adam smitning ``axlokiy xissiyot nazariyasi'' kitobi

DOCX 8 стр. 38,5 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 38,5 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

mavzu: adam smit. klassik iqtisodchilar, rikardo, maltus, xyum reja 1. adam smit hayoti, a.smitning qiymatning mehnat nazariyasi, bozor va raqobat to’g’risidagi qarashlari. 2. a.smit «xalqlar boyligining tabiati va sabablari tugrisidagi tadqiqot» nomli asari, feodalizmga munosabat. 3. d. rikardoning siyosiy iqtisod tamoyillari 4. maltus aholining o’sishi to’g’risida qarashlari 5. xyum oqimi mexanizmlari 1. adam smit hayoti, a.smitning qiymatning mehnat nazariyasi, bozor va raqobat to’g’risidagi qarashlari adam smit (1723-1790) shotlandiyaning kerkoldi shaxrida bojxona chinovnigi oilasida dunyoga keldi. glazgo va oksford universitetlarida ta’lim oldi, u yerda falsafa, adabiyot, tarix fanlari bilan birga fizika va matematikani xam urgandi. a.smit 1748 yilda edinburgda ommaviy lektsiyalar ukiy boshladi. glazgo universitetining professori lavozimiga saylandi, keyinchalik ijtimoiy fanlar kafedrasini boshkardi. a.smit 1759 yilda ukigan lektsiyalari asosida etikaning falsafiy muammolariga bagishlangan o’zining birinchi «axlokiy xissiyot nazariyasi» kitobini yaratdi. uning iktisodchi bulishiga glazgodagi o’ziga xos siyosiy iktisod klubidagi ishtiroki, kisman filosof va iktisodchi david yum bilan dust bulganligi ta’sir etdi. …

2 / 8

inkor etiladi va moddiy ne’matlar yaratish asosiy deb karaladi, bular esa fakat ishlab chikarish soxasida yo’zaga keladi va shu sababli ustuvor deb xisoblanadi. ammo kaysi (sanoat, kishlok xujaligi) soxa afzalligi anik aytilmaydi. asarning 2-kitobida dexkonchilikka kapital kuyish yaxshirok samara beradi deb uktiriladi. iqtisodiyotning rivojlanishi bilan sanoat tovarlarini narxi pasayishi, kishlok xujaligi maxsulotlari narxi esa usish tendentsiyasiga ega deb xisoblaydi. demak, shunday xulosa kilish mumkinki, agrar soxa ustun (bu xato). olim o’z asarlari va tadkikotlarida odamlar ba’zi bir shunday tabiiy xususiyatlarga egaki, ular ijtimoiy to’zumga boglik emas, degan xulosaga asoslanadi. ana shunday xususiyatlardan biri – egoizm (xudbinlik) bulib, odamlar o’z xujalik faoliyatlarida unga amal kiladilar. ammo ayrim shaxsninggina manfaatlari jamiyat manfaatlariga mos tushadi, deb uktiradi u. xar bir odam o’z shaxsiy manfaatini ko’zda tutadi, ammo bu xolatda kup boshka xolatlardagi kabi, u «kurinmas kul» tomonidan uning niyatida xam bulmagan maksad sari yunaltiriladi… bunda u ongli ravishda xususiy manfaatlarga intilganidan kura kuprok …

3 / 8

chaga yaxshi ma’lum bulgan «kurinmas kul» iborasi bilan birga « iqtisodiy odam» tushunchasi xam kiritiladi. unga kura, shaxsiy manfaatlar tufayli savdo va almashuv jarayoni amalga oshadi. «menga kerak bulgan narsani bersang, men senga kerak bulgan narsani beraman», kabilida, ya’ni shaxsiy manfaatlarning talabini kondirish yuli tutiladi, ya’ni gap kimningdir saxiyligida emas. 2. a.smit «xalqlar boyligining tabiati va sabablari tugrisidagi tadqiqot» nomli asari, feodalizmga munosabat a.smit 1766 yilda o’z yurtiga kaytdi va o’zining bosh asari – «xalklar boyligining tabiati va sabablari tugrisidagi tadkikot» ni yozishga kirishdi, bu asar 1766 yil martda londonda chop etildi. asarda insoniyat tomonidan ilgari yaratilgan iqtisodiy bilimlar mujassamlashtirildi va umumiy nazariy tamoyillar asosida nisbatan batartib iqtisodiy fanlar tizimiga aylandi. a.smitning bu asari besh kitobdan iborat bulib, birinchisida kiymat va kushimcha daromad muammolari tadkik etildi, ikkinchisida – kapital jamgarilishining shakllanishi davrida yevropaning iqtisodiy rivojlanishi, uchinsida – turli xalklarda farovonlik, kapitalizm tarakkiyotining tarixiy shart-sharoitlari, turtinchisida – merkantilizm va fiziokratlarning ta’limotiga …

4 / 8

tisodiyotining klassik ta’limoti yaratildi. a.smit tomonidan tadkik etilgan insonning tabiati, inson va jamiyat orasidagi munosabat klassik maktab karashlarining asosini tashkil etadi. bunda « iqtisodiy odam» tushunchasi keyinrok paydo bulishiga karamasdan, uning kashfiyotchilari a.smitga tayanganlar. iqtisodiy rivojlanishning shaxsiy manfaat va stixiyali konunlarning o’zaro nixoyatda samarali xarakati sharoitlarini a.smit «tabiiy tartib» deb atagan. a.smit va uning izdoshlari bu tushuncha bir tomondan iqtisodiy siyosatning tamoyili va maksadi bulsa, ikkinchi tomondan bu iqtisodiy xarakatni urganish uchun nazariy konstruktsiya yoki modeldir. demak, jamiyatga naf keltiruvchi faoliyatni biror xarakat bilan cheklamaslik kerak, degan xulosa chikariladi. bu tamoyilga kura kuyidagilar taklif etiladi: 1. ishchi kuchining erkin xarakati; 2. savdoda (er savdosida xam) tula erkinlik; 3. sanoat va ichki savdoni xukumat tomonidan reglamentatsiya kilishga kat’iy karshilik; 4. erkin tashki savdo (protektsionizmga karshi). olimning bu goyalari keyinchalik tula amalga oshdi. a.smit kapitalistik jamiyatni tabiiy to’zum bilan bir deb tushungan, shuning uchun kapitalistik munosabatlar abadiy, kapitalistik xujalik namoyandalarining xususiyatlari odamning …

5 / 8

xoli ravishda kapitalistik xujalikning ayrim xususiyatlari tugrisida kator muxim xulosalar chikardi. shu bilan birga u boshka vazifa – anik iqtisodiy xayotni izoxlashni xam o’z oldiga maksad kilib kuydi. u shu maksadda shundokkina kurinib turgan kapitalistik xujalik vokealarini izoxladi va ma’lum tizimga soldi. a.smit abstraktsiya usulidan foydalanib kator chukur ilmiy xulosalarga keldi, xodisalarning ichki boglanishi masalalariga kirib bordi. shunga parallel ravishda u boshka yuldan xam bordi, kapitalistik xakikat tugrisidagi bevosita ko’zatish natijalari umumlashtirdi. birinchi metod izoterik, ikkinchisi – ekzoterik usullar deb ataladi. 3. d. rikardoning siyosiy iqtisod tamoyillari ingliz klassik iqtisodiyotining mashxur namoyandasi david rikkardo (1772-1823) petti va smitning iqtisodiy goyalarini yanada rivojlantirdi. tarixiy manbalarga karaganda, d.rikardo 1799 yilda kurortda a.smitning «xalklar boyligi…» asarini kurib koladi va unda bu fanga ishtiyok paydo buladi. bu fan bilan mashgulot uning uchun asosiy soxaga aylanadi. u xammani kiziktirgan eng asosiy muammolarga javob berishga xarakat kildi. u jamiyat moddiy boyligi usishi uchun ijtimoiy ishlab chikarish …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "adam smitning ``axlokiy xissiyot nazariyasi'' kitobi"

mavzu: adam smit. klassik iqtisodchilar, rikardo, maltus, xyum reja 1. adam smit hayoti, a.smitning qiymatning mehnat nazariyasi, bozor va raqobat to’g’risidagi qarashlari. 2. a.smit «xalqlar boyligining tabiati va sabablari tugrisidagi tadqiqot» nomli asari, feodalizmga munosabat. 3. d. rikardoning siyosiy iqtisod tamoyillari 4. maltus aholining o’sishi to’g’risida qarashlari 5. xyum oqimi mexanizmlari 1. adam smit hayoti, a.smitning qiymatning mehnat nazariyasi, bozor va raqobat to’g’risidagi qarashlari adam smit (1723-1790) shotlandiyaning kerkoldi shaxrida bojxona chinovnigi oilasida dunyoga keldi. glazgo va oksford universitetlarida ta’lim oldi, u yerda falsafa, adabiyot, tarix fanlari bilan birga fizika va matematikani xam urgandi. a.smit 1748 yilda edinburgda ommaviy lektsiyalar uki...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (38,5 КБ). Чтобы скачать "adam smitning ``axlokiy xissiyot nazariyasi'' kitobi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: adam smitning ``axlokiy xissiyo… DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram