o‘rta osiyoning ix-xiii asrlar tarixiga oid yozma manbalar

DOCX 16 стр. 39,9 КБ Бесплатная загрузка

16 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 39,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 16

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 16

mavzu 5. o‘rta osiyoning ix-xiii asrlar tarixiga oid yozma manbalar. darsning mazmuni: ushbu darsda talabalarga ix—xii asrdagi ijtimoiysivosiy ahvol va bu davrda yaratilgan arab, fors va turkiy tildagi asosiy tarixiy jnanbalar va ulaming umumiy xususiyatlari to'g'risida tasavvur beriladi. reja: 1. asosiy ijtimoiy-siyosiy voqealar. 2. huquqiy hujjatlar va yozishmalar. 3. arab tilida yozilgan manbalar. 4. arab tilidagi manbalarning xususiyatlari. asosiy tushunchalar: somoniylar, qoraxoniylar, g 'aznaviylar, buvayhiylar, ziyoriylar, qoraxitoylar, xorazmshohlar. o‘rta osiyoning ix-xii asrlar tarixiga oid yozma manbalar 1. asosiy ijtim oiy-siyosiy voqealar. bog‘dod xalifaligi vayronalarida tashkil topgan eng yirik feodallardan biri somoniylar davlati (819-1005 yy.) edi. bu davlatga nuh ibn asad (819-842 yy.) asos soldi, u ayniqsa x asrning birinchi yarmida, ismoil ibn ahmad davridan (892- 907 yy.) boshlab kuchaydi. bu davrda somoniylar, movaraunahr, xuroson, eron, hozirgi afg‘onistonning katta qismi, shuningdek toshkent, turkiston va sayram ustidan o‘z hukmronligini o‘rnatdilar. somoniylar yirik feodallar, ruhoniylar hamda yirik savdogarlarning yordamiga tayanib, feodal tarqoqlik va …

2 / 16

lanadi. bu davr rudakiy, daqiqiy va firdavsiy singari ulkan shoirlarni, forobiy, beruniy va ibn sinodek zabardast olimlarni yetishtirdi. feodal munosabatlarning rivojlanishi natijasida o‘zaro feodal kurash va mahalliy feodallarning ayirmachilik harakati kuchayib ketdi. bu hol x asr oxirlariga kelib, feodal tarqoqlikni yanada kuchaytirdi, hamadon, isfaxon va rayda buvaxiylar, tabariston va jurjonda ziyoriylar mustaqillikka erishdilar. sirdaryoning o‘ng sohilidagi yerlar, shuningdek, chag‘oniyon va xorazm ham somoniylarga itoat etishdan bosh tortdilar. mamlakatda yuz bergan ijtimoiy-siyosiy parokandachilikdan qoraxitoylilar ustalik bilan foydalandilar. ular 996 yili zarafshonning shimoliy tarafidagi barcha yerlarni, 999 yili esa buxoroni ishg‘ol etib, somoniylar hukmronligiga zarba berdilar. qoraxoniylar (x asrning 90-yillarida sharqiy turkiston, yettisuv va tyanshanning janubiy qismida tashkil topgan feodal davlat asoschilari), yuqorida aytilganidek, 996-999 yillarda nasr ibn ali boshchiligida bostirib kirib, butun movaraunahrni bo‘ysindirdilar. to‘g‘ri, somoniylarning ayrim vakillari, masalan lashkarboshi abu ibrohim ismoil 1001 yilgacha qoraxoniylar bilan kurashdi, lekin bu kurash natija bermadi. nasr ibn alidan keyin movaraunahrni iligxon ali takin …

3 / 16

r ismli o‘g‘li g‘olib chiqdi. qoraxoniylar bilan saljuqiylar o‘rtasida termiz va balx uchun kurash kuchaydi. buning ustiga timg‘ochxon qodir yusuf va uning o‘g‘illari unga qarshi kurash boshladilar va sirdaryoning shimoliy sohilidagi yerlarni hamda farg‘onani undan tortib oldilar. saljuqiylardan sulton malikshoh i 1089 yilda movaraunahrga qo‘shin tortib, buxoro va samarqandni zabt etdi. lekin ular tez orada sulh tuzib, movaraunahrdan chiqib ketishga majbur bo‘ldilar. lekin sulton sanjar (1118-1157 yy.) davrida 1130 yildan boshlab qoraxoniylar saljuqiylar davlatiga qaram bo‘lib qoldilar. qoraxoniylar hukumati inqirozga yuz tutgan va movaraunahr feodal tarqoqlik iskanjasiga tushib qolgan bir davrda uning shimoliy-sharqiy va g‘arbiy tarafida ikki yirik harbiy siyosiy kuch paydo bo‘ldi. bulardan biri qoraxitoylilar, ikkinchisi yirik harbiy siyosiy kuch xorazmda paydo bo‘ldi, ilgari saljuqiylarga tobe bo‘lgan xorazm 1127 y. mustaqillikka erishdi. xii asrning 30-yillari boshlaridan qoraxitoylarning movaraunahrga talonchilik yurishlari boshlandi. ular shosh va farg‘ona bilan kifoyalanib qolmay, hatto zarafshon hamda qashqadaryo vohalariga kirib bordilar. qoraxitoylilar 1138 y. samarqand …

4 / 16

razm davlatini yanada kengaytirdi – 1206 va 1212 yillari buxoro va samarqandni bosib oldi. lekin qurol vositasi bilan qurilgan bu davlat markazlashgan va mustahkam davlat emas edi. bosib olingan mamalkatlar etnik jihatdan turlicha bo‘lib, ularning iqtisodiy va madaniy taraqqiyot tepasida turgan shaxs tashabbussiz va shijoatsiz odam edi. shuning uchun bu davlat mug‘ullarning kuchli zarbasiga bardosh bera olmadi. qoraxitoylilar, qoraxoniylardan farqli o‘laroq, bosib olgan yerlarga ko‘chib kelmadilar, faqat o‘lpon yig‘ib olish bilan kifoyalandilar, lekin mehnatkash xalqning ahvoli og‘ir edi. shuning uchun ham bu davrda chet el bosqinchilariga qarshi xalq qo‘zg‘olonlari ham bo‘ldi. qoraxitoylilar va ularning ittifoqchisi sadrlarga qarshi 1206 y. buxoro va xorazmshohlarga qarshi 1214 y. samarqandda bo‘lib o‘tgan kosiblar qo‘zg‘oloni shular jumlasidandir. x-xii asrlarda o‘rta osiyoda ilm-fan, adabiyot bur muncha rivoj topdi; buxoro, samarqand, toshkent, termiz, marv va xiva kabi shaharlar kengaydi. arab tilidagi manbalar. madoniy. abulhasan ali ibn muhammad al-madoniy (840 yilda vafot etgan) yirik arab tarixchisi. arabiston, xuroson …

5 / 16

r tomonidan zamonaviy o‘zbek tiliga o‘girildi. ma‘lumki, quroni karim olloh subhanahu va taolo janob payg‘ambarimiz muhammad alayhis-salomga tushirilgan vahiylar to‘plamidir. vahiylar deganda olloh taoloning payg‘ambarimizga jo‘natgan diniy ko‘rsatmalari tushuniladi. quroni karim samoviy kitoblarning oxirgisidir. yigirma uch yil ichida nozil qilingan bu shohiy kitobda 114 ta sura bo‘lib, har bir sura u yoki undan ko‘p oyatlardan tashkil topgan. bu oyatlarda olloh taolo olamdagi eng kichik zarralardan tortib, bo‘lgan va bo‘lajak tarixiy voqea va hodisalar to‘g‘risida janob payg‘ambarimizga xabar bergan. quroni karimda tilga olingan voqea va hodisalar ko‘p va xilma-xil bo‘lishidan tashqari ba‘zan bitta masala xususida bir qancha suralarning bir qancha oyatlarida so‘z yuritiladi, bu esa quroni karimni to‘liq yoddan bilmagan musulmon birodarimizga biroz qiyinchilik tug‘diradi, chunki ma‘lum masala to‘g‘risida so‘z yuritgan oyatni o‘qigan, bu to‘g‘rida yana bironta oyat bormikan deb taraddudlanib qolishadi. to‘g‘ri har bir ziyoli musulmon quroni karimni yoddan bilishi zarur, lekin hammaning xotirasi birdek o‘tkir emas. hadis va muhaddislar …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 16 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘rta osiyoning ix-xiii asrlar tarixiga oid yozma manbalar"

mavzu 5. o‘rta osiyoning ix-xiii asrlar tarixiga oid yozma manbalar. darsning mazmuni: ushbu darsda talabalarga ix—xii asrdagi ijtimoiysivosiy ahvol va bu davrda yaratilgan arab, fors va turkiy tildagi asosiy tarixiy jnanbalar va ulaming umumiy xususiyatlari to'g'risida tasavvur beriladi. reja: 1. asosiy ijtimoiy-siyosiy voqealar. 2. huquqiy hujjatlar va yozishmalar. 3. arab tilida yozilgan manbalar. 4. arab tilidagi manbalarning xususiyatlari. asosiy tushunchalar: somoniylar, qoraxoniylar, g 'aznaviylar, buvayhiylar, ziyoriylar, qoraxitoylar, xorazmshohlar. o‘rta osiyoning ix-xii asrlar tarixiga oid yozma manbalar 1. asosiy ijtim oiy-siyosiy voqealar. bog‘dod xalifaligi vayronalarida tashkil topgan eng yirik feodallardan biri somoniylar davlati (819-1005 yy.) edi. bu davlatga nuh ibn asad...

Этот файл содержит 16 стр. в формате DOCX (39,9 КБ). Чтобы скачать "o‘rta osiyoning ix-xiii asrlar tarixiga oid yozma manbalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘rta osiyoning ix-xiii asrlar … DOCX 16 стр. Бесплатная загрузка Telegram