суғднинг ташқи алоқалари

PDF 8 pages 187.3 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 8
1 12-мавзу: суғднинг ташқи алоқалари марказий осиё ҳудудидаги йирик воҳалардан бири бўлган суғд буюк ипак йўли чорраҳасида жойлашган ҳудуд бўлиб, унинг хитой билан савдо ва маданий алоқалари алоҳида аҳамиятга эга. суғд ва хитой муносабатлари қадимги даврларга бориб тақалади. айниқса александр македонскийнинг марказий осиёга юришлари натижасида бу ҳудудда яшайдиган этнослар хитой ҳудудларига кўчиб ўтишга мажбур бўлганлар. ана шу даврдан бошлаб суғд колонияларининг вужудга келишини кузатамиз. бундан ташқари синсзян (шарқий туркистон/ғарбий хитой) ҳудудларидан суғдий ёзма ёдгорликларнинг топилиши бунга янада ойдинлик киритади. шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, суғд ва хитой ўртасидаги муносабатлар илк ўрта асрлар даврига келиб ўз тараққиётининг юқори чўққисига чиқди. суғдийлар минг йилдан ортиқроқ вақт давомида қитъалараро буюк ипак йўлида фаол бир тарзда ўз фаолиятларини амалга оширганлар. бу йўл орқали суғдийларнинг ҳунармандчилик буюмлари, турли-туман савдо маҳсулотлари, маданияти хитойгача этиб борган. хитойлик олим сун сяннинг ёзишича, в асрдан х асргача самарқандлик суғдийларнинг қўшиқлари, рақслари ва мусиқа асбоблари доимий равишда хитой императорларининг саройлари, шаҳар …
2 / 8
камон осиб олган киши от чоптириб кетаяпти. отнинг қалин ёли худди жонли тебранаётгандай. эгар ўқдон-садоқ ва камон билан тўсилганлиги учун кўринмайди. отлиқ чап қўлида чўқмор тутган ва ўнг қўли билан зотдор отнинг тизгинини ушлаб турибди. қалқоннинг сақланиб қолган қисмида чавандознинг боши кўринмайди. бу қалқон бўлаги тарихчиларга қизиқарли хулосаларга келишга туртки бўла олди. қалқон уларга узоқ шарқий туркистон (синсзян)даги будда ибодатхонасининг тасвирий суратларини эслатди. у эрда ҳам худди ана шундай тасвирлар акс эттирилган. суратда ҳам, отлиқнинг ҳарбий кўринишида ҳам ўхшашлик бор. лекин бой зодагонларнинг буюртмасини бажарган суғдий рассомлар билан хитой рассомлари таъсири анча-мунча кучли бўлган шарқий туркистонлик рассомлар ўртасида қандай боғлиқлик 2 бўлиши мумкин? қадимдан хитой ва суғд мамлакати ўртасида теран тарихий ва маданий алоқалар айнан шарқий туркистондаги турфон, кошғар, хўтан каби воҳа ҳукмдорликлари воситасида амалга ошган. в асрдаёқ кўплаб суғдийлар суғд ва хитой ўртасидаги мазкур воҳаларда аҳоли масканлари – колониялар барпо эта бошлаганликларини эслайлик. бундан ташқари, буюк ипак йўли тармоғи …
3 / 8
ҳукмдорининг хорижий давлатларнинг элчиларини қабул қилиши маросими акс эттирилган. манбалардаги маълумотларга кўра, 718 йилда самарқанд ҳукмдорининг тан империясига жўнатган совға-саломлари орасида кўк рангли «индиго» деб номланадиган бўёқ ҳам бўлган. маълумки, хитой ва суғд ўртасидаги савдо алоқаларининг ривожланганлиги ва 753 йилда хитой қоғози суғдга айнан самарқандга келтирилганлиги ҳамда ана шу асосда “самарқанд қоғози” ишлаб чиқарилган. лекин бу маълумотда “самарқанд қоғози” нинг кириб келиши санаси нотўғри келтирилганлиги кўзга ташланади. аслида, хитой қоғозининг кириб келиши 751 йилдаги талас жанги билан боғлиқ бўлиб, бу бир гуруҳ хитой жангчилари арабларга асир тушиб самарқандга олиб келинади. асирлар орасида қоғоз тайёрлаш сиридан хабардор бўлган ҳунармандлардан “самарқанд қоғози”ни тайёрлашда фойдаланилган. умуман олганда суғд санъати дунё санъати тарихига жуда катта ҳисса қўшган. бу ўлкада рассомчилик, ҳайкалтарошлик ўз тараққиётининг юқори чўққисига чиққан. суғдда эришилган санъат борасидаги ютуқ натижасида эрон ва хитой санъати ўртасидаги муҳим занжир шаклланди. бу санъат бизгача ўша даврда яшаган кишиларнинг интилишлари, жамиятдаги сиёсий воқеалар, илк ўрта асрлар …
4 / 8
умтан)дан то сзюсюан (суғдча - чучан)гача боғлаган ҳудудда жойлашган суғдийларнинг колониялари ҳақида маълумотлар учрайди. илк ўрта асрлар, 350 йилларгача суғдий савдо манзилгоҳлари асосан тижорат мақсадларида барпо этилган бўлса, 350-750 йилларда бу манзилгоҳлар аҳамияти сиёсий, иқтисодий ва маданий даражага кўтарилди. э.г. пулейбленк: “улар (суғдийлар) нафақат моҳир савдогар, балки мусаввир, ҳунарманд ва янги дин тарғиботчиси эди. суғдийлар марказий осиёга тарқалиб, ипак йўли бўйлаб жойлашиб, хитойнинг ички вилоятлари ҳамда кўчманчилари орасига кириб бордилар. шулардан бири суғдийларнинг туркийларга цивилизасион таъсири эди” деб, таърифлайди. в аср 20-50 йилларида шимолий вей (386-550) сулоласи ҳукмдорлари ўрта осиёга - эфталлар ҳузурига уч бор элчилар юборган. 425 йилдаги миссияга ван эншен ва хей ван, 437-438 йилларда туэ юан ва шао мин, 444-453 йилдаги миссияга чжечжиба бошчилик қилган. бу элчилар суғд пойтахти самарқанд ва ихшидлар қароргоҳи маймурғга ташриф буюришган. элчиларнинг ҳисобати эса кейинги алоқалар учун муҳим ҳсобланган. хусусан, суғдийларда тужжорлик маҳорати эрта шаклланиши ҳақида хитой императори ян-ди (605-617)нинг элчиси вей …
5 / 8
губернатори - духу-фу лавозимига тайинланган. бу ҳудудларга суғддан муҳожирларнинг келиши давом этган. 630 йилда “улуғ сардор” бухоролик ан тухан 5 минг суғдийни шимолий хитойга олиб келиб жойлаштирди. 7 асрнинг 2- ярмида самарқандлик кан ян-тян гуруҳи тарим сойи шарқдаги лоб нор кўли атрофидаги ташландиқ шаҳарга ўрнашиб, бу эрда учта қишлоқни бунёд этди. улардан бири путаочен – узумзор деб аталган. узум ва май пъу-тао хитой ва 4 япон тилларига суғдий бу-дав (аниқроғи (w(w) орқали кириб борди. 7 асрдан сўнг суғдийлар нуфусини янада оширди. дунхуандан топилган ҳужжатларда 7-8 асрларда лоб нор кўли жанубида тўртта суғдийлар шаҳри бўлганлиги айтилади. суғдийлар карвон йўллари бўйлаб яна ўнлаб шаҳар ва қишлоқларни бунёд этдилар. асосий манзилгоҳлари стратегик аҳамиятга эга ордос ва шанси ўлкалари оралиғидаги лучжоу, личжоу, ханчжоу, сайчжоу ва ичжоуда жойлашди. жумладан, культегин битиктошининг 24 қаторида: секиз жегирми жашима алти чуб \ согдақ\... тапа суладим – “ўн саккизинчи йилда мен олти суғд ўлкасига юрдим”, деб ёзилган. бу “олти …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "суғднинг ташқи алоқалари"

1 12-мавзу: суғднинг ташқи алоқалари марказий осиё ҳудудидаги йирик воҳалардан бири бўлган суғд буюк ипак йўли чорраҳасида жойлашган ҳудуд бўлиб, унинг хитой билан савдо ва маданий алоқалари алоҳида аҳамиятга эга. суғд ва хитой муносабатлари қадимги даврларга бориб тақалади. айниқса александр македонскийнинг марказий осиёга юришлари натижасида бу ҳудудда яшайдиган этнослар хитой ҳудудларига кўчиб ўтишга мажбур бўлганлар. ана шу даврдан бошлаб суғд колонияларининг вужудга келишини кузатамиз. бундан ташқари синсзян (шарқий туркистон/ғарбий хитой) ҳудудларидан суғдий ёзма ёдгорликларнинг топилиши бунга янада ойдинлик киритади. шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, суғд ва хитой ўртасидаги муносабатлар илк ўрта асрлар даврига келиб ўз тараққиётининг юқори чўққисига чиқди. суғдийлар минг йилдан ортиқ...

This file contains 8 pages in PDF format (187.3 KB). To download "суғднинг ташқи алоқалари", click the Telegram button on the left.

Tags: суғднинг ташқи алоқалари PDF 8 pages Free download Telegram