o‘rta osiyoning xvii-xix asrlar tarixiga oid yozma manbalar.

DOCX 15 pages 51.2 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 51.2 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu 8. o‘rta osiyoning xvii-xix asrlar tarixiga oid yozma manbalar. reja. 1. asosiy siyosiy-ijtimoiy voqealar. 2. o‘zbek tilidagi manbalar. 3. fors tilidagi manbalar. darsning mazmuni: talabalarga bu davrda buxoro, xorazm va qo‘qonda yaratilgan o‘zbek va fors tillaridagi manbalar to‘g‘risida tushuncha beriladi. asosiy tushunchalar. shayboniylar sulolasi tanazzulga uchrashi, adabiy muhit sulolalar davri tarixining yoritilishi. 1. asosiy siyosiy-ijtimoiy voqealar xvii asrdan boshlab mamlakatda tarqoqlik yanada kuchaydi. dashti qipchoqliklar, asosan qozoq xonlari va qalmoqlar, xorazm hukmdorlari abulg‘ozixon va anushaxon movarounnahiga tez-tez bostirib kirib, uning choijo‘y, buxoro va samarqand shaharlari va qishloqlarini talon-taroj qila boshladilar. eron va shimoliy hindiston hukmdorlari boburiylaming buxoro xonligi ichki ishlariga aralashuvi kuchaydi. mamlakatdagi beqarorlik ubaydullaxon soniy (1702-1711) hukmronligi yillaridajuda kuchaydi. ulus hukmdorlari, balxdagi mahmudbiy qatag‘on markaziy hukumatga bo‘ysunmay qo‘ydilar. samarqand va hisor viloyatlarida yuz qabilasi, shahrisabz va qarshida kenagas va mang‘it qabilalari xonga qarshi isyon ko‘tardilar. ubaydullaxon soniy o‘miga xon ko‘tarilgan abulfayz (1711 - 1747) nomigagina xon bo‘lib, hokimiyat …

2 / 15

9-yili markaziy hukum atning zaifligi tufayli farg‘ona vodiysida q o‘kon xonligi (1709-1876) tashkil topdi. xvii1-x1x asrda yurtimiz hududida buxoro amirligi, xiva va qo‘qon xonligi mavjud bo‘lib, rossiya asta-sekin bu hududga siqilib kirib, o‘z mustamlakasini o‘rnatdi. 2. o‘zbek tilidagi manbalar. «shajarayi tarokima» va «shajarayi turk va mo‘g‘ul» “shajarayi tarokima” va “shajarayi turk va mo‘g‘ul” asarlarini yaratgan abulg‘ozi bahodirxon x ivaxoni (1643- 1663-yy.) va tarixchi olim sifatida mashhurdir. u 1603-yil 23-avgustda urganchda tug‘ilgan va 1619-yilgacha ana shu shaharda istiqom at qilgan. so‘ngra inilari habash va ilbors bilan toj-u taxt uchun bo‘lgan kurashda mag‘lubiyatga uchrab, buxoroga qochib bordi va im om qulixon (1611 - 1642-yy.) saroyida panoh topdi. akasi isfandiyor 1623-yili xon bo‘lgach, yana xorazmga qaytib bordi va urganchga hokim etib tayinlandi. lekin, 1627-yili isfandiyorxonning o‘zi bilan bo‘lgan kurashda m ag‘lubiyatga uchradi. bu safar abulg‘ozixon turkistonga qochib bordi va qozoq xonlaridan ishimxon (1598- 1628- yy.) huzurida panoh topdi. oradan bir yil chamasi vaqt …

3 / 15

a’lum otli bo‘lishi bilan bir qatorda, feodal hukm dor ham edi. u o‘z faoliyati bilan ana shu doiralar manfaatlarini himoya qildi. abulg‘ozixon 1663-yili toj-u taxtni o‘g1i anusha (1663-1687-yy.)ga qoldirib, umrining oxirini butunlay ilmiy ishga bag‘ishlaydi. u 1664-yili vafot etgan. “shajarayi tarokima” turkman xalqi va turkmanistonning o‘rta asrlardagi tarixini o‘rganishda bosh manba bo‘lib xizmat qiladi. “shajarayi turk va mo‘g‘ul” 1664-yili yozilgan, lekin abulg‘ozixonning og‘ir dardga chalanib qolishi va tez orada vafot etishi sababli tamomlanmay qolgan. asar ix bobining davomi, ya’ni 1644- 1663-yillar voqealari anushaxonningtopshirig‘i bilan mahmud ibn mulla muhammad urganjiy degan olim tomonidan yozilgan. asarning 1-iv boblari ham o‘sha mahmud ibn muhammad urganjiyning qalamiga mansubdir. “shajarayi turk va mo‘g‘ul” asari qisqacha muqaddima va 9 bobdan iborat. muqaddimada, asosan asarning yozilish sabablari haqida gap boradi. i bobda odam atodan to mo‘g‘ulxongacha, 11 bobda mo‘g‘ulxondan chingizxongacha, iii bobda chingizxonning tug‘ulishidan to vafotigacha, iv bobda o‘gaday qoon va uning mo‘g‘ulistonda hukimronlik qilgan avlodi, v …

4 / 15

dir. kitobning ix bobi yangi hisoblanadi va unda xorazm ning 1512- 1663-yillar orasidagi ijtimoiy-siyosiy tarixi keng va atroflicha bayon etiladi. bundan tashqari, asarda abulg‘oziy bahodirxon zam onida obod bo‘lgan xorazmdagi urganch, vazir, tirsak, yangi shahar, buldumsoz, bag‘dod, kot, durun, qum kent, mizdahkan, dorug‘an ota, boqirg‘on, xos minora, ism mahmud ota, chilik kabi shaharlar amudaryo va daryo o‘zanining o‘zgarishi xivalik turkmanlarning og‘ir ahvoli xvi- xvii asrlarda xiva xonligi bilan buxoro o‘rtasidagi siyosiy munosabatlar haqida ham qimmatli ma’lumotlar uchraydi. abulg‘oziy bahodirxon va uning “shajarayi turk va mo‘g‘ul” asari tez orada ilmiy jamoatchilikning diqqat e’tiborini qozondi. u xviii asrdayoq bir necha, nemis va fransuz (1726-y.), rus (1770-y.) va ingliz (1780-y.) tillariga tarjima qilindi. o’tgan asrda bu asar nemis (g.ya.ker), rus (ya.o.yarsev va g.s.sablukov), fransuz (p.i.d em ezon), turk (ahmad vefiq posha) tillariga tarjima qilindi. asar 1897- 1913-yillari yana turk (tarjim on rizo nur) va 1935-yili fors tillariga tarjima qilindi. asarning g.s. sablukov (1906-y.) …

5 / 15

vafot etgan. m unis atroflicha ma’lumot olgan, turli fanlar, xususan adabiyot va tarixdan keng xabardor bo‘lgan yetuk olim va iste’dodli shoir sifatida tarixda qoldi. u 1806-yili eltuzarxon (1804- 1806)ning topshirig‘i bilan «firdavs ul-iqbol” asarini yoza boshlaydi. lekin, asar ayrim sabablarga ko‘ra, tugallanmay qolgan. munis ajoyib xattot sifatida “savodi ta’lim» nomli maxsus risola 225 yozgan. u zo‘r taijim on bo‘lib, muhammad mirxondning «ravzat ussafo” asari taijimasini ham boshlab bergan va uning birinchi jildini tarjima qilib tugatgan edi. ogahiy ham asli kot qishlog‘idan. munisning jiyani va uning qo‘lida tarbiya topgan. yaxshi o‘qib, turli fanlarni, xususan tarix va adabiyotni chuqur egallagan. munisning vafotidan (1829) keyin saroyni tark etib, ota kasbi - miroblik bilan kun kechirgan. u 1847-yili vafot etgan. ogahiy ham iste’dodli shoir, yirik tarixnavis olim va m ohir tarjim on sifatida shuhrat topti. u tog‘asi munis boshlagan «firdavs ul-iqbol” asarini oxiriga yetkazdi. u ndan tashqari, «riyoz ud-davla” («davlatning jannat bog‘i”), “zubdat ut-tavorix” …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta osiyoning xvii-xix asrlar tarixiga oid yozma manbalar."

mavzu 8. o‘rta osiyoning xvii-xix asrlar tarixiga oid yozma manbalar. reja. 1. asosiy siyosiy-ijtimoiy voqealar. 2. o‘zbek tilidagi manbalar. 3. fors tilidagi manbalar. darsning mazmuni: talabalarga bu davrda buxoro, xorazm va qo‘qonda yaratilgan o‘zbek va fors tillaridagi manbalar to‘g‘risida tushuncha beriladi. asosiy tushunchalar. shayboniylar sulolasi tanazzulga uchrashi, adabiy muhit sulolalar davri tarixining yoritilishi. 1. asosiy siyosiy-ijtimoiy voqealar xvii asrdan boshlab mamlakatda tarqoqlik yanada kuchaydi. dashti qipchoqliklar, asosan qozoq xonlari va qalmoqlar, xorazm hukmdorlari abulg‘ozixon va anushaxon movarounnahiga tez-tez bostirib kirib, uning choijo‘y, buxoro va samarqand shaharlari va qishloqlarini talon-taroj qila boshladilar. eron va shimoliy hindiston hukmdorlari ...

This file contains 15 pages in DOCX format (51.2 KB). To download "o‘rta osiyoning xvii-xix asrlar tarixiga oid yozma manbalar.", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta osiyoning xvii-xix asrlar… DOCX 15 pages Free download Telegram