prognozlash usullari

PDF 6 pages 180.6 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 180.6 KB

File type PDF

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-12. iilmiy texnik taraqqiyotni prognozlash 12.1. prognozlashtirish usulini tanlash muammolari prognozlash usulini tanlash yordamchi, lekin hal qiluvchi hisoblanadi. u birinchidan, prognozning aniqlik va ishonchlilik, funksional to‘liqligini ta’minlash, ikkinchidan, prognozlash uchun vaqt va vositalar safini kamaytirishi kerak. prognozlash turini yoki bevosita usulni tanlashning formal, shu jumladan, mantiqiy jarayonlari zaruriyligi 3 gurux sabablar ta’sirida ortib boradi. birinchi sabab prognozlash usullari sonining o‘sishi, prognozlash vazifalarining xilma-xilligidan iborat. hozirgi vaqtda taxminan 200ta prognozlash usuli majud. prognozlash sharoitlari va vazifalarining murakkablashuvi tufayli usullar soni o‘saveradi. prognozlashning ma’lum usullari mohiyati bilan oddiy tanlash yordamida tanishib chiqish ko‘p vaqt va kuch talab qiladi. ikkinchi sabab sho‘ndaki, hal qilinadigan vazifalar murakkabligi oshishi bilan birga prognozlash ob’ektlarining ham murakkabligi ortib boraveradi. uchinchi sabab bozor muhiti dinamikligi (xarakatchanligi)ning ortishi, tovarlar, xizmatlar va asosiy ishlab chiqarish tizimi ma’naviy eskirishi sur’atlarining tezlashishi bilan bogliq. prognozchi prognozoldi tadqiqotlari natijasida ob’ekt haqida axborotni strukturalashi, tahlil etishi …

2 / 6

ozlar ishlab chiqiladigan prognozlash darajasi yoki boshqaruv darajasi(markaziy, tarmoq, regional, munitsipial); - oraliq muddati (o‘ta uzoq, uzoq, o‘rta, qisqa muddatli); - prognozning maqsadi. 12.2. prognozlash masalalarini tasniflash muammolari quyidagi muammolar orasidagi bog’lanishlarning rivojlanganlik va yaqqollik darajasi bo‘yicha farqlanadi: - o‘rganilayotgan masalalar va ularning oqibatlari; - ko‘rsatilgan omillar va natija ko‘rsatkichlari. prognozning vazifalarini xal qilishda kelib chiqadigan 4 muammo ko‘rsatiladi: standart muammolar. omil va natija orasidagi boglanishlar qat’iy determinatsiyalashgan va oddiy xisob - kitoblarda funksional tenglamalarda ifodalanishi mumkin (masalan, mexnat samaradorligi o‘zgarmas narxlarda ishlab chiqarish xajmining ishchilar soniga nisbatiga teng). tuzilmalangangan muammolar. boglanish extimoli (stoxastik) korrelyativ xarakterga ega, lekin yuqori zichlik darajasi bilan farqlanadi. omillarning o‘zgarishida natija biror oraliqdagi kabi bir vaqtda xam o‘rnatilishi mumkin (masalan, mexnat samaradorligining o‘sish sur’atlarini uning fond bilan ta’minlanganlik sur’atiga bog‘lab topish). zaif strukturalangan muammolar. omil va natija orasidagi bog‘lanishning yuqori bo‘lmagan zichlik darajasi bilan farqlanadi. natija ko‘rsatkichi bunda juda katta oraliqda o‘zgaradi (masalan, ob-xavo sharoitlariga …

3 / 6

g investitsiyalar hajmiga qarab o‘zgarishini qisqa muddatga (1 yil) prognozlash strukturalangan muammolarga kiradi (1-sinf). o’sha vazifa uzoq muddatda (15 yil) bo‘lsa zaif strukturalangan muammolarga (3-sinf) o‘tadi. texnika va texnologiyaga qilingan investitsiyalar orasidagi bog’liqlikni aniqlash vazifasi “zaif strukturalangan muammolar” sinfidan “strukturalanmagan muammolar” sinfiga o‘tishi mumkin, agarda prognozlash davri uzoq bo‘lsa. bunda vazifaning birinchi va ikkinchi qismi tarmoq darajasida hal qilinadi. agar muammo qisqa davrga korxona (firma) darajasida hal qilinsa, u standart muammolarga yoki davrning uzayishiga va prognozlash darajasining ko‘tarilishiga qarab zaif strukturalangan va hatto strukturalanmagan muammolarga kiritilishi mumkin. demak, boshqarishning yuqoriroq darajasiga chiqishda va oraliq muddat cho‘zilganda muammoning strukturalanish darajasi pasayadi. muamolarni prognozlash uchun imm tengliklari qo‘llaniladi. strukturalangan muammolar uchun ekonometrik, imm modellar qo‘llaniladi. zaif strukturalangan muammolar uchun ekspert baholash, ssenariy usullaridan foydalaniladi, ekonmetrik modeldan foydalanish ham mumkin. strukturalanmagan muammolar uchun asosan mantiqiy usullar va ekspert baholash usullari qo‘llaniladi. 12.3.prognoz sifatini oshirish yo‘llari usulni to‘g‘ri tanlash prognozning yuqori sifatini belgilaydi. universal …

