mantiq. mantiqning tadqiqot ob’ekti, predmeti, vazifalari va rivojlanish bosqichlari

DOCX 21 pages 92.9 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 92.9 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

6- mavzu: mantiq. mantiqning tadqiqot ob’ekti, predmeti, vazifalari va rivojlanish bosqichlari mavzu: mantiq 1 mantiq tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fan sohasi sifatida. 2. mantiqiy tafakkur evolyutsiyasi: formal, dialektik va noklassik mantiq. 3. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. 4.dalillash, isbotlash va rad etish. 1. mantiq tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fan sohasi sifatida. «mantiq» tushunchasi uch ma’noda qo`llanadi: birinchidan, u ob’ektiv reallikdagi narsa va hodisalar orasidagi eng umumiy, zaruriy, qonuniy aloqadorliklar ma’nosida («dalillar mantig`i», «tarixiy taraqqiyot mantig`i»...); ikkinchidan, fikrlar aloqadorligi va taraqqiyoti ma’nosida («fikrlash mantig`i», «tafakkur mantig`i»...); uchinchidan, tafakkur to`g`risidagi fan ma’nosida («mantiq fani»). biz «mantiq» deganda, uning so`nggi ko`rsatilgan ma’nosini nazarda tutamiz. mantiq tafakkur to`g`risidagi fan bo`lib hisoblanadi. «logika» grekcha «loguke» so`zidan olingan bo`lib, so`z, fikr, aql ma’nolarini ifodalaydi. yaqin va o`rta sharqda bu fan «mantiq» deb ataladi. «mantiq» arabcha so`zdan olingan bo`lib, so`z, fikr degan ma’noni ifodalaydi. tafakkur murakkab hodisa bo`lib, uni turli-tuman fanlar o`rganadi: fiziologiya, kibernetika, psixologiya, …

2 / 21

sifatida qaraydi. mantiqning o`rganish ob’ekti tafakkur hisoblanadi. mantiq boshqa fanlardan farqli o`laroq tafakkurni olamni bilish usuli sifatida o`rganadi. mantiq fani tafakkur shakllari, usullari va qonunlari to`g`risida bahs yuritadi. mantiq olamni bilish usuli sifatida abstrakt tafakkur va uning shakllari (tushuncha, mushohada va xulosa)ni, shuningdek, tafakkur jarayonida olamning inson ongida aks etish qonunlari (ayniyat, ziddiyatlik, uchinchisi istisno, yetarli asos)ni o`rganadi. 1. tafakkurda vokelik abstraktlashgan va umumlashgan xolda in’ikos kilinadi. xissiy bilishdan farkli ularok, tafakkur bizga predmetning nomuxim, ikkinchi darajali (bu odatda bilish oldida turgan vazifa bilan belgilanadi) belgilaridan abstraktlashgan (fikran chetlashgan, mavxumlashgan) xolda, e’tiborimizni uning umumiy, muxim, takrorlanib turuvchi xususiyatlariga va munosabatlariga karatishimizga imkon beradi. xususan, turli kishilarga xos individual belgilarni (xulk-atvor, temperament, kdzikdsh va shu kabilar) e’tibordan chetda koldirgan xodsa ular uchun umumiy, muxdm belgilarni, masalan, maksadga muvofik xdlda mexnat kdlish, ongga ega bulish, ijtimoiy munosabatlarga kirishish kabi xislatlarni ajratib olib, «inson» tushunchasini xosil kdlish mumkin. umumiy belgilarni aniklash predmetlar urtasidagi …

3 / 21

adi. masalan, bolaning xulk-atvoriga kdrab uning kanday muxitda tarbiya olganligi xakdda fikr yuritish mumkin. tafakkurning mazkur xususiyati, ayniksa, xulosaviy fikr xosil kdlixssa anik namoyon buladi. 3. tafakkur insonning ijodiy faoliyatidan iborat. unda bilish jarayoni borlikda real analogiga ega bulmagan narsalar - yukori darajada ideallashgan ob’ektlar (masalan, absolyut kattik jism, ideal gaz kabi tushunchalar)ni yaratish, turli xil formal sistemalarni kurish bilan kechadi. ular yordamida predmet va xodisalarning eng murakkab xususiyatlarini urganish, xodisalarni oldindan kurish, bashoratlar kdlish imkoniyati vujudga keladi. 4. tafakkur til bilan uzviy alokada mavjud. fikr ideal xodisadir. u fakat tilda - moddiy xodisada (tovush tulkinlarida, grafik chiziklarda) reallashadi, bosh ka kish ilar bevosita kabul kila oladigan, xis etadigan sh aklga kiradi va odamlarning uzaro fikr almashish vositasiga aylanadi. bosh kacha aytganda, til fikrning bevosita voke bulish shaklidir. 2. mantiqiy tafakkur evolyutsiyasi: formal, dialektik va noklassik mantiq. mantiq fani qadimdan paydo bo`lgan. mantiqning shakllanishi falsafiy ilmlarning shakllanishi bilan bevosita bog`liq. …

4 / 21

agi tadqiqotlar», «bilimning haqiqatligi to`g`risida») shundan dalolat beradi. eramizdan avvalgi v-iv asrlarda qadimgi yunonistonda mantiq mustaqil fan sifatida shakllangan. yunon faylasufi demokrit (er.av. 460-370 yy.) o`z asarlarida «logos» terminini qo`lladi va «logos»ni umuman dunyoni va uni bilishning asosi sifatida talqin etdi. suqrot mantiqiy usullar haqida fikr yuritdi. aflotun o`zining bir qator dialoglarida («fedon», «teatet», «sofist») mantiqiy shakllar to`g`risidagi qarashlarni bayon etadi. mantiq tarixiga oid adabiyotlarda aristotelgacha ham mantiq ilmi rivojlanganligi haqida ma’lumotlar bor. sofistlarning mantiqqa oid qarashlari bunga misol bo`la oladi. sofistlar o`ta so`zamol, shirinsuxan, donishmandlar bo`lishgan va yoshlarda so`z san’ati, isbot va raddiya mahoratini tarbiyalashgan. sofistlarning yirik vakili - protogar (er.av. 480-410 yy.) haqida ma’lumotlar bor. mantiq fanining alohida ilm sohasi sifatida shakllanishi buyuk yunon faylasufi, mutafakkir aristotel nomi bilan bevosita bog`liq. aristotel (er.av. 384-322 yy.) o`zidan avvalgi olimlarning mantiq sohasidagi fikrlarini umumlashtirdi va rivojlantirdi, mantiq fanini ishlab chiqdi. aristotelning mantiqqa oid asarlari «organon» deb nomlanadi. uning tarkibiga kirgan …

5 / 21

mdan to xix asrning o`rtalariga qadar aristotel tomonidan asoslab berilgan mantiq «formal mantiq», «klassik mantiq», «traditsion mantiq» nomlari bilan ataldi. o`rta osiyo mutafakkirlari ijodiga doir ilmiy manbalarda mantiq ilmi buyuk olimlar muhammad al-xorazmiy, muhammad al-farg`oniy, abu nasr forobiy, abu ali ibn sino, abu abdulloh al-xorazmiy, mir sayid jurjoniylar tomonidan rivojlantirilganligi haqida ma’lumot bor. abu abdulloh al-xorazmiyning «mafotix--al-ulum»i, («ilmlar kaliti») o`ziga xos qomusiy asar bo`lib, o`z ichiga o`sha davrdagi deyarli barcha ilm sohalarini qamrab olgan. ushbu asarda falsafa, mantiq, tib, ilmi-nujum, musiqa fanlarining asoslari berilgan. asarning ikkinchi qismiga 9 bobdan iborat mantiq kiritilgan. muhammad ibn muso xorazmiy tomonidan matematik mantiqning asosiy tushunchasi - algoritm ishlab chiqilgan. algoritm tushunchasi jonli mushohadaga asoslanib, miqdorlar orasidagi murakkab munosabatlarga oid muhim xususiyatni ajratib olish va umumlashtirish ma’nosini ifodalaydi. avval sanoqning o`zi, so`ng qat’iy, aniq qoida asosida qo`yilgan masalani oxirigacha echib beruvchi har qanday hisoblash tizimi, algoritm deb ataladi. mantiq fani o`rta asrlarda al-kindiy, zakariya roziy, …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq. mantiqning tadqiqot ob’ekti, predmeti, vazifalari va rivojlanish bosqichlari"

6- mavzu: mantiq. mantiqning tadqiqot ob’ekti, predmeti, vazifalari va rivojlanish bosqichlari mavzu: mantiq 1 mantiq tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fan sohasi sifatida. 2. mantiqiy tafakkur evolyutsiyasi: formal, dialektik va noklassik mantiq. 3. tafakkurning mantiqiy shakllari va qonunlari. 4.dalillash, isbotlash va rad etish. 1. mantiq tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fan sohasi sifatida. «mantiq» tushunchasi uch ma’noda qo`llanadi: birinchidan, u ob’ektiv reallikdagi narsa va hodisalar orasidagi eng umumiy, zaruriy, qonuniy aloqadorliklar ma’nosida («dalillar mantig`i», «tarixiy taraqqiyot mantig`i»...); ikkinchidan, fikrlar aloqadorligi va taraqqiyoti ma’nosida («fikrlash mantig`i», «tafakkur mantig`i»...); uchinchidan, tafakkur to`g`risidagi fan ma’nosida ...

This file contains 21 pages in DOCX format (92.9 KB). To download "mantiq. mantiqning tadqiqot ob’ekti, predmeti, vazifalari va rivojlanish bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq. mantiqning tadqiqot ob’… DOCX 21 pages Free download Telegram