metall va qotishmalarning xossalari

DOC 6 стр. 1,3 МБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,3 МБ

Тип файла DOC

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

mustaqil ta’lim uchun tavsiya etilayotgan mavzular 7.mavzu: metall va qotishmalarning xossalari. reja: 1. metall va qotishmalarning mexanik xossalari. 2. metallarning qattiqligini sinash tayanch iboralar: fizik xossa, kimyoviy xossa, mexanik xossa, texnologik xossa, qattiqlik ma’lumki, xalq xо‘jaligining turli sohalarida ishlatiladigan har qanday kо‘rinishdagi yoki turdagi konstruksion materiallar о‘zlarining fizik, kimyoviy, mexanik va texnologik xossalari bilan baholanadi. metallarning fizik xossalariga: rangi, zichligi, erish temperaturasi, elektr о‘tkazuvchanligi, issiqlik sig‘imi, qizdirilganda kengayishi, sovitganda esa qisqarishi (torayishi) kabilar kiradi. kimyoviy xossalariga: eruvchanligi, korroziyaga chidamliligi, issiqqa bardoshliligi, kislotali muhitga bardoshliligi va hokazo. mexanik xossalariga: mustahkamligi, qattiqligi, elastikligi, plastikligi, murtligi, qovushoqligi va hokazo. texnologik xossalariga: toblanuvchanligi, suyuq holatda oquvchanligi, bolg‘alanuvchanligi, payvandlanuvchanligi, kesib ishlashligi va hokazo kabilardir. xalq xо‘jaligi sohalarida turli maqsadlar uchun ishlatiladigan materiallarni asosan ikki guruhga ajratish mumkin: 1. plastik materiallar. bularga pо‘lat, mis, dyuralyuminiy kabilar kiradi. bunday metallar sezilarli darajada deformatsiya qoldirib yemiriladi. 2. mо‘rt materiallar. bularga chо‘yan, beton, g‘isht kabi materiallar kiradi. chо‘yan juda …

2 / 6

ektr о‘tkazuvchanligi va magnitaviy xossalari kiradi. bu xossalarning namoyon bо‘lishiga olib boradigan hodisalar (qizish, elektr toki о‘tishi va shu kabilar) vaqtida moddaning ximiyaviy tarkibi о‘zgarmaydi. metall va qotishmalarning solishtirma og‘irligi. metall yoki qotishma og‘irligining hajmiga nisbati uning solishtirma og‘irligi deb ataladi va d bilan belgilanadi. metallning solishtirma og‘irligi uning zichligini ifodalaydi. biror metall yoki qotishmaning solishtirma og‘irligini topish uchun shu metall yoki qotishmadan namuna kesib olinadi-da, shu namunaning og‘irligi va hajmi aniqlanadi. namunaning aniqlangan og‘irligini g g, hajmini esa v desak, uning solishtirma og‘irligi quyidagicha topiladi: demak, solishtirma og‘irlikning о‘lchov birligi g/sm3 ekan. solishtirma og‘irlikning si dagi (xalqaro sistemadagi) belgisi , о‘lchov birligi esa n/m3 dir. fizikaviy hodisalar vaqtida modda kimyoviy tarkibining о‘zgarmasligi yuqorida aytib о‘tilgan edi. fizikaviy jarayonlarga qarama-qarshi о‘laroq, kimyoviy hodisalar natijasida moddaning kimyoviy tarkibi о‘zgaradi. kimyoviy hodisalarga organik moddalarning yonishi va chirishi, metallarning о‘z birikmalaridan qaytarilishi va boshqa kо‘pgina hodisalar misol bо‘la oladi. metall va qotishmalarning juda …

3 / 6

l va qotishmalar umumiy termin bilan kislotabardosh metallar deb ataladi. metall va qotishmalarning kо‘pchiligi yuqori temperaturalarda, masalan, bolg‘alash, prokatlash, shtamplash, presslash, termik ishlash uchun qizdirilganda ularning sirti oksidlanadi, ya’ni kuyundiga aylanadi, buning oqibatida esa metall isrof bо‘ladi. yuqori temperaturalarda oksidlanmaydigan metall va qotishmalar ham bо‘ladi, ular olovbardosh metallar deb ataladi. olovdonlar, dvigatellarning yuqori temperaturada ishlaydigan detallari, bug‘ qozonlarining yuqori temperaturali gaz yoki alanga о‘tkazuvchi quvurlari va shu kabilar olovbardosh qotishmalardan tayyorlanadi. shunday qotishmalar ham borki, ular yuqori temperaturalarda oksidlanmaslik bilan birga, о‘zining mexanikaviy xossalarini (qattiqligini, mustahkamliginn va shu kabi xossalarini) saqlab qoladi. bunday qotishmalar issiqbardosh qotishmalar deb ataladi. yuqori temperaturalarda yuklanishlar ostida ishlaydigan detallar issiqbardosh qotishlalardan tayyorlanadi. shunday qilib, yuqori temperatura va agressiv muhit ta’sirida yuklanish ostida ishlaydigan qurilmalar, masalan, bug‘ qozonlari, bug‘ turbinalari, nasoslar, kimyoviy uskunalar va boshqalar ishlab chiqarishda metall va qotishmalar tanlash uchun ularning kimyoviy xossalarini bilish zarur. metallarning qattiqligini sinash metallning о‘z sirtiga undan qattiqroq jismning …

4 / 6

li toblangan pо‘lat sharcha sinaluvchi namunaga 187 kg, 750 kg va 3000 kg kuch bilan ma’lum vaqt ichida asta-sekin botiriladi, natijada sinalayotgan yuzaga pо‘lat sharchaning izi tushadi, bu izning diametriga kо‘ra metallning qattiqligi aniqlanadi. 13-rasmda brinel mexanik pressining sxemasi va unda metallarning qattiqligini aniqlash usuli tasvirlangan. agar sharning sinaluvchi metallga tushgan izi yuzini f harf bilan belgilasak metallning brinel bо‘yicha qattiqligini quyidagi formula bilan ifodalashimiz mumkin: agar sferik izning yuzi shar dimetri (d) orqali ifodalansa, metallning brinel bо‘yicha qattiqligi quyidagi formuladan topiladi: bu yerda: p – ta’sir etuvchi kuch; d – izning diametri; d – sharning diametri; h – izning chuqurligi. 13-rasm. brinel pressining sxemasi. metallarning qattiqligini sinashda uni har gal hisoblab о‘tirmaclik uchun, maxsuc jadval tuzilgan (3-jadval). sferik izning bu jadvaldan topilgan diametri (d) ga kо‘ra, metallning brinel shkalasi bо‘yicha qattiqligi aniqlanadi. 3-jadval. shar yuzining diametri, mm hisobida d brinel bо‘yicha qattiqligi, hb kg/mm2 hisobida shar izining diametri, mm …

5 / 6

tallning qattiqligiga kо‘ra, uchining burchagi 1200 bо‘lgan olmos konusdan yoki ( 1,59 mm (1/16) bо‘lgan toblangan sharchadan foydalaniladi. sharchadan foydalanilganda, ta’sir etuvchi kuch 100 kg, olmos konusdan foydalanilganda esa ta’sir etuvchi kuch 150 va 60 kg bо‘lishi lozim. qattiqligi aniqlanadigan buyum (shesternya) asbobning ish stoliga о‘rnatiladi, shundan keyin, shundan keyin vint buralib, indikatorning kichik strelkasi vertikal vaziyatga (10 kg li yuklanishga) kelguncha olmos sinaluvchi namunaga botiriladi, sо‘ngra dasta yordami bilan belgilangan yuklanish ta’sir ettiriladi. olmos konusning metallga botish chuqurligiga qarab, metalning qattiqligi aniqlanadi. metallning qattiqligi tо‘g‘ridan-tо‘g‘ri indikator shkalasidan belgilanadi (sxemaga qarang). metallarning qovushoqligini sinash. ma’lumki, kо‘pgina metallar statik kuchlar ta’siriga yaxshi chidasada, dinamik kuchlar ta’siriga yaxshi qarshilik kо‘rsata olmaydi. ba’zan, detal bir vaqtning о‘zida ham statik, ham dinamik zarb ta’sirida bо‘ladi. shunday murakkab kuchlar ta’sirida ishlovchi detallarning zarbiy qovushoqligini sinash amalda katta ahamiyatga egadir. metallarning zarbiy qovushoqligini sinash uchun, sinalishi kerak bо‘lgan metalldan о‘rta beli bir oz kertilgan kvadrat shaklidagi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "metall va qotishmalarning xossalari"

mustaqil ta’lim uchun tavsiya etilayotgan mavzular 7.mavzu: metall va qotishmalarning xossalari. reja: 1. metall va qotishmalarning mexanik xossalari. 2. metallarning qattiqligini sinash tayanch iboralar: fizik xossa, kimyoviy xossa, mexanik xossa, texnologik xossa, qattiqlik ma’lumki, xalq xо‘jaligining turli sohalarida ishlatiladigan har qanday kо‘rinishdagi yoki turdagi konstruksion materiallar о‘zlarining fizik, kimyoviy, mexanik va texnologik xossalari bilan baholanadi. metallarning fizik xossalariga: rangi, zichligi, erish temperaturasi, elektr о‘tkazuvchanligi, issiqlik sig‘imi, qizdirilganda kengayishi, sovitganda esa qisqarishi (torayishi) kabilar kiradi. kimyoviy xossalariga: eruvchanligi, korroziyaga chidamliligi, issiqqa bardoshliligi, kislotali muhitga bardoshliligi va hokazo....

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOC (1,3 МБ). Чтобы скачать "metall va qotishmalarning xossalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: metall va qotishmalarning xossa… DOC 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram