metallar texnologiyasi asoslari

DOCX 8 pages 269.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 269.8 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mavzu: metallar texnologiyasi asoslari. metallar texnologiyasi faniga kirish reja: 1.metallar haqida umumiy ma’lumotlar, ulurning mexanik,fizik, kimyoviy va texnologik xossalari. 2.metallarning tarkibi va tuzilishi. 3.metallarning birlamchi krsitallanishi. inson о‘z faoliyatida moddalarni ishlab chiqarish mahsuloti deb qaraydi. moddalar aslida materialning ma’lum bir barqaror massaga ega bо‘lgan bо‘lagidir. ana shunday moddiy dunyoni texnikada «ashyo» yoki «material» deb atash qabul qilingan. demak, materiallar mehnat jarayonining mahsuli bо‘lib, undan insoniyat о‘z talablarini qondiradigan buyumlar yasashda foydalanadi. materiallar ishlab chiqarishda birlamchi vosita hisoblanadi. material bо‘lmasa sanoat jarayonlari ham bо‘lmaydi. masalan, mis (material) ishlab chiqarish uchun rudalar (mis rudalari) qazib olinishi kerak. xom ashyo materiallarini olish uchun ham mehnat sarflanadi, ya’ni rudalar qazib olinib, qayta ishlash uchun ruda boyitiladigan kombinatlarga yuboriladi. sо‘ng boyitilgan rudalardan mis olinadi. misdan esa turli xil buyumlar ishlab chiqariladi. mis olish uchun ruda xom ashyo material bо‘lsa, buyum ishlab chiqarishda misning о‘zi xom ashyo material hisoblanadi. mehnat jarayoni shuni kо‘rsatadiki, sifat jihatidan barcha …

2 / 8

sh uchun material, ya’ni yarim fabrikatni qayta ishlash yana davom ettirilishi kerak. demak, bir ishlab chiqarishda tayyorlangan material (mahsulot) boshqa ishlab chiqarish uchun yarim fabrikat hisoblanadi. mashina detallari, mexanizmlar va asboblar tayerlash uchun ishlatiladigan metallarga konstruksion yoki mashinasozlik metallari deb ataladi. barcha metallar va qotishmalar ikki guruhga bо‘linadi: qora va rangli metallar. qora metallarga temir va uning qotishmalari (chuyanlar va pо‘latlar), rangli metallarga esa qolganlari kiradi. metallar о‘ziga xos xossalarga ega: yaltiroqlik, elektr tokini va issiqlikni yaxshi о‘tkazish va x.k. bunday metallar jumlasiga, avvalambor, temir, mis, alyuminiy va boshqalarni kiritish mumkin. xrom, marganets, surma kabi metallar о‘ta mо‘rt va qattiq bо‘lganligi sababli mashinasozlikda sof holatda deyarli ishlatilmaydi. asosiy konstruksion metallarning bosim ostida va kesib ishlanuvchanlik xossalari yuqori bо‘lishi maqsadga muvofiq. murakkab shaklli buyumlar tayerlashda metallarning plastiklik, qolipga qо‘yilish va payvandlanuvchanlik kabi xossalari muhim sanaladi, shuningdek ularning tannarxi ham arzon bо‘lishi kerak. bunday talablarga temir,mis, alyuminiy, magniy, rux, qо‘rg‘oshin, qisman, qalay …

3 / 8

m bor: nihoyatda zich, turli gaz va nam ta’sir qilganda kuchli zanglaydi, yuqori haroratlarda esa ancha shakli о‘zgaradi. metallar ikkita asosiy guruhga: qora va rangli metallarga bо‘linadi. qora metallar temirning uglerod bilan qotishmasidan iboratdir. bundan tashqari, ularning tarkibida oz yoki kо‘p miqdorda boshqa kimyoviy elementlar (kremniy, marganets, oltingugut, fosfor) ham bо‘lishi mumkin. qora metallga xos bо‘lgan xususiyatlar berish uchun ularning tarkibiga yaxshilovchi yoki legirlovchi qо‘shimchalar (nikel, xrom, mis va boshqalar) kiritiladi. tarkibidagi uglerod miqdoriga qarab qora metallar cho`yan va po`latga bo`linadi. chо‘yan – tarkibida 2-4,3% uglerod bо‘lgan temir uglerodli qotishmadir. vazifasiga qarab chо‘yanlar quyiluvchan, qayta ishlanadigan va maxsus chо‘yanlarga bо‘linadi. quyiluvchan chо‘yanlar turli qurilish detallarini quyish uchun qо‘llaniladi. qayta ishlanadigan chо‘yanlardan pо‘lat ishlab chiqarish uchun, maxsus chо‘yanlardan esa pо‘lat va maxsus ishlarga mо‘ljallangan chо‘yan quymalarini ishlab chiqarishda qо‘shimcha sifatida foydalaniladi. chо‘yan tarkibida marganets, kremniy, fosfor, shuningdek legirlovchi qо‘shimchalar-nikel, xrom, magniy va boshqalar bо‘lishi tufayli chо‘yan yuqori mexanik xossalarga ega bо‘ladi …

4 / 8

ng qotishiga kо‘ra sokin, yarim sokin va qaynaydigan pо‘latlarga bо‘lish qabul qilingan. legirlangan deb, tarkibida legirlovchi qо‘shimchalar (nikel, xrom, volfram, molibden, mis, alyuminiy va boshqalar) mavjud bо‘lgan pо‘latga aytiladi. tarkibiga kiritilgan legirlovchi qо‘shilmalarga qarab pо‘lat xrom-marganetsli, marganets-nikel-misli pо‘lat va hokazolar deb aytiladi. bundan tashqari, tarkibidagi jami qо‘shilmalarga kо‘ra pо‘latlar kam legirlangan (tarkibidagi legirlovchi qо‘shilmalar miqdori 2,5% gacha bо‘lgan), о‘rtacha legirlangan (tarkibidagi legirlovchi qо‘shilmalar miqdori 2,5 dan 10% gacha bо‘lgan) va kо‘p legirlangan (tarkibidagi legirlovchi qо‘shilmalar 10% dan ortiq) pо‘latlarga bо‘linadi. vazifasiga kо‘ra pо‘latlar quyidagi guruxlarga bо‘linadi: konstruksion pо‘latlar, bular turli qurilish qurilmalari va mashinalar detallarini tayyorlash uchun ishlatiladi; maxsus pо‘latlar – bular yuqori olovbardosh va yeyilishga chidamli, shuningdek zanglashga chidamliligi bilan tavsiflanadi; nihoyat, asbobsozlik pо‘latlari va hokazo. sifatiga kо‘ra pо‘latlar, odatda, oddiy, sifatli, yuqori sifatli va alohida yuqori sifatli pо‘latlarga bо‘linadi. rangli metallardan sof holda qurilishda kamdan – kam foydalaniladi. rangli metallarning qotishmalari ancha tez-tez ishlatiladi. ular haqiqiy zichligi bо‘yicha …

5 / 8

iya-texnika armaturalari tayyorlanadi. quyma chо‘yan. tarkibidagi aralashmalarning miqdori va sovitish tezligiga qarab chо‘yanning quyidagi ikkita asosiy turi: oq chо‘yan va klrang chо‘yan olinadi. bu nomlar chо‘yanning rangiga mos keladi. oq chо‘yanning qattiqligi yuqori, lekin juda mо‘rt bо‘ladi; u bolg‘alanuvchan chо‘yan va pо‘lat olish uchun ishlatiladi. suyuq holatda kul rang chо‘yan yaxshi oquvchan bо‘ladi va qoliplarga oson tо‘ladi, qotayotganida kam chо‘kadi, shuningdek mexanik usulda ishlov berish qulay. kul rang chо‘yandan turli-tuman qurilish buyumlarini quyish uchun foydalaniladi. kul rang chо‘yanning turlaridan biri modifikatsiyalangan qora chо‘yandir. bu chо‘yan suyuq chо‘yanga qо‘shimchalar kiritish hisobiga hosil qilinadi. u yuqori mexanik xossalarga ega. kulrang, shuningdek modifikatsiyalangan chо‘yan sch harflari bilan markalanadi, masalan, sch12-28, sch18-36 va hokazo. chо‘yan markasidagi birinchi raqam chо‘zilishga, ikkinchi raqam esa egilishga yо‘l qо‘yiladigan mustahkamlik chegarasini (kgkg‘mm2 larda) kо‘rsatadi. asosan siquvchi kuch ta’sirida bо‘ladigan buyumlar(ustunlar, tayanch yostiqlar, suv oqava quvurlari va bohqalar) quyma kulrang chо‘yandan yasaladi.qurilishda yuqori mustahkam va legirlangan chо‘yanlardan kam foydalaniladi. …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metallar texnologiyasi asoslari"

mavzu: metallar texnologiyasi asoslari. metallar texnologiyasi faniga kirish reja: 1.metallar haqida umumiy ma’lumotlar, ulurning mexanik,fizik, kimyoviy va texnologik xossalari. 2.metallarning tarkibi va tuzilishi. 3.metallarning birlamchi krsitallanishi. inson о‘z faoliyatida moddalarni ishlab chiqarish mahsuloti deb qaraydi. moddalar aslida materialning ma’lum bir barqaror massaga ega bо‘lgan bо‘lagidir. ana shunday moddiy dunyoni texnikada «ashyo» yoki «material» deb atash qabul qilingan. demak, materiallar mehnat jarayonining mahsuli bо‘lib, undan insoniyat о‘z talablarini qondiradigan buyumlar yasashda foydalanadi. materiallar ishlab chiqarishda birlamchi vosita hisoblanadi. material bо‘lmasa sanoat jarayonlari ham bо‘lmaydi. masalan, mis (material) ishlab chiqarish uchun rudalar (mi...

This file contains 8 pages in DOCX format (269.8 KB). To download "metallar texnologiyasi asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: metallar texnologiyasi asoslari DOCX 8 pages Free download Telegram