хоразм давлатининг заво етилганлиги ва қайта тўғри келишуви

DOCX 10 sahifa 61,4 KB Bepul yuklash

10 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 61,4 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 10

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 10

хиии асминг илк чорагида чингизхон бошчилигида мўғул қўшинлари томонидан ўрта осиёнинг истило қилиниши ўлка халқларининг ижтимоий-иқтисодий ва адабий-маданий тараққиётига берилган йирик зарба сифатида тарих саҳифаларидан ўрин олди. хии асминг иккинчи ярмида вужудга келган хоразм давлати хиии аср бошларида, муҳаммад хоразмшоҳ (12оо-122о) ҳукмронлиги даврида тобора инқирозга юз тута бошлади. бу даврда мамлакатда ўзаро ихтилофлар анча кучайди. кўпгина вилоятлар муҳаммад хоразмшоҳ ҳукуматига расмангина қарам эди. натижада xi аср бошларига келиб, хоразм давлатининг сиёсий ва ҳарбий салоҳияти анча заифлашиб қолади. 12о6 йилда чингизхон бошчилигидаги мўғулламинг илк феодал давлати ташкил этилгандан сўнг уламинг истилочилик ҳаракатлари авж олиб кетди. сибир ва шарқий туркистон халқлари, тангут (си ся), чжурчжен (шимолий хитой) давлатлари бўйсиндирилгач, хуанхе дарёсининг шимолидаги ерлар ҳам мўғуллар қўлига ўтди. 1218 йилда еттисув мўғуллар тарафидан истило этилади. 1219 йилда чингизхон қўмондонлигидаги 15о мингдан зиёд мўғул аскарлари ўрта осиёга бостириб киради. муҳаммад хоразмшоҳ ўз қўшинини бир жойга тўплаш ўрнига, бўлиб-бўлиб шаҳардаги қалъаларга жойлаштиради. бу мўғулламинг осонлик …

2 / 10

ганж томон йўл олади. жалолиддинга сарой аёнлари ва кўпчилик аскар бошлиқлари буйсунмаганлиги боис у темур малик билан биргаликда куч тўплаб, қайта ҳужумга ўтиш ниятида хуросонга кетади. уиганч душман қамали исканжасида қолади. чингиз қўшинлари сув тўғонини очиб юбориб, шаҳарни сув остида қолдиради. шарқнинг йирик шаҳарларидан бири бўлган урганч хароб аҳволга тушиб қолади. шаҳар аҳолисининг кўпчилиги нобуд бўлади. жумладан, улуғ ватанпарвар шайх нажмиддин кубро ҳам фожеали вафот этади. бу улуғ ориф ва шайхнинг ватан мудофааси йўлида кўрсатган шижоат ҳамда жонбозлиги тилларда достондир. она юртдан кўнгил узолмаган кубро ҳазратлари мўғул босқинчилари билан юзма-юз жангда охирги қатра қонлари қолгунча курашиб, баҳодирона жон таслим қилганлар. шайх кубро жасорати бугун учун ҳам алоҳида ибрат мактабидир 1221 йилда хоразм давлатининг душман ихтиёрига ўтиши билан ўрта осиё тамоман мўғуллар идораси остида қолади. кейинги истилочилик ҳаракатлари қўшни хуросон ҳудудларида бўлиб ўтади. у ерда муҳаммад хоразмшоҳнинг ўғли жалолиддин мустамлакачиларга қарши курашни давом эттиради. у темур малик билан биргаликда 1221-1231 -йиллар …

3 / 10

ўлдирилади. босқинчилаига қарши халқнинг норозилик ҳаракатлари узоқ вақт давом этади. жумладан, бухоро ва унинг атрофида маҳмуд таробий раҳбарлигидаги бўлиб ўтган халқ қўзғолони бунинг ёрқин далилидир. чингизхон номи энг даҳшатли, ёвуз истилочи сифатида тарих саҳифаларидан ўрин олди. унинг истилочилик ҳаракатлари натижасида бухоро, самарқанд, урганч, балх каби йирик шаҳарларга жиддий талофот етказилади. санъат асарлари, кутубхоналар, анча тараққий этган қишлоқ хўжалиги, саройлар ва масжидлар вайронага айланади. бу хунрезликлар бадиий адабиётда ўз инъикосини топди, шунингдек, илм-маърифат, санъат ва адабиёт ривожига ўзининг салбий таъсирини ҳам кўрсатди. «гулдурсун» афсонаси-мўғул босқинчиларига қарши эрк учун олиб борилган курашлар тафсилоти ҳақида маълумот берувчи бадиият намунаси саналади. мазкур афсона билан с.т.толстов қадимги хоразм бўйлаб археологик текширув ишларини олиб боиганда қизиқиб қолади. машҳур археолог олим қорақалпоғистон ҳудудидаги гулдурсун қалъа харобасини ўиганаркан, бу жой номи билан боғлиқ афсонани маҳаллий аҳоли вакилларидан эшитади ва ёзиб олади. афсонанинг қисқача мазмуни қуйидагича: қадимда гулистон деган обод шаҳар бўлган экан. душман бу шаҳами қамал қилибди. донишманд …

4 / 10

овқат тугаган, бир кун сабр қилсанг таслим бўлишади»,- дебди. аҳоли очликдан толиқибди, кўп киши ўлибди, шаҳар таслим бўлибди. гулдурсунни аскар бошлиғи олдига олиб келишган экан, у қизнинг ишидан хурсанд бўлса ҳам, барибир менга ҳам хиёнат қилиши мумкин деб, қизни отнинг думига боғлатиб, судратиб ўлдирибди. шаҳар ер билан яксон қилинибди. гулистондан асар ҳам қолмабди. шаҳаминг харобага айланишида ватан ва халқ хоини энгилтак гулдурсун сабаб бўлганлиги учун, кишилар тупроқ тепани гулдурсун деб аташибди (маллаев н. ўзбек адабиёти тарихи. тошкент, 1976, 166-бет). кўринадики, афсонада эрк учун мардонавор кураш, душман ва хоинларга нафрат ғоялари ўз ифодасини топган. мўғуллар истилоси ўрта осиё халқларининг шиддат билан ривожлана бошлаган ёзма адабиёти равнақига ҳам салбий таъсир кўрсатди. ўрта осиёдаги маданий ёдгорлик, санъат асарлари, бадиият намуналарининг йўқолиб кетишига ҳам чингиз қўшинларининг ваҳшиёна босқинчилик ҳаракати сабаб бўлди. илм-фан, санъат, адабиёт намояндаларининг кўпчилиги жангларда ҳалок бўлган бўлса, баъзилар бошқа юртларга кўчиб кетишга мажбур бўлишди. жумладан, кўҳна шаҳрисабзда таваллуд топган машҳур шоир …

5 / 10

оирлар эронда турғун яшав бошладилар. камол хўжандий кўпгина асарларини эрон озарбайжонининг пойтахти табризда ижод қилганлиги манбаларда қайд этилади. бу даврда аксарият олим ва ёзувчилар икки ёки ундан ортиқ тилда ижод қилганликлари кўзга ташланади. жумладан, асли балхлик бўлган жалолиддин румий болалигида оиласи билан паноҳ излаб туркияга бориб қолади. у ерда дастлаб ларенда, кейинчалик эса салжуқий султонламинг пойтахти кўнёда муқим яшайди. жалолиддин румийнинг форс-тожик тилида ёзган “маънавий маснавий”си шарқ адабиёти равнақига қўшилган муҳим ҳисса саналади. шунингдек, шоир туркий тилда ҳам асарлар ёзган. ҳусомиддин осимий форс-тожик, туркий ва араб тилларида ижод этган. манбаларда қайд этилишича, ҳусомиддин осимийни замондошлари «арабчаси фасиҳ, туркчаси саҳеҳ ва форсчаси малеҳ»- , деб тавсифлашган. булардан ташқари, муҳаммад ас-самарқандий туркий, мўғул, форс-тожик ва араб тилларини мукаммал билган. ўз-ўзидан зикри ўтган ҳолат бу даврда муламмаъ-шир-у шакар (икки ёки ундан ортиқ тилда асар битиш) санъатининг анча тараққий этишига сабаб бўлган. жумладан, шоир пурбаҳои жомий туркий форс-тожик ва мўғул тилларида қасида ёзгани манбаларда …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 10 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"хоразм давлатининг заво етилганлиги ва қайта тўғри келишуви" haqida

хиии асминг илк чорагида чингизхон бошчилигида мўғул қўшинлари томонидан ўрта осиёнинг истило қилиниши ўлка халқларининг ижтимоий-иқтисодий ва адабий-маданий тараққиётига берилган йирик зарба сифатида тарих саҳифаларидан ўрин олди. хии асминг иккинчи ярмида вужудга келган хоразм давлати хиии аср бошларида, муҳаммад хоразмшоҳ (12оо-122о) ҳукмронлиги даврида тобора инқирозга юз тута бошлади. бу даврда мамлакатда ўзаро ихтилофлар анча кучайди. кўпгина вилоятлар муҳаммад хоразмшоҳ ҳукуматига расмангина қарам эди. натижада xi аср бошларига келиб, хоразм давлатининг сиёсий ва ҳарбий салоҳияти анча заифлашиб қолади. 12о6 йилда чингизхон бошчилигидаги мўғулламинг илк феодал давлати ташкил этилгандан сўнг уламинг истилочилик ҳаракатлари авж олиб кетди. сибир ва шарқий туркистон халқлари, тангут (си...

Bu fayl DOCX formatida 10 sahifadan iborat (61,4 KB). "хоразм давлатининг заво етилганлиги ва қайта тўғри келишуви"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: хоразм давлатининг заво етилган… DOCX 10 sahifa Bepul yuklash Telegram