biologiya: akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik

PDF 288 стр. 7,1 МБ Бесплатная загрузка

288 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 7,1 МБ

Тип файла PDF

Страницы 288

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 288

b i o l o g i y a ak a d em ik l itseyva kasb-hu nar kollejlari uchun d arsl ik uo‘k 57(075) кбк 28.02уа722+20.1уа722 в 60 0 ‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, 0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazining ilmiy metodik kengashi tomonidan nashrga tavsiya etilgan m u a l l i f l a r : a. abdukarimov, a. g‘ofurov, k. nishonboyev, j. hamidov, b. toshmuhamedov, o. eshonqulov t a q r i z ch i 1 a r: g‘. j. jalolov, я n. boboyeva — biologiya fanlari nomzodlari, ii toshkent davlat tibbiyot instituti qoshidagi litsey o‘qituvcmlari; t. solihova — biologiya fanlari nomzodi, toshkent davlat texnika univer- siteti qoshidagi litsey-intemat o'qituvchisi в 60 biologiya: akademik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘quvchilari uchun darslity/mualliflar jamoasi: a. ab dukarimov, a.t. g ‘ofurov, k.n. nishonboyev va boshq./. - т.: «sharq», 2013. - 288 b. isbn 978-9943-26-046-7 ushbu darslik …

2 / 288

hamedov va prof. k. n. nishonboyev, viii bobi prof. k. n. ni shonboyev va akad. j. n. hamidov tomonidan yozilgan. uo‘k 57(075) кбк 28.02ya722+20.1ya722 isbn 978-9943-26-046-7 © «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati, 2003, 2011, 2013. biologiya yunoncha bios — hayot, logos — fan, ya’ni hayot to‘g‘risidagi fan degan ma’noni anglatadi. hayotning molekula, hujayra, organizm, populyatsiya — tur, biogeotsenoz, biosfera darajalari mavjud. har qanday tirik mavjudot murakkab tuzilishga ega bo'lmasin, u biologik molekulalar — nuklein kislotalar, oqsillar, yog'lar, uglevodlar va boshqa oiganik moddalardan tashkil topgan. ana shu darajadan boslilab hayotning o‘ziga xos xossalari — irsiy axborot berilishi amalga oshadi. hujayra barcha tirik mavjudotlaming tuzilishi, funksional va rivojlanish birligi hisoblanadi. hayot tuzilishining hujayra darajasida faqat moddalar, energiya almashinish, irsiy axborot berilishi ro‘y bermasdan, balki tiriklikning bir butunligi ta’min- lanadi. organizm darajasi individ hisoblanadi. hayotning shu darajasida yuqorida qayd etilgan hayot xossalaridan tashqari, shaxsiy rivojlanish, o‘lim kuzatiladi. organizm tuzilish darajasi da har …

3 / 288

ganik tabiat bilan tarkib topgan nisbatan bar qaror sistema biogeotsenoz deb nomlanadi. biogeotsenoz darajasi o‘z-o‘zini boshqaradigan biologik sis tema hisoblanadi. biogeotsenozlar birlashib, hayotning biosfera kirish darajasini tashkil etadi. hayotning biosfera darajasi yerdagi 'ha yotning barcha shakl va ko‘rinishlarini qamrab oladi. hayot tuzilishining bu darajasida moddalar va energiyaning davra bo‘ylab aylanishi sodir bo‘ladi. u hamma tirik organizmlar hayot faoliyatlari bilan bog‘liq holda ro‘y beradi. biologiya — fanlar sistemasi. tekshirish obyektiga ko‘ra biologiya fani bir qancha sohalarga bo.‘linadi. botanika o* o‘simliklar, zoologiya #- hayvonlar, mikrobiologiya — mikroorganizmlar, gidrobiologiya^» suv muhitidagi organizm lar, palcontologiya— qazilma holdagi organizmlar, ekologiya esa oiganizm bilan muhit orasidagi aloqa to‘g‘risidagi fan hisoblanadi. biologiya tirik organizmlarning ayrim jihatlarini tekshirish bo‘yicha ham turli fanlarga ajraladi. anatomiya ^ organizmlar organlari tuzilishini, fiziologiya esa funksiyasini, embriologiya —. murtak rivojlanishini, sistematika — orga- nizmlaming sistematik guruhlarini, o‘zaro qarindoshlik munosabatlarini tadqiq etadi. biologiyaning ba’zi sohalari boshqa tabiiy fanlar hamkorligida paydo bo‘lgan. biologik sis- temalarda …

