ilk orta asrlarda markaziy osiyo manaviy tarbiya masalalari.

DOCX 11 стр. 22,3 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

mavzu: ilk orta asrlarda markaziy osiyo manaviy tarbiya masalalari. reja: 1. islomga qadar markaziy osiyoda ijtimoiy-ma’naviy muhit. 2. ma’naviy tarbiya takomilida tarixiy manbalarning o’rni manbalarining o‘rni. 3. markaziy osiyoga islomning kirib kelishi va ijtimoiy-ma’naviy tarbiyadagi o‘zgarishlar. 1. islomga qadar markaziy osiyoda ijtimoiy-ma’naviy muhit. to‘nyuquq bitiktoshi to‘g‘risida. mazkur obidalarning topilishi o‘rxun hamda enasoy daryolarining havzalari bilan bog‘liq. garchi bunday qadimiy obidalar keyinchalik sibir va mo‘g‘ulistonning boshqa joylaridan, sharqiy turkiston, o‘rta osiyo, kavkaz, volgabo‘yi, hatto sharqiy yevropadan ham topilgan bo‘lsada, tarixda bu nom muqim o‘rnashib qoldi. o‘rxun-enasoy yodgorliklarining topilishi va o‘rganilishi xviii asrdan boshlanadi. rus xizmatchisi remezov bu haqida dastlabki xabarni beradi. shved zobiti iogann strallenberg, olim messershmit yodgorliklarni yevropa ilm ahliga ilk marta taqdim qilgan edilar. dastlab, o‘rxun, selenga va to‘li daryolari atrofidan - shimoliy mo‘g‘ulistondan toshga bitilgan obidalar topildi. ular o‘rxun yodgorliklari nomini oldi. enasoy daryosi qirg‘oqlarida topilgan yodgorliklar ham shu nom bilan ataladi. yodgorliklar topilganidan keyin ularni o‘qish, o‘rganish …

2 / 11

, minusinsk), xitoy (turfon, urumchi, miran suchjoy, pekin), buyuk britaniya (london), fransiya (parij), shvetsiya (stokgolm), o‘zbekiston, qozog‘iston, qirg‘izistonda saqlanishi kuzatiladi. ma’lumki, turkiy xalqlar o‘z davlatiga ega bo‘lgan eng qadimgi dunyo qavmlaridan biridir. o‘rxun-enasoy obidalari ana shu tarixni badiiy tarzda hikoya qiladi. ular o‘rta osiyodan boshlab dunaygacha bo‘lgan ulkan hududda o‘z davlatlarini idora qilishgan. yodgorliklar, asosan, vi—viii asr voqealarini aks ettiradi. v—vi asr o‘rtalarida dunyo xaritasida turk xoqonligi degan mamlakat yuzaga kelgan. bu mamlakat o‘rta osiyo, yettisuv, sharqiy turkiston, oltoy o‘lkalaridagi turli qabila va xalqlarni birlashtirgan edi. bu yerlar geografik jihatdan nihoyatda qulay, buning ustiga yevropa va sharqiy osiyoni bog‘lab turuvchi «buyuk ipak yo‘li»ning ustida edi. shuning uchun ham turkiylar yashaydigan manzillarga qiziqish katta bo‘lgan. turli qabila va elatlarning doimiy hukmronlikka intilishi odatdagi hol edi. bundan dushmanlar ham foydalanishga harakat qiladilar. tashqi dushmanga qarshi hamkorlikda kurashish qabila va elatlarning birlashishiga olib keldi va 545-yildaturk xoqonligi yuzaga keldi. bu xoqonlik viii asrgacha …

3 / 11

0 km janubda, qora balg‘asun shahri xarobalaridan 40 km shimolda joylashgan. yozuvlar o‘ngdan chapga va yuqoridan pastga qarab bitilgan. «bilga xoqon» bitigini ham n.m.yadrinsev topgan. u kultegin bitiktoshidan 1 km janubi-g‘arbga o‘rnatilgan. uning bo‘yi 3 m 45 sm, eni 1 m 72 sm, qalinligi 72 sm, bitiktosh ag‘darilib, uchga bo‘lingan va ayrim satrlari nurab, yozuvlari ham zarar ko‘rgan. u 80 satrdan iborat. «bilga xoqon» bitiktoshida «kultegin» bitiktoshidagi 41 satr takrorlangan. yodgorliklarni butun dunyo turkiyshunoslari ilmiy jihatdan o‘rganmoqda. v.tomson va v.radlovlardan keyin s.h.malov, s.g.klyashtorniy, i.v.stebleva, h.o‘rxun, tekin, najib osim, g.aydarov, o‘zbek olimlaridan a.rustamov, g‘.abdurahmonov, n.rahmonovlar o‘rganishgan. yodgorliklar hozirgi o‘zbek tiliga bir necha marotaba o‘girilgan. a.p.qayumov «qadimiyat obidalari» kitobida, g‘.abdurahmonov va a.rustamovlar «qadimgi turkiy til» kitoblarida o‘sha yodgorliklardan namunalar keltirishgan. 2. ma’naviy tarbiya takomilida tarixiy manbalarning o’rni manbalarining o‘rni. runiy yozuvdagi yodgorliklar faqat toshga bitilgan emas. ularning qog‘ozga, turli buyumlarga yozilgan namunalari ham bor. masalan, «lrq bitigi» («ta’birnoma») qog‘ozda yozilgan. uni venger …

4 / 11

ochga yozilgan run bitiklari namunalari ermitajda saqlanadi, «to‘nyuquq» bitiktoshi. to‘nyuquq — shaxs nomi. u ikkinchi turk xoqonligiga asos solgan eltarish xoqonining maslahatchisi va sarkardasi bo‘lgan. to‘nyuquq: «turk bilga xoqon davlatida bu bitikni yozdirdim»- deydi. bilga xoqon eltarish xoqonning o‘g‘li edi. bitiktoshdagi voqealar to‘nyuquq tilidan hikoya qilinadi: «men — dono to‘nyuquq erurman. tabg‘ach davlatida tarbiyalandim. turk xalqi tabg‘ach davlatiga bo‘ysunar edi...» so‘ng turkiylarning o‘z erkini qo‘ldan berib qo‘yishlarining sababi aytiladi: «turk xalqi boshboshdoqlikka, o‘zibo‘larchilikka, beparvolikka yo‘l qo‘ydi... o‘zining xoni bilan birga bo‘lmadi». mustamlaka azobi, o‘zga xalqlar yetkazgan zulm yodgorlikda qisqa va lo‘nda, ammo nihoyatda ta’sirchan tarzda ifodalanadi: «...tabg‘achga taslim bo‘lganligi uchun tangri, o‘l degan shekilli, turk xalqi o‘ldi, yo‘q bo‘ldi, tugadi. turk sir xalqi yerida birorta ham urug‘ qolmadi». ana shunday musibat xalqning birlashmog‘ini, yakdillik bilan harakat qilmog‘ini taqozo etar edi. yodgorlikda to‘nyuquq xalq yetakchisi, dono maslahatchisi, kuchli va botir sarkarda sifatida namoyon bo‘ladi. u yetti yuz kishini birlashtirib, «shad» degan …

5 / 11

n bo‘ladi. («xoqonim muvaffaqiyat qozongani uchun, men o‘zim muvaffaqiyat qozonganim uchun davlat ham davlat bo‘ldi, xalq ham xalq bo‘ldi, o‘zim chol bo‘ldim, ulg‘aydim».) to‘nyuquq bahodir va jasoratli shaxsgina emas, ayni paytda o‘z atrofidagilarning mustahkam jipsligini ta’minlaydigan, yagona maqsad yo‘lida xalqni birlashtirishning uddasidan chiqadigan boshliq sifatida ham namoyon bo‘ladi. u odamlarning ko‘nglidan kechayotgan o‘ylarni nozik darajada his etadi. shu bilan birga, ularning qalblariga ta’sir etish yo‘llarini ham yaxshi biladi. shunga ko‘ra, u vatan va yurt taqdirini, xalqining kelajagini o‘z qardoshlariga buyuk xavotir bilan yetkazganida oz sonli qo‘shini harakatga keladi. natijada ko‘p sonli dushman tor-mor bo‘ladi. to‘nyuquq buyuk vatanparvar shaxs timsolidir. uning o‘z vatani, xoqoni, qo‘shini, xalqi bilan faxrlanishi, ularning borligidan o‘zini baxtiyor sezishi yodgorlik matniga puxta singdirilgan. hatto dushmanning «xoqoni bahodir ekan, maslahatchisi donishmand ekan» degan bahosida ham shu ruh mavjud. to‘nyuquqning xotirjamligi esa «xalqning tomog‘i to‘q edi» jumlasi orqali ifodalangan. dushmanning turkiylar ustiga hujum uyushtirish haqidagi yovuz niyatini eshitgan to‘nyuquq …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilk orta asrlarda markaziy osiyo manaviy tarbiya masalalari."

mavzu: ilk orta asrlarda markaziy osiyo manaviy tarbiya masalalari. reja: 1. islomga qadar markaziy osiyoda ijtimoiy-ma’naviy muhit. 2. ma’naviy tarbiya takomilida tarixiy manbalarning o’rni manbalarining o‘rni. 3. markaziy osiyoga islomning kirib kelishi va ijtimoiy-ma’naviy tarbiyadagi o‘zgarishlar. 1. islomga qadar markaziy osiyoda ijtimoiy-ma’naviy muhit. to‘nyuquq bitiktoshi to‘g‘risida. mazkur obidalarning topilishi o‘rxun hamda enasoy daryolarining havzalari bilan bog‘liq. garchi bunday qadimiy obidalar keyinchalik sibir va mo‘g‘ulistonning boshqa joylaridan, sharqiy turkiston, o‘rta osiyo, kavkaz, volgabo‘yi, hatto sharqiy yevropadan ham topilgan bo‘lsada, tarixda bu nom muqim o‘rnashib qoldi. o‘rxun-enasoy yodgorliklarining topilishi va o‘rganilishi xviii asrdan boshlanadi. rus xi...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOCX (22,3 КБ). Чтобы скачать "ilk orta asrlarda markaziy osiyo manaviy tarbiya masalalari.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilk orta asrlarda markaziy osiy… DOCX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram