badiiy asar ritmikasi

DOCX 5 pages 24.4 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.4 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

10-mavzu. badiiy asar ritmikasi reja: 1. badiiy asar maromiyligi. ritm va ritmika munosabati. 2. nasriy va dramaturgik asarlar ritmik xususiyatlari. she’riy nutq ritmikasi. 3. poetik tizimlar. metrika (vazn tushunchasi). kvalitativ va kvintativ vaznlar. 4. aruz, barmoq, erkin (sarbast, verlibr) vaznlar. oq she’r. 5. qofiya va radif. qofiya turlari. qofiyasiz she’r (harora). she’r tahlili tajribalari. tayanch so‘zlar: mumtoz poetika, ritmik birliklar, nasr ritmikasi, sheriy nutq, aruz va barmoq vaznlari, badiiy matn, yozuvchi uslubi, asar uslubi, zamon uslubi, milliy uslub, uslubni o‘rganish tamoyillari. ritm, ritmika kabi tushunchalar nutqning tashkillanishi va she’riy/nasriy nutqni o‘rganish, farqlashda asos bo‘ladi. yunoncha: rhythmos (sorazmernost) teng o‘lchovlilik, butkunlik ma’nolariga yaqin keladi. arab musiqa istilohidagi iyqo – o‘zbekchaga zarb, marom deb tarjima etilgan. ritm – muayyan harakat yoki holatning ma’lum vaqt birligi ichida takrorlanishi, maromiylikir. ritm matn biror koponenti takroriga asoslanadi. tovush takrori, bo‘g‘in takrori, so‘z takrori, sintagma yoki birikma takrori, misra yoki gap takrori, bayt takrori va boshqalar …

2 / 5

. cho‘ziq va qisqa hijolar; juzvlar – element: sabab, vatad, fosila. buning natijasida hosil bo‘lgan vaznlar ikki xil: bir xil ruknli, har xil ruknli (62 b). asar mutaqorib vaznida, masnaviy janrida yozilgan. faulun, faulun, faulun, faul. v - - | v - - | v - - | v – “devonu lug‘otit turk”da aruz. tungutlar bilan jang: murabba’ shakli, vazni: mafoiylun, mafoiylun. v - - - | v - - - hasaji murabbai solim alp erto‘nga marsiyasi murabba’ shakli, vazni: mustaf’ilun / failun. - - v - | - v – rajazi murabbai marfu arab-fors qofiya nazariyasi xi turk she’rida “qutadg‘u bilig”da masnaviy shakli: aa bb vv... “devon...”da murabba’ shakli: aaaa, aaav; avas, sssv, dddv – qat’iy shaklga ega emas. agar qadimgi davrda (islomgacha)she’rning tovush qurilishi (alliteratsion tizim) uning ritmik tashkillanishi bilan munosabatga kirishsa, aruzga o‘tish jarayonida bunday tovush qurilishidan she’rda voz kechilgan, yangi ritmik asos bo‘yicha amalga oshirilgan. turk-klassik …

3 / 5

. xv-xvi asrlardagi turk tilli she’riyatda aruz. lutfiy g‘azali tahlilida ramal bilan hazaj ko‘p qo‘llanilganini qayd etgandan so‘ng: alliteratsiya, qofiya va radif. qofiyadosh so‘zlar: qilmag‘ay, ochilmag‘ay, sanchil mag‘ay, aytilmag‘ay, ayrilmag‘ay. raviy (qofiya hosil qiladi): qil – ochil – sanchil – aytil – ayril (ma – takror; g‘ay – takror). ikkilangan holatdagi alleteratsiya matnda kelishi: ko‘rub dardim tarahhum qilmading hech, to‘kub ashkim tabassum qilmading hech. v - - - | v - - - | v - - tabassum – tarahhum – tavahhum – takallum – tazallum – tana’um – tarannum. bu erda raviy “m”; qilmading hech – radif. she’rda radifning vazifasi: ritmni kuchaytiradi; ma’noni qayta-qayta esga oladi; mumtoz turk she’rining janrlar tizimi 1. masnaviy, 1. g‘azal, 1. qasida, 1. qit’a, 1. ruboiy, 1. fard, 1. tuyuq, 1. musammat, 1. tarjiband, 1. tarkibband, 1. muvashshax, 1. muammo, 1. munozara. alohida shakliy janr: murabba – kvadrat she’r. mudavvar – segmentli she’r. muaqqad …

4 / 5

arfi ravi[footnoteref:3]ni yalg‘uz va ba’zi so‘ngg‘i misra’ni tamom qofiya sanarlar va ba’zi baytning oxir juzvin, netokkim, bahri tavil-din "mafoiylun"ni. va rajazdin "mustaf’ilun"ni. va ramaldin "foilotun"ni. va lekin arab va ajam ulamosining jumhurining va mavlono xalil[footnoteref:4]ning (rahmatillohi alayhi) ittifoqinda uldurkim, sokinikim, "harfi raviy"[footnoteref:5]g‘a yo "harfi ridf"[footnoteref:6]qa yovuqtur, "mo qablu"ning harakati birla oxir harfqacha bir qofiya tutarlar. [2: ҳарора – қофиясиз шеър, унда радиф келтириш билан чекланилади.] [3: равий - луғавий маъноси «арқон», байтда қофияни боғловчи товуш.] [4: мавлоно халил – тўлиқ номи абдураҳмон ал-халил ибн аҳмад ал-аздий (718-786). ироқнинг басра шаҳрида туғилган. араб арузининг асосчиси. тилшунос ва муҳаддис. «айн китоби»да арузнинг назарий асосларини ишлаб чиққан. ритм, оҳанг ва мусиқага доир китоблар ҳам ёзган. ] [5: ҳарфи равий – мумтоз қофия таркибидаги ҳарфлардан бири. луғавий маъноси «арқон», байтда қофияни шу товуш билан боғлайдилар. одатда чўзиқ унлилар (о, у, ў) ва ҳаракатсиз ундошлар равий бўлиб келади.] [6: ҳарфи ридф – «отга мингашиш» маъносини …

5 / 5

$ayoq har baytning oxi-rinda qofiyadin so‘ngra bir kalimani takror qilurlarkim, barchasi surat va ma’noda muttafiq bo‘lg‘ay. “fununu-l-balog‘a”da aruz. bilgilkim, arab ulamosining ittifoqi birla bahr o‘n olti kelibtur. ajam ulamosi so‘ngra oriy turub, yigirma to‘rt qilib-turlar. faammo, bu zaif tiladikim, ul azizlarning paydo qil-g‘an bahrlarini qalamg‘a keltursa va turkiy iborat birla bayon aylab, har vazng‘a turkiy bayttin misol keltursa. bu havastin ko‘p nusxalarni mutolaa qildiq, netokkim "aruzi qustos"[footnoteref:11] va "aruzi andalusiy"[footnoteref:12] va "me’yoru-l-ash’or"[footnoteref:13] va bu tariqa nusxalarning bahrlarinda ko‘p g‘avvosliq qildiq. [11: “арузи қустос” (“аниқ ўзлчов”) – маҳмуд замаҳшарий асари. тўлиқ номи: “ал-қустос ал-мустақийм фи илму-л-аруз” («аруз илмида тў\ри ўлчовлар»). (а.ҳ.) ] [12: “арузи андалусий” – испаниялик номаълум муаллифнинг араб тилидаги асари (а.ҳ.).] [13: “меъёру-л-ашъор” (“шеър меъёрлари) – носируддин тусий (1201-1274)нинг аруз ва қофия ҳақидаги асарининг номи (а.ҳ.).] fasl. bilgilkim, bahrning binosi arkon uzadur. va arkon aslidin qo‘par. va aruz ahlining istilohi birla asl olti kelibtur. oni usuli sitta o‘qurlar. ondin …$

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asar ritmikasi"

10-mavzu. badiiy asar ritmikasi reja: 1. badiiy asar maromiyligi. ritm va ritmika munosabati. 2. nasriy va dramaturgik asarlar ritmik xususiyatlari. she’riy nutq ritmikasi. 3. poetik tizimlar. metrika (vazn tushunchasi). kvalitativ va kvintativ vaznlar. 4. aruz, barmoq, erkin (sarbast, verlibr) vaznlar. oq she’r. 5. qofiya va radif. qofiya turlari. qofiyasiz she’r (harora). she’r tahlili tajribalari. tayanch so‘zlar: mumtoz poetika, ritmik birliklar, nasr ritmikasi, sheriy nutq, aruz va barmoq vaznlari, badiiy matn, yozuvchi uslubi, asar uslubi, zamon uslubi, milliy uslub, uslubni o‘rganish tamoyillari. ritm, ritmika kabi tushunchalar nutqning tashkillanishi va she’riy/nasriy nutqni o‘rganish, farqlashda asos bo‘ladi. yunoncha: rhythmos (sorazmernost) teng o‘lchovlilik, butkunlik ma’nolari...

This file contains 5 pages in DOCX format (24.4 KB). To download "badiiy asar ritmikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asar ritmikasi DOCX 5 pages Free download Telegram