юридик терминларни тартибга солиш ва унификация қилиш масаласи

PPT 1,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1458362288_61987.ppt слайд 1 тақдимот дарси юридик терминларни тартибга солиш ва унификация қилиш масаласи юридик терминлар луғати www.arxiv.uz www.arxiv.uz режа: 1. юридик терминларни тартибга солиш муаммоси. 2. юридик терминларнин тизимининг ички имкониятлар хисобига бойиши 3. юридик терминларнинг морфологик усул билан ясалиши 4. юридик терминларнинг синтактик усул билан ясалиши www.arxiv.uz www.arxiv.uz 1. юридик терминлар олдига куйиладиган талаблар илм-фан, техника, қишлоқ хўжалиги ва санъатга оид тушунчаларнинг аниқ номини билдирувчи бир маъноли сўз ва бирикмалар терминлар дейилади. сўз кўп маънога, яъни қўшимча маъноларга эга бўлади, лекин термин бундай хусусиятга эга эмас. термин ҳам сўз, аммо у одатдаги сўзлардан маъносининг аниқлиги, бир маънолилиги билан фарқланади. термин маълум соҳада, шу соҳа вакиллари нутқида қўлланилади. масалан: жиноят, жазо, даъво, айбланувчи, босқинчилик, рецидив жиноят, геноцид, терроризм, васийлик, сенат, спикер каби терминлар юриспруденция тармоқларида учрайди. www.arxiv.uz www.arxiv.uz терминлар йиғиндиси ва шу терминларни ўрганувчи соҳа терминология дейилади. термин грекча “ terminos “ сўзидан олинган бўлиб, чек, чегара маъноларини билдиради. кейинги …

аги воқеа-ҳодисаларни, тушунчаларни ифодалаш учун кенг имкониятларга эга. хусусан, кейинги йилларда пайдо бўлган ва пайдо бўлаётган жамики янги тушунчаларни ифодалаш борасида ўзбек тили ўзининг ривожланган тиллардан бири эканлигини исботламоқда. буни, айниқса, ўзбек тили терминлари тизимларининг ички манбалар ҳисобига ривож топиши мисолида яққол кўриш мумкин. чунки ўзбек тили терминлари тизимининг ривожланиши, шаклланиши ва такомиллашувида шу тилнинг ички имкониятлари асосий ролни ўйнамоқда. ҳаётда рўй бераётган улкан ўзгаришлар, яъни ўзбек давлатчилиги ва қонунчилигининг шаклланиши ва такомили ҳам тилнинг ички имкониятларидан максимал фойдаланишни тақозо этмоқда. ички имконият дейилганда, асосан, морфологик (аффиксация) ва синтактик (сўзларга сўзларни қўшиш) усул билан сўз ясалиши тушунилади. ўзбек тили юридик терминлари тизимининг бойишида ана шу икки усул асосий роль ўйнайди. www.arxiv.uz www.arxiv.uz 3. юридик терминларнинг морфологик усул билан ясалиши морфологик усул билан термин ёки сўз ясаш шундай усулки, унда ўзак-негизга сўз ясовчи қўшимчалар қўшилади ва янги терминлар ҳосил қилинади. бундай сўз ёки термин ясаш кўпгина тилларда, жумладан ўзбек тилида ҳам …

ш, ўзлаштириш, таҳқирлаш, алдаш, мажбурлаш ва ҳ.к. кузатишлар шуни кўрсатадики -в қўшимчаси ҳам юридик терминологияда ўз вазифасидан узоқлашиб, яъни ҳаракат номи шаклини ясовчилик вазифасидан узоқлашиб термин ясовчилик хусусиятини ўзига тўлиқ олганлигини кўриш мумкин. масалан: сайлов, тергов, суриштирув, судлов, тинтув, қидирув, айблов, бошқарув каби юридик терминлар ана шу қўшимчанинг маҳсулидир. www.arxiv.uz www.arxiv.uz 4. юридик терминларнинг синтактик усул билан ясалиши ўзбек тилнинг юридик терминологиясида якка сўзли терминларга нисбатан бирикмали, яъни таркиби икки ёки ундан ортиқ сўзлардан ташкил топган терминлар салмоқли ўринни эгаллайди. бунинг сабаби нимада? бунинг сабаби шундаки, синтактик усул билан ясалган бирикмали терминлар барча тилларда бўлганидек, ўзбек тилида ҳам муҳим номинатив манба саналади, уларда ифодаланаётган нарсанинг ёки тушунчанинг белгиси шундоққина билиниб туради, улар билишсизликдан билиш сари ҳаракат жараёнида ижтимоий амалиёт малумотларини мустаҳкамлашда “сўздан иборат тўсиқ”ни ошиб ўтишга, яъни синтактик бирликдан лексик бирликка ўтишга ёрдам беради. масалан: мамлакатдаги мавжуд тартибни ҳимоя қилувчи, ҳокимият органларига эга бўлган мустақил мамлакат тушунчаси давлат термини билан …

