishilgan. farg’ona temir yо’li, kogon-termiz, qarshi-kitob uchastkasi shular jumlasidandir. 1908-yilga kelib, temir yо’l qurilishida xususiy tadbirkorlar va turli xil aksionerlik jamiyatlari ham faol qatnasha boshladilar. о’zbekistonda temir yо’llarning rivojlanishi, hozirgi holati va istiqbollari chor rossiyasi va sovetlar davrida о’tgan qariyb 130 yil davomida о’lkamiz boyliklari uzluksiz tashib ketilgan. «shu davr ichida xalqimiz boshiga ne-ne kulfatlar, baloyu-ofatlar yog’ilmadi» deyiladi yurtboshimiz i.a.karimovning «tarixiy xotirasiz kelajak yо’q» asarida. temir yо’l transporti endilikda mamlakatimiz iqtisodiyoti uchun faoliyat kо’rsatmoqda. о’z navbatida, davlatimiz va hukumatimiz ham bu tarmoqqa katta e’tibor qaratmoqda. sanoqli yillar ichida bir necha kilometrlarda yangi yо’llar qurilib, qudratli korxonalar bunyod etildi. rasm 2.4 toshkent vokzalining dastlabki kо’rinishi rasm 2.5. toshkent vokzalining hozirgi kо’rinishi mustaqillikka erishganimizdan keyin respublikamizda katta о’zgarishlar bо’lib …

5 / 10

asi yangiliklardan yana biri vagon ta’mirlash zavodining ishga tushishidir. ilgari bu zavod о’rnida vagonlarni depo darajasida ta’mirlaydigan korxona bо’lar edi. 1996-yil о’zbekiston hukumati bilan yaponiyaning tashqi iqtisodiy hamkorlik jamg’armasi о’rtasida kredit bitimi imzolandi. zavodda ishchilar soni 1280 ta bо’lib yiliga 450 tagacha vagonni yalpi ta’mirlashga qurbi yetadi. alohida ta’kidlash lozim bо’lgan yana bir muhim gap shuki, ilgari vagonlarimiz 50-70 ming aqsh dollari evaziga rossiyada ta’mirlanar edi. endi esa katta miqdordagi valyuta ham tejalmoqda. rasm 2.7 yangi vagon ta’mirlash zavodi rasm 2.8 traseka transport yо’lagi yana muhim yangiliklardan biri traseka dasturining loyihalanishidir. shuning uchun xx asrning 90-yillari bryusselda о’tkazilgan halqaro konferetsiyada transport yо’lagini tuzish dasturi qabul qilindi. transport yо’lagi yevropadan, ya’ni /arbdan – sharqqa qora dengizni kesib о’tib, sо’ng kavkaz va kaspiy orqali markaziy osiyoga, undan sо’ng xitoyga qadar davom etadi va bu dastur traseka nomini oldi. loyiha davlatlararo mahsulot ayriboshlash hajmini oshirib davlat iqtisodini rivojlantirishga katta hissa qо’shadi. temir yо’l …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "temir yо’l transportining paydo bо’lishi va rivojlanish tarixi"

2-mavzu temir yо’l transportining paydo bо’lishi va rivojlanish tarixi reja: 1.temir yo‘l transportining paydo bo‘lishi. 2.rossiyada temiry o‘l transportining rivojlanish tarixi. 3.o‘rta osiyoga temir yo‘l transportining kirib kelishi. 4. o‘zbekistonda temir yo‘llarning rivojlanishi, hozirgi holati va istiqbollari. ilk bor temir yо’l sifatida metallurgiya zavodi sexlarida va konlarda ichki texnologik tashishlar uchun izli yо’llar qо’llangan. yog’och izli yо’llar orqali arqon va suv charxpalagi yordamida ruda ortilgan aravachalar (vagonetka) harakatlangan. keyinchalik yog’och izlarning ustini temir lentalar bilan qoplab, harakatni yengillashtirishga erishilgan. xviii asr oxirida birinchi chо’yan izli yо’llar paydo bо’lgan va aravachalar otli ulov yordamida harakatlangan. ammo, ular sanoatda...

Этот файл содержит 10 стр. в формате DOCX (1,3 МБ). Чтобы скачать "temir yо’l transportining paydo bо’lishi va rivojlanish tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: temir yо’l transportining paydo… DOCX 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram