chidamlilik turlari

PDF 17 pages 428.7 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 428.7 KB

File type PDF

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

16-ma’ruza mavzu: chidamlilikni tarbiyalash reja: 1. chidamlilik tushunchasi. 2. chidamlilik turlari. 3. chidamlilikni rivojlantirish usuliyati. 4. chidamlilik kuchini rivojlantirish. kalit so‘zlar: chidamlilik, chidamlilik turlari, chidamlilikni rivojlantirish usuliyati, chidamlilik kuchini rivojlantirish. chidamlilik turlari chidamlilik – insonning biron harakat faoliyatini uzoq vaqt davomida uning samarasini pasaytirmasdan bajarish qobiliyati. ishning davomiyligi oxir oqibat charchash bilan chegaralanganligi munosabati bilan chidamlilikni organizmning charchashga bardosh berish imkoniyati deb ham ifodalash mumkin. charchash - uzoq vaqt davomidagi og‘ir faoliyat natijasida organizmning mehnat layoqati pasayishi bilan tavsiflanadigan holati. u ish boshlangandan so‘ng ma’lum vaqt o‘tishi bilan paydo bo‘ladi va faoliyatni avvalgi samara bilan bajara olmaslikda namoyon bo‘ladi. charchashni rivojlanishi 3 bosqichda o‘tadi: 1. kompensatsiyalangan ‘charchash bosqichi, qiyinchiliklarning ortib borishiga qaramasdan, insonning avvalo irodaviy urinishlari va harakat amallarinining biomexanik tuzilishini qisman o‘zgartirish hisobiga avvalgi sur’atlarni saqlab turish vaqti. 2. dekompensatsiyalangan ‘charchash bosqichsi, insonning barcha urinishlariga qaramasdan, faoliyat samarasini saqlab qola olmasligi. agar shu holatda ish davom ettirilsa, bir ozdan …

2 / 17

a ma’lum vaqtgacha tezlikning keskin o‘zgarmasligini tasdiqlaydi. dekompensatsiyalangan charchash bosqichsida qadamlar chastotasi ortishiga qaramasdan, tezlik pasaya boshlaydi. chidamli odamlarda bir xil sharoitlarda charchashning birinchi va ikkinchi bosqichlari kechroq yuz beradi, to‘la charchash bosqichsida ham ishga layoqat sur’ati boshqalarga qaraganda sekinroq pasayadi. chidamlilik jismoniy faoliyatning hamma turida zarur. jismoniy mashqlarning bir turida u sport natijasini tasdiqlaydi (yurish, o‘rta va uzoq masofalarga yugurish, chang‘i sporti), boshqalarda ma’lum taktik amallarni bajarish imkonini beradi (boks, kurash, sport o‘yinlari va boshq.), uchinchilarda qisqa muddatli ko‘plab katta yuklamalarga bardosh berish va kuchlarning tez orada qayta tiklanishini ta’daqlaydi (sprintercha yugurish, sakrash, og‘ir atletika va boshqalar.) chidamlilikning rivojlanganligi darajasini ikki guruh ko‘rsatkichlar asosida baholash mumkin: 1. tashqi ko‘rsatkichlar-charchash vaqtida inson harakat faoliyatining natijaviyligini ifodalaydi. 2. ichki ko‘rsatkichlar ma’lum faoliyat bajarilishini tasdiqlovchi organizm qismlari va tizimi faoliyatida yuz berayotgan ma’lum o‘zgarishlarni aks ettiradi. davriy mashqlarda chidamlilikning tashqi ko‘rsatkichlari: ♦belgilangan vaqtda bosib o‘tilgan masofa (masalan, bir soatli yugurish yoki 12 …

3 / 17

asalan, 10 s da eng ko‘p o‘tirib turish). barcha jismoniy mashqlarda insonning chidamlilik belgisi bo‘lib ishning boshida, o‘rtasida va yakunida harakat amallari biomexanik ko‘rsatkichlarining o‘zgarish xususiyatlari xizmat qiladi. turli vaqt oraliqlarida ularning ko‘rsatkichlarini taqqoslab, chidamlilik darajasi haqida xulosa beriladi. odatda, mashq yakunida bu ko‘rsatkichlar qanchalik kam o‘zgarsa, chidamlilik darajasi shuncha yuqori bo‘ladi. chidamlilikning ichki ko‘rsatkichlari: insonning charchagan holatida markaziy asab tizimi, yurak-qon tomir, nafas olish, endokrin va boshqa tizimlaridagi o‘zgarishlar. chidamlilik insonning boshqa jismoniy imkoniyatlarining rivojlanganlik darajasiga bog‘liq. bulardan kelib chiqqan holda ikki tur ko‘rsatkichlarni qo‘llash taklif qilinadi: 1. mutloq – kuch, tezlik va muvofiqlash layoqatlarining rivojlanganligini hisobga olmasdan. 2. nisbiy - kuch, tezlik va muvofiqlash layoqatlarining rivojlanganligini hisobga olgan holda. masalan, agar barcha shug‘ullanuvchilarga bir xil masofani yugurib o‘tish taklif qilinsa, u holda yugurish natijalari chidamlilikning mutloq ko‘rsatkichlarini ifodalaydi. bunda ko‘pincha xar xil odamlarning bir xil ko‘rsatkichlari ularning chidamliligi bir xil degani emas, chunki uning namoyon bo‘lishi bog‘liq bo‘lgan …

4 / 17

tezlik va kuch imkoniyatlaridan yaxshi foydalana olmaydigan odamlar, odatda, chidamlilikning past mutloq ko‘rsatkichlariga ega. chidamlilikning tuzilishi har bir hol uchun ma’lum faoliyat turining shartlari bilan aniqlanadi. chidamlilikning rivojlanganlik va namoyon bo‘lish darajasi bir qator omillarga bog‘liq. ♦ inson organizmida energetik zahiralar mavjudligi; ♦organizmning turli tizimlari funksional imkoniyatlari darajasi (yurak-qon tomir, markaziy asab tizimi, asab-mushak va boshq.) ♦ushbu tizimlarning faollashuv tezligi va muvofiqlashtirilganligi darajasi; ♦fiziologik va ruhiy funksiyalarning organizm ichki muhitining noqulay sharoitlariga turg‘unligi (kislorod yetishmasligi va boshq.); ♦organizmnig energetik va funksional salohiyatini tejab ishlatish; ♦tayanch-harakat apparatining tayyorlanganligi; ♦kontakt mahorati texnikasining takomillashganligi; ♦shaxsiy-ruxiy xususiyatlar (ishga qiziqish, tirishqoqlik, chidamlilik, qat’iylik va h.k.). inson chidamligiga ta’sir ko‘rsatadigan boshqa omillar qatorida quyidagilarni ko‘rsatish mumkin: yosh, jins, insonning morfologik xususiyatlari va faoliyat sharoiti. mazkur omillar harakat faoliyatining ko‘p turlarida ahamiyatga ega, lekin ulardan har birining namoyon bo‘lish darajasi va ularning nisbati ma’lum faoliyat xususiyatlaridan kelib chiqqan holda turlicha bo‘ladi. shuning uchun chidamlilikning har xil shakllari …

5 / 17

hida shakllarini bog‘liqligi bo‘yicha baholash imkonini beradigan tasnifni qo‘llash maqsadga muvofiq. amaliyotda juda ko‘p chidamlilik shakllarining namoyon bo‘lishi ikki turga ajratiladi i. umumiy. ii. maxsus. umumiy chidamlilik – insonning odatiy bo‘lmagan faoliyatni uzoq va muvaffaqiyatli bajara olish qobiliyati. maxsus chidamlilik – faoliyatning ma’lum turi talablari bilan belgilanadigan sharoitlarda ishni samarali bajara olish va charchoqqa bardosh berish qobiliyati. ma’lumki, faoliyatning u yoki bu turi kuch, tezlik va muvofiqlash layoqatlarining namoyon bo‘lishiga, demak chidamlilikka ham yuqori talablar qo‘yishi mumkin. faoliyatning bog‘liq holda chidamlilikning bu turlarini namoyon bo‘lishi mushak ishlarining energo tadqiqoti bilan bog‘liq. chidamlilikning namoyon bo‘lishini faoliyatning xususiyatlari, talablari va uning shiddatliligi asosida to‘la ifodalash mumkin. shundan kelib chiqqan holda chidamlilikning quyidagi asosiy shakllarini ko‘rsatish mumkin. chidamlilikni rivojlantirish usuliyati tezlik chidamliligini rivojlantirish. tezlik chidamliligi to‘g‘risida davriy tavsifga ega bo‘lgan mashqlarga (yugurish, yurish, suzish, eshkak eshish va h.k.) nisbatan gapirish qabul qilingan. ularning har biri turli tezlikda bajarilishi mumkin. harakatni belgilangan tezlikda boshqalarga …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "chidamlilik turlari"

16-ma’ruza mavzu: chidamlilikni tarbiyalash reja: 1. chidamlilik tushunchasi. 2. chidamlilik turlari. 3. chidamlilikni rivojlantirish usuliyati. 4. chidamlilik kuchini rivojlantirish. kalit so‘zlar: chidamlilik, chidamlilik turlari, chidamlilikni rivojlantirish usuliyati, chidamlilik kuchini rivojlantirish. chidamlilik turlari chidamlilik – insonning biron harakat faoliyatini uzoq vaqt davomida uning samarasini pasaytirmasdan bajarish qobiliyati. ishning davomiyligi oxir oqibat charchash bilan chegaralanganligi munosabati bilan chidamlilikni organizmning charchashga bardosh berish imkoniyati deb ham ifodalash mumkin. charchash - uzoq vaqt davomidagi og‘ir faoliyat natijasida organizmning mehnat layoqati pasayishi bilan tavsiflanadigan holati. u ish boshlangandan so‘ng ma’lum vaqt o‘tishi b...

This file contains 17 pages in PDF format (428.7 KB). To download "chidamlilik turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: chidamlilik turlari PDF 17 pages Free download Telegram