adam smitning iqtisodiy qarashlari

PPTX 32 pages 773.7 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 773.7 KB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

slayd 1 1 reja: klassik iqtisodiy maktabning to‘la shakllanishi. adam smit va david rikardo iqtisodiy ta’limotlari 1 2 adam smitning iqtisodiy qarashlari adam smitning iqtisodiy erkilik prinspi va ko’rinmas qo’l nazariyalari 3 d.rikardoning iqtisodiy ta’limoti adam smitning iqtisodiy qarashlari buyuk ingliz iqtisodchisi adam smitning «xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot» asari zamonaviy iqtisod fanining boshlanishi hisoblanadi. a.smit o‘z davridagi iqtisodiy bilim va konsepsiyalarini umumlashtirdi va tizimlashtirdi. u xo‘jalik hayotining asosiy sohalarini tavsiflab beruvchi bir butun nazariya yaratdi. adam smit (1723-1790) shotlandiyaning kerkoldi shahrida bojxona amaldori oilasida dunyoga keldi. u glazgo va oksford universitetlarida ta’lim oldi, bu yerda adabiyot, tarix, falsafa fanlari bilan birga fizika, matematikani ham o‘rgandi. a.smit 1748-yilda edinburgda ommaviy leksiyalar o‘qiy boshladi, 1751-yilda glazgo universitetining professori etib tayinlandi. keyinchalik ijtimoiy fanlar kafedrasini boshqardi. a.smit 1759-yilda o‘qigan leksiyalari asosida o‘zining etikaning falsafiy muammolariga bag‘ishlangan birinchi «axloqiy hissiyot nazariyasi» kitobini yaratdi. 1766-yilda u o‘z yurtiga qaytib keldi va «xalqlar …

2 / 32

ng tabiati va sabablari xalqlar boyligi asarining ko’p qismlarida smit boylik savdoda yaratiladi, degan fikrlari uchun merkantalistlarga qarshi bo’lgan. uning fikricha, boylik qimmatbaho metallar miqdori bilan emas, balki tovar va xizmatlardan olinadigan yillik 126 foydadir. ushuningdek, eksport va import o'rtasidagi bog'liqlikni ham tushuntirib beradi a. smit xalqlar boyligi aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromad bilan ham o‘lchanadi, deb ta’kidlaydi. hozirda masalan, angliya xitoydan boyroq, deyilganda ulaming aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromad qiyoslanadi, umumiy ishlab chiqarilayotgan mahsulot va daromad emas. bu qarash hozirda ham o‘z kuchini yo‘qotmagan a. smit millat boyligi ish unumdorligi va unumdor ishlaydigan ishchilar mutanosibligiga bog'liq, deb hisoblagan ish unumdorligi. ishchi kuchining unumdor mehnati nima bilan belgilanadi? smit birinchi kitobida ish unumdorligi ish taqsimotiga bog‘liq, deb yozadi. mehnatning ixtisoslashtirilganligi mehnat unumdorligini oshirishning kafolati sifatida qaralgan. bu “xalqlar boyligi” dan ancha oldin aytib o‘tilgan bo‘lsada, lekin hech kim smitdek tushuntirib o‘tmagan a. smit asarining nazariy qismining asosiy g‘oyalarini …

3 / 32

ish asosiy maqsad bo‘lsa, unda pul harakatsiz qolib ketadi, bu esa ushbu pulga ishlab chiqarish yoki sotib olish mumkin bo'lgan mahsulotlarning kamayib ketishiga olib keladi. pul jamiyat boyligini ko‘paytirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. a.smit kapitalni tahlil qilgach, ishlab chiqarishning o‘sishi, manufaktura sanoatining yaratilishi kapital faoliyati natijasi ekanligini ko‘rsatib beradi. u kapital, deganda maxsus ishlab chiqarish fondlarini, ishlab chiqarish vositalari, ishlab chiqarishning moddiy omillarini tushungan. a.smit kapitalni asosiy va aylanma kapital turlariga ajratib 130 ko‘rsatadi. muomalada bo‘ladigan kapital aylanma kapital, muomalada amal qilmaydigan kapital asosiy kapital nomini olgan. a.smit bo‘yicha asosiy kapital ham, aylanma kapital ham boylik yaratadi adam smitning iqtisodiy erkilik prinspi va ko’rinmas qo’l nazariyalari jamiyatdagi mehnat taqsimoti odamlami bir-birlari bilan bog‘lab turuvchi va ularga mahsulot va resurslami almashtirish imkonini beruvchi mexanizmning bo‘lishini taqozo etadi. bunday mexanizm bozor hisoblanadi. bozor to‘g‘risida a.smit ta’limotidagi asosiy g‘oya iqtisodiy liberalizm g‘oyasi, davlatning iqtisodiyotga aralashuvini minimallashtirish g‘oyasi, erkin raqobat asosida tashkil topadigan …

4 / 32

ma kerak bo‘lsa, shuni menga ber va sen o‘zingga nima kerak bo‘lsa o‘shani olasan”. aynan shunday ko‘rinishda odamlar o‘zlari ehtiyoj sezgan narsalarni bir-birlaridan ko'proq olishga erishadilar. a.smit kitobining asosiy mohiyati hukumatning va boshqalarning erkin raqobatga aralashuvini tanqid qilishdan iborat. a.smitning fikricha, iqtisodiy hayotda garmonik tartib hukmronlik qiladi: agar erkin raqobat cheklanmasa, unda u dunyoni takomillashuvga olib kelgan bo‘lar edi. a.smit iqtisodiyotning davlat sektori samarasizligini ko‘rsatib o‘tadi. «har xil sabablarga ko‘ra - deb yozadi u, - hukumat doimo va beistisno tarzda isrofgar. eng avvalo, u birovlar ishlab topgan pulni sarflaydi, o‘zgalar pulini esa hamisha o‘zingnikidan ko‘ra behuda sarflaysan. bundan tashqari hukumat xususiy korxonalardan juda uzoq turadi va ularning muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan e’tiborni ularga qarata olmaydi». a.smit davlatning faqat uch funksiyasini tan oladi: adolatli sud qilish, mamlakat xavfsizligini ta’minlash, jamiyat uchun zarur bo‘lgan ijtimoiy korxona va muassasalarni ta’minlash. erkin raqobat sharoitida bozor mexanizmi, eng avvalo, “baho” orqali iqtisodiyotda tartib o‘rnatadi. …

5 / 32

ajaga ko‘targan a.smit bo‘ldi u shunday yozadi: «har bir kishi o‘z kapitalini ko‘proq qiymat keltiradigan qilib ishlatishga harakat qiladi. odatda, u jamiyat foydasiga ta’sir ko'rsatishni nazarda tutmaydi va unga ancha ta’sir ko‘rsatayotganini sezmaydi. u faqat o‘z manfaatini nazarda tutadi, faqat o‘z foydasini ko‘zlaydi. shunday bo'lsada, bunday maqsad uning rejasiga kirmagan bo‘lsa ham, ushbu sharoitda ko'rinmas qo'l uni maqsad sari yo‘naltiradi. o‘z manfaatlarini ko‘zlagan holda, jamiyat manfaatlariga ataylab unga xizmat qilgandan ko‘ra tez-tez xizmat qilib turadi». a.smit “qiymat va bahoning shakllanishi” kapital mehnat yer renta ish haqi foyda qiymat foyda ish haqi renta qiymat mehnat 1-konsepsiya 2-konsepsiya 17 ushbu rasmda a.smitning birinchi konsepsiyasi «mehnat» so‘zi yozilgan yaxlit strelka ko‘rinishida aks ettirilgan. bu qiymatni yaratishda mehnat yagona manba ekanligini ko‘rsatdi. mehnat bilan yaratilgan daromad taqsimlanish jarayonida ish haqi, foyda va rentaga boiinadi. a.smitning ikkinchi konsepsiyasining asl ma’nosi «kapital» va «yer» so'zlari yozilgan nuqtali chiziq (punktirli) strelka yordamida ifodalangan. bu konsepsiya mahsulot va …

6 / 32

.smit bo‘yicha mamlakatning milliy boyligi darajasiga bevosita bog‘liq. a.smitning ish haqi nazariyasining e’tiborga molik joyi shundan iboratki, u u.petti, fiziokratlar va keyingi d.rikardodan farqli ravishda mehnatga haq toiash miqdori yashash minimumi darajasigacha pasayadi, deb atalmish qonuniyatni inkor etgan. buning ustiga, a.smit mehnatga bo‘lgan qiziqishni kuchaytirish maqsadida ish haqini oshirish tarafdori bo‘lgan. uningcha past ish haqidan ko‘ra yuqori ish haqi amal qilib turgan paytda faol faoliyat yurituvchi ishchilarni doimo topish, ishga jalb etish mumkin bo‘ladi. foyda nazariyasi foyda miqdori, a.smit bo‘yicha “kapital qiymati bilan aniqlanadi va foydaning ko‘p yoki kam boiishi ushbu kapital miqdoriga bog‘liq bo‘ladi”. foyda me’yorining pasayish moyilligi qayd qilib o‘tiladi, bunday moyillik iqtisodiy rivojlanish bilan bog‘lab tushuntiriladi, chunki ancha rivojlangan mamlakatlarda foyda me’yori hamisha past bo‘ladi. u foyda miqdoriga 3 ta omil ta’sir ko‘rsatishi mumkin, deb taxmin qiladi: mehnat bozorlaridagi raqobat. buning natijasida maoshlar ko‘tariladi. mahsulot bozori o‘rtasidagi raqobat. ishlab chiqaruvchilar o‘rtasida raqobat ortadi, mahsulot narxlari tushadi, foyda …

7 / 32

rikardoning iqtisodiy ta’limoti david rikardo (1772-1823) klassik iqtisodiy maktabining atoqli vakillaridan biri hisoblanadi. 1799-yili bat kurortida d.rikardo a.smitning “xalqlar boyligi ...” asarini o‘qib chiqqach, unda birinchi bor siyosiy iqtisodga bo‘lgan jiddiy qiziqish paydo bo‘ladi. shundan keyin u siyosiy iqtisod bilan shug‘ullana boshladi va hammani qiziqtirgan savollarga javob berishga harakat qildi. david rikardo (1772-1823) ish haqi va qiymat nazariyalari kapital nazariyasi qiymat nazariyasi renta nazariyasi qiyosiy ustunlik nazariyasi 26 rikardo o‘z davridagi iqtisodiy muammolarni yechishga harakat qildi, uning asosiy vaqti bug‘doy narxini tushirish, ijara narxlarining ko‘tarilishi, angliyadagi ishlab chiqarish va qishloq xo‘jalik o‘rtasidagi aloqadorlikni asoslab berish bilan kechdi. ushu holatda eng asosiy savol bu xalqaro savdoni nazorat qilishda siyosiy manfaatdor taraflami taqqoslash edi. yer egalari erkin savdo, unda xarajatlar erkinligi tarafdori bo‘lsa, britaniya sanoat vakillari esa ko‘plab qishloq xo‘jaligi mahsulotlari va arzon xomashyoni import qilish tarafdori bo‘ldi. daromadlar bo’yicha fikrlari rikardo daromadlami taqsimlash funksiyasiga to‘liq kirishib, unitizimda makroiqtisodiyotning bir qismi sifatida …

8 / 32

tasdiqlashicha yerga sarflangan mehnat hisoblanadi. yer resurslari cheklanganligi sababli xo'jalik amaliyotidan unumdorligi va joylashishi bo‘yicha har xil bo‘lgan yer uchastkalaridan foydalaniladi. buning natijasida qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining qiymati, d.rikardo bo‘yicha eng yomon uchastkada ishlatiladigan mehnat sarflari bilan aniqlanadi. foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati asosiy adabiyotlar 1. iqtisodiy ta’limotlar tarixl: darslik/sh.h.tashmatov, x.s.asatullayev, z.g.allaberganov; - t .: “iqtisod-moliya”, 2019. 352 b. (ushbu darslik universitet armda pdf variantda mavjud). 2. sh. toshmatov. iqtisodiy ta’limotlar tarixi. darslik. – t.: innovatsion rivojlanish nashriyot matbaa uyi. 2021.- 504 bet. (ushbu darslik universitet armda pdf variantda mavjud). 3. xakimov n.x. “istoriya ekonomicheskix ucheniy” /uchebnik. tashkent: “imzo print media group”, 2022.-352 c. (ushbu darslik universitet armda pdf variantda mavjud). qo‘shimcha adabiyotlar 1. hunt e.k. and mark lautzenheiser. history of economic thought a critical perspective. third edition. copyright. by m.e. sharpe, inc. 2011. 2. alessandro roncaglia. a brief history of economic thought. cambridge university press, 2017. (ushbu darslik universitet armda pdf variantda …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adam smitning iqtisodiy qarashlari"

slayd 1 1 reja: klassik iqtisodiy maktabning to‘la shakllanishi. adam smit va david rikardo iqtisodiy ta’limotlari 1 2 adam smitning iqtisodiy qarashlari adam smitning iqtisodiy erkilik prinspi va ko’rinmas qo’l nazariyalari 3 d.rikardoning iqtisodiy ta’limoti adam smitning iqtisodiy qarashlari buyuk ingliz iqtisodchisi adam smitning «xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risida tadqiqot» asari zamonaviy iqtisod fanining boshlanishi hisoblanadi. a.smit o‘z davridagi iqtisodiy bilim va konsepsiyalarini umumlashtirdi va tizimlashtirdi. u xo‘jalik hayotining asosiy sohalarini tavsiflab beruvchi bir butun nazariya yaratdi. adam smit (1723-1790) shotlandiyaning kerkoldi shahrida bojxona amaldori oilasida dunyoga keldi. u glazgo va oksford universitetlarida ta’lim oldi, bu yerda adabiyot...

This file contains 32 pages in PPTX format (773.7 KB). To download "adam smitning iqtisodiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: adam smitning iqtisodiy qarashl… PPTX 32 pages Free download Telegram