temir-uglerod qotishmalarni holat diagrammasini o‘rganish

PDF 6 sahifa 419,7 KB Bepul yuklash

6 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 419,7 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 6

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 6

4 – amaliy mashg’ulot temir-uglerod qotishmalarini holat diagrammasini o’rganish amaliy mashg’ulotni o‘tishdan maqsad: temir-uglerod sistemasidagi qo- tishmalarning holat diagrammasini tahlil qilishni o‘rganish amaliy mashg’ulotni mazmuni: temir-uglerodli (fe-c) qotishmalarni va termik ishlov berish jarayonlarini o‘rganish 1868 yilda e’lon qilingan d. k. chernovning "lavrov va kalakutskiyning po‘lat va po‘latdan ishlangan qurollar haqidagi maqolalarining tanqidiy tahlili hamda ushbu soha bo‘yicha d.k. chernovning o‘z tadqiqotlari" maqolasi bilan boshlanadi. d.k.chernov birinchi bo‘lib, po‘latda kritik nuqtalar borligini ko‘rsatdi va temir-sementit diagrammasi haqida dastlabki tushunchani berdi. keyinchalik temir-uglerodli qotishmalarni o‘rganishga hamda temir-uglerod diagrammalarini tahlil qilishga f. osmond, le shatale (fransiya), r. austen (angliya), a. a. baykov va n. t. gudsov (rossiya), rozenbaum (gollandiya), p. gerens (germaniya) va boshqalarning ishlari bag‘ishlandi. temir va uglerod fe-c qotishmaning strukturasi va xossalariga bog‘liq bo‘lgan asosiy komponentlar hisoblanadi. toza temir kumushsimon oq rangdagi metall bo‘lib, suyuqlanish temperaturasi 1539°cga teng. temir ikkita  va  polimorf modifikatsiyaga ega:  modifikatsiyaga 911°c dan past …

2 / 6

nligi 1147°c da bo‘lib, 2,14% ga teng. 727°c da esa 0,8%. bu temperatura fe-c li qotishmalarda austenitning barqaror mavjud bo‘lishligining pastki chegarasidir. austenitning qattiqligi hb 160-200, plastikligi juda yuqori (=40-50%); sementit (ц) - temirning uglerod bilan kimyoviy birikmasi (temir karbidi fe3c). tsementitda 6,67% uglerod bor. uning suyuqlanish temperaturasi 1600°с atrofida. u juda qattiq (hb-800) mo‘rt va amalda umuman plastik emas. sementit barkaror bo‘lmay, ma’lum sharoitlarda fe3c->3fe+c reaksiya bo‘yicha grafit ko‘rinishda erkin uglerod ajralib parchalanadi. grafit (г) - bu erkin uglerod bo‘lib, yumshoq va mustahkamligi past. grafit aralashmalarining shakli o‘zgarish bilan qotishmaning mexanik va texnologik xossalari ham o‘zgaradi; perlit (п) - tarkibida 0,8% uglerod bo‘lgan ferrit va sementitning mexanik aralashmasi. perlit plastikasimon va zarrasimon (globulyar) bo‘lishi mumkin. bu sementitning shakliga (plastinka yoki zarralarga) bog‘lik bo‘lib, perlitning mexanik xossalarini belgilaydi. xona temperaturasida zarrali ya’ni donali perlitning mustahkamlik chegarasi v=800 mpa ga, nisbiy cho‘zilishi  =15%, qattiqligi hb 160 ga teng. perlit quyidagicha …

3 / 6

austenitni ham qamrab oladi. buning natijasida 727°sc temperaturada ledeburit austenitning sementit bilan aralashmasi emas, balki perlitning sementit bilan aralashmasidan iborat bo‘ladi. fe-c li qotishmalarda yuqorida sanab o‘tilgan struktura tashkil etuvchilardan tashqari oksidlar, nitridlar, sulfidlar, fosfidlar, ya’ni kislorod, azot, oltingugurt va fosfor bilan hosil qilingan birikmalar ko‘rinishidagi keraksiz metallmas aralashmalar ham bo‘lishi mumkin. temir-sementit holat diagrammasidan fe-c li qotishmalarning kristallanish jarayonlari, hamda suyuq qotishmani xona temperaturasigacha sekin sovitganda uning strukturasidagi o‘zgarishlar o‘rganiladi. diagramma (4.1-rasm) toza temirdan tsementitgacha (6,67% c) bo‘lgan miqdorli qotishmalarning faza tarkibi va strukturasini ko‘rsatadi. tarkibida 0,02 dan 2,14% gacha uglerod bo‘lgan qotishmalar po‘lat deb, 2,14 dan 6,67% gacha uglerod bo‘lgan qotishmalarga cho‘yan deb ataladi. fe- fe3c diagrammasi sodda holda ko‘rsatilgan. birlamchi kristallanish, ya’ni suyuq qotishmaning qotishi as likvidus chizig‘iga mos keluvchi temperaturalarda boshlanadi. bu diagrammadagi a nuqta temirning suyuqlanish (qotish) temperaturasi 1539°c ga mos keladi. d nuqta esa tsementitning suyuqlanish (qotish) temperaturasi 1600°c ga mos keladi. aecf solidus …