4 / 6

balki u prognoz ob’ekti xarakterini, mavjud axborotlarni oraliq muddatni, prognoz maqsadini va boshqalarni hisobga olgan holda belgilanishi kerak. prognozlash ob’ekti va prognozlash usullari sinflari orasidagi muvofiqlik 12.1-jadvalda ifodalangan. 12.1-jadval. prognozlash usullari va ularning prognoz vazifalarini yechish bo‘yicha imkoniyatlari o‘rtasidagi muvofiqlik usullar sinfi prognozlash ob’ektlari sinfi murak- kablik oraliq determi- nantlik vaqt mobaynidagi xarakteri axborot ta’minoti standart funksiyalarni tanlab ekstrapolyasiya qilish 1,2 1 1,2 2,3 1,2 aylanib o‘tish egri chizig‘i bo‘yicha ekstropolyasiya 1,2 1 1-3 1,2 1,2 avtoregression modellar 1 1 2,3 2,3 1 juft regressiyalar 2 1 2,3 2 1,2 ko‘p omilli regressiyalar 3,4 2-5 2 2,3 1,2 ko‘p omilli modellar 3-4 3-5 2,3 2,3 1 tarixiy o‘xshatishlar 2,3 1,2 1 1-3 1,2 shaxsiy ekspert surovlar 1-4 1,2 1-3 1-3 2-4 jamoaviy surov 2-4 1-3 1-3 1-3 2-4 ssenariy usuli 4,3 1-2 2,3 1-3 1-3 prognoz grafigi 3,4 1,2 2,3 1-3 1-3 delfi usuli 1-4 1-3 2,3 1-3 2-4 eslatma: …

5 / 6

ri xaqida ma’lumotlarga ega bo‘lish kerak. nooziq-ovqat tovarlari va turli xizmatlar iste’moli normalarini shakllantirish qiyinroq, uning ustiga ular vaqt o‘tishi bilan sezilarli o‘zgaradi. ma’naviy ehtiyojlarni normalash yanada qiyinroq. ko‘pincha bu yo‘nalishdagi modellash chetlab o‘tiladi, faqat ekspert baxolari qoladi. umuman, asosli ijtimoiy prognozlash qidiruv va normativ usul va modellarning o‘zaro boglanishini talab qiladi, qidiruv strategik yondashuv kelgusi iste’mol strukturasi yana uzoq vaqt mavjud tendensiyalar, an’analar va odatlar bilan belgilanishini xisobga oladi. ilmiy-texnik prognozlashda qo‘rib chiqilgan barcha usullar qo‘llaniladi. moddiylashgan va avtonom texnologik jarayonning iqtisodiy o‘sishga umumiy ta’siri dinamik ishlab chiqarish funksiyalari yordamida baholanadi. prognozlash bosqichlariga qarab usullar o‘zgaradi. funksional tadqiqotlar prognozi asosan ekspert baxolash, xususan, delfi usuli yordamida ishlab chiqiladi. amaliy tadqiqotlar bo‘yicha sof ekspert baxolariga prognozlashning kompleks usullari qo‘shiladi. navbatdagi bosqichlarda tadqiqotlarga xos noaniqlik kamayadi, demak modellash usullarini qo‘llash imkoniyatlari kengayadi. tajriba-konstruktorlik ishlarida prognozlashda ekspert baxolash, patentli axborot tahlili, ekstrapolyasiya, dinamik tab, tarmoq modelidan foydalaniladi. xuddi shu usullar ekonmetrik, imitatsion …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "prognozlash usullari"

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-12. iilmiy texnik taraqqiyotni prognozlash 12.1. prognozlashtirish usulini tanlash muammolari prognozlash usulini tanlash yordamchi, lekin hal qiluvchi hisoblanadi. u birinchidan, prognozning aniqlik va ishonchlilik, funksional to‘liqligini ta’minlash, ikkinchidan, prognozlash uchun vaqt va vositalar safini kamaytirishi kerak. prognozlash turini yoki bevosita usulni tanlashning formal, shu jumladan, mantiqiy jarayonlari zaruriyligi 3 gurux sabablar ta’sirida ortib boradi. birinchi sabab prognozlash usullari sonining o‘sishi, prognozlash vazifalarining xilma-xilligidan iborat. hozirgi vaqtda taxminan 200ta prognozlash usuli majud. prognozlash sharoitlari va vazifalarining murakkablashuvi tufayli usullar soni o‘saveradi. progn...

This file contains 6 pages in PDF format (180.6 KB). To download "prognozlash usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: prognozlash usullari PDF 6 pages Free download Telegram