4 / 288

di. mazkur metod biologiya faniriing ilk rivojlanish davridan bosh- lab qomlanib kelinmoqda. hozirgi paytda ham bu metod o‘z mavqeyini yo‘qotgani yo‘q. ̂ u botanika, zoologiya va biologiyaning boshqa ko‘pgina sohalarida keng qomlaniladi. turli organizmlar sistematik guruhlar, jamoalar, ularning tuzi lishi, funksiyasi, tarkibiy qismlardagi o‘xshashlik va farqlar taqqoslash metodi yordamida o‘rganiladi.-mazkur metoddan sis tematika, morfologiya, anatomiya, paleontologiya, embriologiya 4 va shu singari fanlarda foydalaniladi. taqqoslash metodi yor- damida hujayra nazariyasi biogenetik qonun, irsiy o‘zgaruv- chanhkning gomologik qatorlar qonuni kashf etilgan. turu sistematik guruhlar, organizmlar, ular organlarining tarixiy jarayonda paydo bo‘lishi, takomillashish qonuniyatlari tarixiy metod yordamida aniqlanadi. bu metod orqah organik olamning evolutsion ta’limoti yaratildi. ma’lum maqsadlami ko‘zlab barpo etilgan sharoitlarda tirik organizmlar tuzilishi, hayot jarayonlarini kuzatish eksperimental metod orqah amalga oshiriladi. bu metod organizmlar xatti-harakati, tuzilishi, xos- salari mohiyatini chuqurroq tadqiq qihsh imkonini beradi. keyingi paytlarda elektron hisoblash texnikasining rivojla- nishi biologik tadqiqotlarda modellashtirish metodidan foy- dalanishni taqozo etmoqda. modellashtirish metodining …

5 / 288

maqsadida bosh miya faoliyati mexanizmlarini o‘rganish, to'rtinchisi hayvonlar, odamlaming embrional taraqqiyotida genetik axborot tufayh to‘qima, organlar va organizm rivojlanishini o'rganish, beshin- chisi bir hujayrah va ko‘p hujayrah organizmlarning boshqarish funksiyalarini aniqlash, oltinchisi odam umrini uzaytirish kabi muammolardir. biologiya fanining ahamiyati. hozirgi davrda insoniyat oldi- da bir qancha muammolar vujudga kelmoqda. ulardan biri oziq- ovqat bilan bog‘liq muammodir. jahon ahohsining soni yildan yilga ko‘payib bormoqda. xxi asming boshida sayyoramiz ahohsining soni 6 mlrd dan ortib ketdi. har bir kishi normal hayot kechirishi uchun bir kecha-kunduzda 100—120 g oqsil iste’mol qihshi zarur. vaholanki, ko‘pchilik aholining iste’mol 5 qiladigan kunlik oqsili 50—60 g dan oshmaydi. inson hayoti uchun zarur bo'lgan yog‘li, uglevodli oziqalaming yetishmasligi ham sezilmoqda. binobarin, biologiya fani oldida turgan birinchi vazifa insonlaming oziq-ovqatga bo'lgan ehtiyojini qondirishga qaratilgan nazariy va amaliy muammolarni hal etishdan iborat. bu sohada seleksiyada ko‘p yillardan beri qo'llanib kelinayotgan duragaylash, tanlash metodlaridan tashqari, genetik injeneriya — genlami sintez …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 288 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biologiya: akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik"

b i o l o g i y a ak a d em ik l itseyva kasb-hu nar kollejlari uchun d arsl ik uo‘k 57(075) кбк 28.02уа722+20.1уа722 в 60 0 ‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, 0 ‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazining ilmiy metodik kengashi tomonidan nashrga tavsiya etilgan m u a l l i f l a r : a. abdukarimov, a. g‘ofurov, k. nishonboyev, j. hamidov, b. toshmuhamedov, o. eshonqulov t a q r i z ch i 1 a r: g‘. j. jalolov, я n. boboyeva — biologiya fanlari nomzodlari, ii toshkent davlat tibbiyot instituti qoshidagi litsey o‘qituvcmlari; t. solihova — biologiya fanlari nomzodi, toshkent davlat texnika univer- siteti qoshidagi litsey-intemat o'qituvchisi в 60 biologiya: …

Этот файл содержит 288 стр. в формате PDF (7,1 МБ). Чтобы скачать "biologiya: akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biologiya: akademik litsey va k… PDF 288 стр. Бесплатная загрузка Telegram