4 / 6

alroq, suyuq qotishmadan hosil bo‘ladi: 2,14 - 4,3% uglerod bo‘lganda austenit, 4,3 - 6,67% uglerod bo‘lganda birlamchi tsementit hosil bo‘ladi (4.1-rasmga qarang). 4.1-rasm. temir-sementning xolat diagrammasi (sodda ko‘rinishda) a- austenit, p-perlit, l-ledeburit, f-ferrit, s-sementit birlamchi kristallanish natijasida uglerod miqdori 2,14% gacha bo‘lgan barcha qotishmalarda, ya’ni po‘latlarda bir fazali struktura - austenit hosil bo‘ladi. uglerod miqdori 2,14% dan ko‘p bo‘lgan qotishmalarda, ya’ni cho‘yanlarda birlamchi kristallanishda ledeburit evtektikasi hosil bo‘ladi. ikkilamchi kristallanish (qattiq holatda o‘zgarish) - gse, psk va gpq chiziqlarga mos keluvchi temperaturalarda sodir bo‘ladi. qattiq holatda o‘zgarish temirning bitta allotropik modifikatsiyadan boshqasiga ( dan  ga) o‘tishi tufayli, hamda uglerodning austenit va ferritda eruvchanligi o‘zgarishiga bog‘liq holda ro‘y beradi. temperatura pasayishi bilan eruvchanlik kamayadi. qattiq qotishmalardan ortiqcha uglerod sementit ko‘rinishida ajralib chiqadi. diagrammaning agse qismida austenit bo‘ladi. qotishma sovitilganda austenit gs chizig‘iga mos keluvchi temperaturalarda ferritni, se chizig‘iga mos keluvchi temperaturalarda esa ikkilamchi deb ataladigan tsementitni ajratib chiqarib parchalaydi. ikkilamchi …

5 / 6

atafsil rejasi va tushuntirish matni: 1. berilgan temir –uglerod holat diagrammasini masshtabda chizish va undagi fazalarni ko‘rsatish; 2. temir-uglerod sistemasidagi qotishmalarning holat diagrammasidagi chiziqlarni o‘tkazish va kritik nuqtalarni aniqlash; 3. sovush egri chizig‘ini chizish va uy temperaturasida faza o‘zgarishlarini ko‘rsatish; 4. temir-uglerod sistemasidagi qotishmalarning holat diagrammasidan fazalar miqdorini aniqlash. amaliy mashg’ulotni o‘tkazish uchun zarur asbob-uskunalar va jihozlar: temir-uglerod sistemasidagi qotishmalarning holat diagrammasi, masshtabli chizg‘ich, rangli qalamlar va ma’lumotnomalar. amaliy mashg’ulotni o‘tkazish qoidalari va xavfsizlik choralari: amaliy mashg’ulotni o‘tkazish kafedraga tegishli laboratoriya xonalarida 12-14 ta talabaga o‘tkaziladi. amaliy mashg’ulotni o‘tkazishda o‘rnatilgan tartibda xavfsizlik choralari ko‘riladi. nazorat savollari: 1.temir-uglerod holat diagrammasi haqida nimani bilasiz? 2.temir-uglerod holat diagrammasini ahamiyati nimadan iborat? 3.temir-uglerod holat diagrammasidagi qanday faza tashkil etuvchilarni bilasiz? 4.temir-uglerod holat diagrammasidagi qanday struktura tashkil etuvchilarni bilasiz? 5.temir-uglerod sistemasidagi qotishmalarni sovutilganda sodir bo‘ladigan qanday faza o‘zgarishlarni bilasiz?

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 6 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"temir-uglerod qotishmalarni holat diagrammasini o‘rganish" haqida

4 – amaliy mashg’ulot temir-uglerod qotishmalarini holat diagrammasini o’rganish amaliy mashg’ulotni o‘tishdan maqsad: temir-uglerod sistemasidagi qo- tishmalarning holat diagrammasini tahlil qilishni o‘rganish amaliy mashg’ulotni mazmuni: temir-uglerodli (fe-c) qotishmalarni va termik ishlov berish jarayonlarini o‘rganish 1868 yilda e’lon qilingan d. k. chernovning "lavrov va kalakutskiyning po‘lat va po‘latdan ishlangan qurollar haqidagi maqolalarining tanqidiy tahlili hamda ushbu soha bo‘yicha d.k. chernovning o‘z tadqiqotlari" maqolasi bilan boshlanadi. d.k.chernov birinchi bo‘lib, po‘latda kritik nuqtalar borligini ko‘rsatdi va temir-sementit diagrammasi haqida dastlabki tushunchani berdi. keyinchalik temir-uglerodli qotishmalarni o‘rganishga hamda temir-uglerod diagrammalarini tahlil...

Bu fayl PDF formatida 6 sahifadan iborat (419,7 KB). "temir-uglerod qotishmalarni holat diagrammasini o‘rganish"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: temir-uglerod qotishmalarni hol… PDF 6 sahifa Bepul yuklash Telegram