длаш жоизки, синтактик усул билан термин ясалиши деганда сўз бирикмасининг сўзга айланиши тушунилади.тил тараққиёти жараёнида маълум бир сўз бирикмаси ягона лексик маъно касб этиши натижасида синтактик бирликдан лексик бирликка айланади. яъни бирикма характеридаги терминлар номинатив вазифани бажариб, бир ягона термин шаклига ўтади. бу ҳодиса юридик соҳага оид тарихий терминларнинг ясалишида ҳам фаол бўлган. масалан: мингбоши, элликбоши, юзбоши, қозикалон, мирзабоши каби қўшма сўзлар шу йўл билан юзага келгандир. сўз ҳосил бўлишининг бу усули лексикализация усули деб ҳам юритилади. ҳозирги ўзбек тилининг юридик терминлари тизимини ўрганиш жараёни лексикализация усулининг ниҳоятда фаоллашганлигини кўрсатади. www.arxiv.uz www.arxiv.uz бирикма ҳолидаги юридик терминлар шу қадар кўп ва ясалиш жиҳатдан хилма-хил кўринишларга эгаки, уларнинг таркиби икки ва ундан ортиқ сўзлардан иборат бўлади. масалан: рецидив жиноят, ўта оғир жиноят, ҳаётга қарши жиноятлар, қасддан одам ўлдириш, озодликдан маҳрум қилиш, ижтимоий хавфи катта бўлмаган жиноят ва ҳ.к. тузилиши жиҳатидан бирикма терминлар таркибидаги сўзларнинг ўзаро бирикишига қараб бир неча хилга бўлиш мумкин. …

и, суд ҳукми, меҳнат шартномаси, вазирлар маҳкамаси; бошқарув асосида юзага келган бирикмали юридик терминлар: давлатга хоинлик қилиш, баданга шикаст етказиш, тажовузлардан қўриқлаш, жазодан озод қилиш, суд орқали мусодара қилиш, жазони енгилроғи билан алмаштириш, терговда иштирок этиш, меросдан маҳрум этиш, ҳимоядан воз кечиш; битишув асосида юзага келган юридик терминлар: хавфли рецидивист, уюшган гуруҳ, қасддан содир этилган жиноят, қўшимча таътил, ишончли вакил, ўта оғир жиноят, руҳий ожизлик, жисмоний ожизлик ва ҳ.к. www.arxiv.uz www.arxiv.uz эътиборингиз учун рахмат! www.arxiv.uz www.arxiv.uz

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "юридик терминларни тартибга солиш ва унификация қилиш масаласи"

1458362288_61987.ppt слайд 1 тақдимот дарси юридик терминларни тартибга солиш ва унификация қилиш масаласи юридик терминлар луғати www.arxiv.uz www.arxiv.uz режа: 1. юридик терминларни тартибга солиш муаммоси. 2. юридик терминларнин тизимининг ички имкониятлар хисобига бойиши 3. юридик терминларнинг морфологик усул билан ясалиши 4. юридик терминларнинг синтактик усул билан ясалиши www.arxiv.uz www.arxiv.uz 1. юридик терминлар олдига куйиладиган талаблар илм-фан, техника, қишлоқ хўжалиги ва санъатга оид тушунчаларнинг аниқ номини билдирувчи бир маъноли сўз ва бирикмалар терминлар дейилади. сўз кўп маънога, яъни қўшимча маъноларга эга бўлади, лекин термин бундай хусусиятга эга эмас. термин ҳам сўз, аммо у одатдаги сўзлардан маъносининг аниқлиги, бир маънолилиги билан фарқланади. термин маълу...

Формат PPT, 1,0 МБ. Чтобы скачать "юридик терминларни тартибга солиш ва унификация қилиш масаласи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: юридик терминларни тартибга сол… PPT Бесплатная загрузка Telegram