tajriba ishi temir-uglerod qotishmalarining mikrostrukturasini o’rganish

PPTX 12 pages 385.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 385.0 KB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

3- tajriba ishi temir-uglerod qotishmalarning mikrostrukturasini o’rganish. 3- tajriba ishi temir-uglerod qotishmalarning mikrostrukturasini o’rganish. ishni bajarishdan maqsad. metallarni mikroskopik analiz qilish yo’li bilan amalda tanishish, uglerodli po’lat va cho’yanlarning mikrostrukturasini (ichki tuzilishini) o’rganish, evtektoidgacha bo’lgan po’latlardagi uglerod miqdorini uning mikrostrukturasiga qarab aniqlash. umumiy tushuncha. odatda, temir uglerod qotishmalarning tarkibida 0,025 % gacha uglerod bo’lsa texnik temir, 0,025 dan 2,14 % gacha uglerod bo’lsa po’lat, 2,14 dan 4,3 % gacha uglerod bo’lsa texnik cho’yan va 4,3 dan 6,67 % gacha uglerod bo’lsa oq cho’yanlar deb yuritiladi. bu qotishmalarning tarkibida temir va ugleroddan tashqari kremniy, marganets, oltingugurt va fosfor kabi ximiyaviy elementlar borligi sababli, ular murakkab tarkibli, ko’p kamponentli qotishmalar hisoblanadi. ammo ularning tarkibida ikkita asosiy komponent temir (fe) bilan uglerod (c) dan boshqa kimyoviy elementlarning miqdori kam bo’lganligi sababli, bu qotishmalar temir-uglerod qotishmalari deb yuritiladi. temir - uglerod qotishmalari asta-sekin sovitilganda turli haroratlarda sodir bo’ladigan o’zgarishlar holat diagrammasida ko’rsatiladi. temir-uglerod qotishmalarning …

2 / 12

ilan tsementit (fe3c) bo’ladi. diagramma temir-tsementit sistemasining holat diagrammasi deyiladi. 9-rasm. temir - uglerod qotishmalarining holat diagrammasi. amalda temir-tsementit diagrammasini tuzishda termik analiz natijalariga asoslaniladi. buning uchun koordinatalar sistemasida abtsissa o’qi bo’ylab qotishmadagi uglerod miqdori, ordinatalar o’qi bo’ylab qotishmaning temperaturasi qo’yiladi. so’ngra temirdan tsementitgacha bo’lgan turli xil tarkibli qotishmalarning kritik temperaturalari va strukturalari belgilanib olingach, turli kontsentratsiyali qotishmalarning kristallanish va qayta kristallanishini boshlanishi hamda tugash temperaturalari aniqlanib, shu nuqtalar o’zaro tutashtirilsa, temir-tsementit qotishmalarining holat diagrammasi paydo bo’ladi. temir-tsementitning holat diagrammasi temir-uglerod qotishmalari suyuq holatdan asta-sekin xona temperaturasigacha sovitilganda sodir bo’ladigan struktura o’zgarishlarini ifodalaydi. shu sababli hosil bo’layotgan temir-uglerod qotishmalarining strukturalarini muvozanat yoki stabil strukturalar deb ataladi. temir-uglerod qotishmalari suyuq holatdan asta-sekin (soatiga 100 0c dan kam kichik tezlikda) uy temperaturasigacha sovitilgandagi strukturalar mikroskopik analiz qilinganda ferrit, tsementit, austenit, perlit, ledeburit va grafit kabi muvozanat (stabil) strukturalar hosil bo’lishini ko’rish mumkin. ferrit (f) uglerodning -temirdagi qattiq eritmasidir. uglerodning -temirdagi erishi mumkin …

3 / 12

a 6,67 % uglerod bo’ladi. tsementit temir-uglerod qotishmalari orasida eng qattig’i bo’lib, uning brinell bo’yicha qattiqligi hb=8001000 kg/mm2, plastikligi g=0 %, suyuqlanish temperaturasi 1600 0c chamasidadir. tsementit barqaror birikma emas - qizdirilganda parchalanib ferrit va grafitni hosil qiladi: fe3c ----->3 fe + c tsementit ferrit grafit tsementitning kristall panjarasi murakkab bo’lib, bir necha oktaedrlardan iboratdir. austenit (a)- uglerodning temirdagi qattiq eritmasi bo’lib, uning nomi ingliz tadqiqotchisi r.austen sharafiga qo’yilgan. austenitning kristall panjarasi yoqlari markazlashgan kub shaklida bo’lib, uning plastikligi g=4050 %, brinell bo’yicha qattiqligi hb=160200 kg/mm2 ni tashkil qiladi. perlit (p)- austenitning asta-sekin sovishida ferrit bilan tsementitning mayda donalariga parchalanishidan hosil bo’lgan mexanik aralashmadir, ya’ni p=f+ts. bu aralashma evtektoid deb ham ataladi. evtektoid po’latdan tayyorlangan va natriy nitrat eritmasi bilan ishlangan mikroshlif metallomikroskopda qaralsa sadafga o’xshab ko’rinadi, perlit nomi shundan olingan (sadafning ruscha tarjimasi perlamutr). perlit plastinkasimon va donador shaklida bo’lishi mumkin. plastinkasimon perlitda tsementit plastinkalar shaklida, donador perlitda esa …

4 / 12

a’ni la-austenitli, lp - perlitli ledeburit. diagrammadagi (8-rasm) abcd chizig’i likvidus, ahecf chizig’i esa solidus chizig’idir. holat diagrammasidan ko’rinishicha, qotishmalarning birlamchi kristallanishi likvidus va solidus chiziqlarninng oralig’ida sodir bo’ladi. qotishmalarning ikkilamchi kristallanishi solidus egri chizig’idan pastda sodir bo’lib, uglerodning austenit va ferrit strukturalarida eruvchanligiga bog’liq. tarkibida 0,8 % gacha uglerod bo’lgan qotishmalar evtektoiddan oldingi, tarkibida 0,8% uglerod bo’lgan qotishma evtektoidli po’lat, tarkibida 0,8 % dan 2,14 % gacha uglerod bo’lgan qotishmalar esa evtektoiddan keyingi po’latlar deb ataladi. evtektoidgacha bo’lgan po’latlar ferrit bilan perlit strukturalaridan iborat bo’lib, ularning tarkibida uglerodning miqdori ortgan sari perlitning miqdori ham orta boradi (10-rasm, a va b). evtektoidgacha bo’lgan po’latlar konstruktsion po’latlar, evtektoiddan keyingi po’latlar esa asbobsozlik po’latlari deb yuritiladi. evtektoiddan keyingi po’latlarning mikrostrukturasi uglerodning miqdoriga bog’liq bo’lib, unda uglerodning ortishi bilan tsementit to’rchasining qalinligi ortib boradi va aksincha uglerodning miqdori kamayib, evtektoid po’latlarga yaqinlashgan sari ferrit yoki tsementit ekanligini farq qilish qiyinlashadi. bu holda mikroshlif …

5 / 12

an cho’yanlar (2,14 - 4,3 % c), ularning strukturalari perlit, ikkilamchi tsementit va ledeburitdan tashkil topgan. b) evtektik cho’yan (4,3 % c) uning strukturasi faqat ledeburitdan tashkil topgan. v) evtektikadan keyingi cho’yanlar (4,3 - 6,67 % c) ularning strukturalari birlamchi tsementit va ledeburitdan tashkil topgan. kulrang cho’yanlarning qolipga quyilish xossasi yuqori bo’lganligi uchun ular quyish cho’yani deb ham ataladi. kulrang cho’yanlar metall asosning tuzilishiga ko’ra quyidagicha turlarga bo’linadi: a) perlitli kulrang cho’yan. perlit bilan plastinkasimon grafitlardan tuzilgan. b) perlit - ferritli kulrang cho’yan perlit, ferrit va plastinkasimon grafitlardan tuzilgan. a) ferritli kulrang cho’yan, ferrit bilan plastinkasimon grafitdan tuzilgan. bolg’alanuvchan cho’yanlar oq cho’yanni maxsus usulda yumshatish yo’li bilan olinadi. ularning plastikligi kulrang cho’yannikiga nisbatan yuqori bo’lganligi sababli bolg’alanuvchan deyiladi. bolg’alanuvchan cho’yanda uglerod erkin bodroqsimon grafit shaklida bo’ladi. bolg’alanuvchan cho’yanlar o’z navbatida perlitli va ferritli bo’ladi. juda puxta cho’yanlar esa suyuq cho’yanni qolipga qo’yish oldidan unga ozgina magniy qo’shish natijasida olinadi. bunday …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tajriba ishi temir-uglerod qotishmalarining mikrostrukturasini o’rganish"

3- tajriba ishi temir-uglerod qotishmalarning mikrostrukturasini o’rganish. 3- tajriba ishi temir-uglerod qotishmalarning mikrostrukturasini o’rganish. ishni bajarishdan maqsad. metallarni mikroskopik analiz qilish yo’li bilan amalda tanishish, uglerodli po’lat va cho’yanlarning mikrostrukturasini (ichki tuzilishini) o’rganish, evtektoidgacha bo’lgan po’latlardagi uglerod miqdorini uning mikrostrukturasiga qarab aniqlash. umumiy tushuncha. odatda, temir uglerod qotishmalarning tarkibida 0,025 % gacha uglerod bo’lsa texnik temir, 0,025 dan 2,14 % gacha uglerod bo’lsa po’lat, 2,14 dan 4,3 % gacha uglerod bo’lsa texnik cho’yan va 4,3 dan 6,67 % gacha uglerod bo’lsa oq cho’yanlar deb yuritiladi. bu qotishmalarning tarkibida temir va ugleroddan tashqari kremniy, marganets, oltingugurt va fosfor...

This file contains 12 pages in PPTX format (385.0 KB). To download "tajriba ishi temir-uglerod qotishmalarining mikrostrukturasini o’rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: tajriba ishi temir-uglerod qoti… PPTX 12 pages Free download Telegram