qadimgi mesopotamiya

DOCX 50 pages 87.1 KB Free download

50 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 87.1 KB

File type DOCX

Pages 50

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 50

mavzu: qadimgi mesopotamiya (mil. avv. iii-ii ming yilliklar). reja: 1. xronologik va geografik ramkasi. 1. yozuvgacha va ilksulola bosqichi. shumer va akkad podsholiklari. 1. urning iii sulolasi hukmronligi davri tashqi siyosati 1. o‘rta bobil bosqichi tashqi siyosati. xronologik va geografik ramkasi. qadimgi mesopotamiya, ya’ni ikki daryo oralig‘i hududidagi qadimiy davlatlarning xalqaro munosabatlari va diplomatiyasi alohida holatda tadqiq etilmagan. bu borada qilingan ba’zi bir ishlar katta bir davrning (mill. avv. iii-ii ming yilliklar) alohida bir bosqichlarini qamrab oladi. ammo mana shu o‘rganish ishlari natijasida qadimgi mesopotamiyadagi xalqaro munosabatlar va diplomatiya haqida umumiy tasavvur olish mumkin. o‘rganilayotgan davr ikki daryo oralig‘i havzasida dastlabki davlatchilik munosabatlari vujudga kelishidan tortib to ularning qudratli davlatga aylanishi va tanazzulga uchrashigacha bo‘lgan davrni qamrab oladi. qadimgi misrga solishtirganda tabiiy boyliklar juda kam edi. uning ustiga mazkur hududda dehqonchilik qilish misrga nisbatan og‘irroq sharoitlarda olib borilgan. hudud o‘zi ehtiyoj sezgan mahsulotlarni chetdan keltirishga majbur edi. buning uchun ularning …

2 / 50

n, balki kanalga ega bo‘lish ularning qudrati va nufuzidan ham dalolat bergan. qolaversa boylik to‘plashga intilish ham shahar-davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarda hal qiluvchi faktorlardan biri bo‘lib xizmat qildi. yuqoridagi faktorlarning hammasi asosan mesopotamiyadagi shahar-davlatlar o‘rtasidagi ichki munosabatlarga aloqador edi. hududdagi tashqi aloqalar oid munosabatlar uzoq vaqtlar nisbatan qudratli bo‘lib kelgan elam davlati bilan amalga oshirilib keldi. faqatgina eramizgacha ii ming yillikning o‘rtalariga kelganda mesopotamiyaga shimoldan xettlar kirib keldi. sharq, shimoli-sharqdagi tog‘li qabilalar mesopotamiyaga uzoq vaqtlar unchalik xavf tug‘dirmagan, ammo keyinchalik ular orasidan kutiylar va kassitlar kuchayib ketdi. g‘arb tomondan mesopotamiya o‘tib bo‘lmas sahro bilan himoyalangan edi. shu boisdan mesopotamiyaning mil. avv. iii-ii ming yilliklardagi tarixi bu birinchi navbatda ichki mesopotamiya davlatlararo munosabatlar edi. yozuvgacha va ilk sulola bosqichi. shumer va akkad podsholiklari. ilk davlatchilik munosabatlari shakllanayotgan paytda mesopotamiyada yigirmaga yaqin «nom»lar bo‘lgan. ularning har biri sun’iy qazilgan kanal yoki tabiiy daryo irmoqlari atrofini egallagan aniq bir hududga egalik qilgan. ushbu «nom»larning …

3 / 50

atlari va harbiy maqsadlari bu davrda faqatgina sharq bilan olib borilgan. iv ming yillikdayoq mesopotamiya davlatlari eron hududi bilan faol savdo munosabatlari olib borishgan. mil.avv. iii ming yillikda mesopotamiya hududiga keltirilgan mahsulotlar asosan harbiy o‘ljalar hisobiga emas, balki savdo hisobiga amalga oshirilganligi tasdiqlangan. bu holat tomonlar o‘rtasida kafolatli va daxlsiz savdo aloqalari olib borish bo‘yicha qandaydir kelishuvlar yoki shartnomalar mavjud bo‘lgan degan taxmin beradi. ammo bu to‘g‘risida aniq ma’lumotlar yetib kelmagan. ayrim o‘sha davrda yaratilgan dostonlarda mesopotamiyaning sharq bilan savdo qilganligi haqida ma’lumotlar berib o‘tiladi. misol uchun «en-merkar va aratta hukmdori» nomli dostonda shu aloqalar haqida ma’lumot olish mumkin. shumerliklarning «shohlar ro‘yxati»ga ko‘ra en-merkar quyosh xudosi utuning nevarasi, urukning birinchi hukmdori va yaratuvchisi va gilgameshning ajdodlardan biri hisoblanadi. taxminlarga ko‘ra mil.avv. iii ming yillikning ikkinchi choragida yashagan. aratta bo‘lsa taxminlarga ko‘ra eronning sharqida hindiston bilan chegarada joylashgan. en-merkar aratta enidan urukdagi inan ibodatxonasi qurilishi uchun materiallar talab qilgan, o‘z navbatida …

4 / 50

anib qolgan. bizgacha ikki yirik «nom»lar – lagash va umma o‘rtasida bo‘lib o‘tgan ko‘plab urushlar, «kish podshohi»ning roli haqidagi ma’lumotlar yetib kelgan. ushbu ziddiyatlarning xalqaro-huquqiy jihatlariga e’tibor qaratish joiz. lagash hukmdori enmetenning qaydlarida quyidagilar keltiriladi: «barcha mamlakatlarning hukmdori va barcha xudolarning otasi bo‘lgan enlil o‘z hokimiyatidagi ningirs va shira o‘rtasida chegara o‘rnatdi. kish podshohi mesilim bo‘lsa ishtaran buyrug‘i bilan chegaralarni o‘lchadi va bu yerga belgi toshini o‘rnatdi». bu yerda shumerning bosh xudosi enlil lagashning homiy-xudosi ningirs va ummaning homiy-xudosi shara o‘rtasidagi ziddiyatga yechim topadi; dera (kishniki emas) homiy-xudosi bo‘lgan ishtaran mesilim xudosi va boshqa tomonda adolat peshvosi sifatida hozirgi diplomatiya tili bilan aytganda demarkatsiya o‘tkazishga buyruq beradi. bu yerda mesilim uchinchi hakam vazifasini o‘tamoqda. yana bir manbada ko‘rsatilishicha, navbatdagi umma va lagash o‘rtasidagi urushdan keyin ummadan tortib olingan hudud lagash tomonidan to‘lov evaziga ummaga qaytarilganligi aytiladi. bu hudud suvereniteti o‘z-o‘zidan lagash qo‘lida qoladi. shunday qilib, qadimgi bu diniy mazmundagi siyosiy …

5 / 50

ch bir bandini buzmaslik to‘g‘risdagi qasamyod qilishi bilan tugadi. keyingi davrlardagi huquqiy hujjatlarga ko‘ra xudolarning jangovar tizimi (ayniqsa utu-shamash) qasamyod ichuvchining jazodan qochib bo‘lmasligi ramzini anglatgan. ushbu ramz bilan tomonlar sud jarayonida qasam ichishgan, chunki bunday qasam uning ichuvchisining shak-shubhasiz haqligining isboti bo‘lgan. shunday qo‘rqinchli qasamyodlar ham ba’zida tomonlar o‘rtasidagi keskinliklarni to‘la to‘xtamagan. lagash va umma o‘rtasidagi chegara ziddiyatlari ko‘pincha doimiy xarakterni kasb etib bordi. chunki yevfrat daryosi doimiy ravishda o‘z o‘zanini o‘zgartirib turgan. natijada to o‘zani o‘zgargunga qadar bo‘lgan davlatlar o‘rtasidagi chegaralar o‘zani o‘zgargandan keyin noaniq holatga kelib qolgan, bu noaniq chegaralarni belgilashda har bir davlat o‘zini haq deb hisoblashga harakat qilgan. shu tariqa ikki shahar-davlat o‘rtasida urushlar goh to‘xtab, gohida ikki avlodi davrida, yuz yildan ziyodroq bo‘lib turgan bu ziddiyatlar umma hukmdorining mil. avv. 2312-yilda lagashga hal qiluvchi zarba bergunga qadar davom etgan. shu tariqa tarixda nisbatan qadimiy va yaxshigina hujjatlashtirilgan mesopotamiya davlatlari o‘rtasidagi ziddiyatlar tugagan. bizgacha shu …

Want to read more?

Download all 50 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi mesopotamiya"

mavzu: qadimgi mesopotamiya (mil. avv. iii-ii ming yilliklar). reja: 1. xronologik va geografik ramkasi. 1. yozuvgacha va ilksulola bosqichi. shumer va akkad podsholiklari. 1. urning iii sulolasi hukmronligi davri tashqi siyosati 1. o‘rta bobil bosqichi tashqi siyosati. xronologik va geografik ramkasi. qadimgi mesopotamiya, ya’ni ikki daryo oralig‘i hududidagi qadimiy davlatlarning xalqaro munosabatlari va diplomatiyasi alohida holatda tadqiq etilmagan. bu borada qilingan ba’zi bir ishlar katta bir davrning (mill. avv. iii-ii ming yilliklar) alohida bir bosqichlarini qamrab oladi. ammo mana shu o‘rganish ishlari natijasida qadimgi mesopotamiyadagi xalqaro munosabatlar va diplomatiya haqida umumiy tasavvur olish mumkin. o‘rganilayotgan davr ikki daryo oralig‘i havzasida dastlabki davlatchil...

This file contains 50 pages in DOCX format (87.1 KB). To download "qadimgi mesopotamiya", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi mesopotamiya DOCX 50 pages Free download Telegram