тенгламалар системаси кўринишидаги эконометрик моделлар

PDF 6 pages 299.9 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 299.9 KB

File type PDF

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

11-мавзу. тенгламалар системаси кўринишидаги эконометрик моделлар режа: 11.1. боғлиқ бўлмаган иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши 11.2. ўзаро боғлиқ иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши 11.3. бир пайтли иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши 11.1. боғлиқ бўлмаган иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши ижтимоий фанларда статистик ўрганиш объекти бўлиб мураккаб тизимлар ҳисобланади. бундай мураккаб тизимларни ёзиш(тасвирлаш), уларни ҳаракат механизимларини тушунтириш учун ўзгарувчилар орасидаги боғланиш кучини аниқлаш, алоҳида регрессия тенгламаларини тузиш етарли эмас. алоҳида регрессия тенгламаларидан фойдаланишда, масалан иқтисодий ҳисоб-китобларда кўпчилик ҳолатларда омилларни бир-бирига боғлиқ бўлмаган ҳолда ўзгартириш мумкин деб фараз қилинади. аммо бундай фараз қилиш нотўғри, амалда бир ўзгарувчи бошқа ўзгарувчилар мутлақо ўзгармаган ҳолатида ўзгариши мумкин эмас. бир ўзгарувчининг ўзгариши бутун системадаги ўзаро боғланган белгиларни ўзгаришига олиб келади. бундан келиб чиқадики, алоҳида олинган кўп омилли регрессия тенгламаси алоҳида кўрсаткичларни натижавий ўзгарувчининг ўзгаришига таъсирини тавсифлай олмайди. айнан шунинг учун кейинги йилларда иқтисодий ва ижтимоий тадқиқотларда ўзгарувчилар орасидаги ўзаро боғланиш таркибини “бир …

2 / 6

лигини баҳолашда фақат рентабеллик моделини ўзи етарли эмас. у яна меҳнат унумдорлиги модели ҳамда маҳсулот бирлиги таннархи модели билан тўлдирилиши зарур. агар биз микродаражадаги тадқиқотлардан макродаражадаги ҳисоблашларга ўтадиган бўлсак, ўзаро боғланган тенгламалар системасини қўллашга бўлган талаб янада ортади. миллий иқтисодиёт модели истеъмол функцияси, меҳнат ҳақи инвестицияси, даромадларни шакланиши ва бошқа функциялардан ташкил топган тенгламалар системасини ўз ичига олади. чунки бу макроиқтисодий кўрсаткичлар иқтисодий ҳолатини умумлаштирувчи ўзаро алоқада бўлган кўрсаткичлардан иборат. яъни иқтисодиётда якуний истеъмолга харажатлар ялпи миллий даромадга боғлиқ. шу билан бирга миллий даромад ҳажми инвестиция функцияси сифатида қаралади. иқтисодий тадқиқотларда тенгламалар системаси турлича тузилиши мумкин. ҳар бир боғлиқ бўлган ўзгарувчи (у) битта тўпламдаги омиллар (х) функцияси деб қаралганда қуйидаги боғлиқ бўлмаган тенгламалар системаси ҳосил бўлиши мумкин.           nmnmnnn mm mm xaxaxay xaxaxay xaxaxay    ....... ........................................................... ....... ....... 2211 222221212 112121111 (11.1) ix омиллар тўплами ҳар бир тенгламада …

3 / 6

, меҳнат сарфи ва бошқаларни ўз ичига олувчи қишлоқ хўжалигида ишлаб чиқаришнинг иқтисодий самарадорлиги моделини киритиш мумкин. ўзаро боғлиқ бўлмаган тенгламалар системасида ҳар бир тенглама мустақил тенглама сифатида қаралади. аслида тенгламаларнинг ҳар бири регрессия тенгламалари бўлиб, уларнинг параметрларини аниқлаш учун экку қўлланилади. эътиборга олинаётган омиллар уларга боғлиқ бўлган кўрсаткичлар орқали иқтисодий ҳодисани тўлиғича ифодалай олмасликлари мумкин. бу камчиликларни тўлдириш учун тенгламаларга озод ҳад, 0a киритилади. натижавий белгиларнинг ҳақиқий қийматлари назарий қийматларидан тасодифий ҳатолик қийматига фарқ қилганлиги сабабли ҳар бир тенгламада тасодифий хатоликнинг қиймати қатнашади. учта натижавий ва тўртта омил белгилардан иборат ўзаро боғлиқ бўлмаган тенгламалар системаси қуйдаги кўринишга эга:         3434333232131033 2424323222121022 1414313212111011    xaxaxaxaay xaxaxaxaay xaxaxaxaay (11.3) 11.2. ўзаро боғлиқ иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши агар бир тенгламанинг натижавий ўзгарувчиси (у) бошқа тенгламада (х) омил сингари қатнашса, у ҳолда рекурсив тенгламалар системаси кўринишидаги қуйдаги моделни тузиш мумкин:   …

4 / 6

инг малакаси. аввалги система каби, ҳар бир тенглама алоҳида қаралиши мумкин ва уларнинг параметрлари экку билан аниқланилади. 11.3. бир пайтли иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши эконометрик тадқиқотларда кўпроқ ўзаро боғлиқ тенгламалар системаси қўлланилади. бундай тенгламалар системасида битта натижавий белги бир тенгламанинг чап қисмида бошқа тенгламанинг ўнг қисмида қатнашади, яъни:            nmnmnnnnnnnn mmnn mmnn xaxaxaybybyby xaxaxaybybyby xaxaxaybybyby    .............. ............................................................................................. ............. ............. 2211112211 2222212123231212 1121211113132121 ушбу ўзаро боғланган тенгламалар системаси “биргаликдаги, бирпайтли тенгламалар” системаси деб аталади. шуни такидлаш керакки тизимда у ўзгарувчи бир пайтнинг ўзида битта тенгламада боғлиқ ўзгарувчи сифатида ва бошқасида боғлиқ бўлмаган ўзгарувчи сифатида қатнашади. эконометрикада бундай тенгламалар системаси моделнинг “тузилмавий” шакли деб аталади. биргаликдаги, бирпайтли тенгламалар системасининг аввалги тизимдан фарқи шундан иборатки бу тизимда ҳар бир тенгламани алоҳида –алоҳида мустақил равишда қарашнинг иложи йўқ ва тенгламалар параметрларининг қийматларини аниқлаш учун эккуни қўллаб бўлмайди. шунинг сабабли …

5 / 6

тенгламалар системаси кўринишидаги эконометрик моделлар - Page 5

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "тенгламалар системаси кўринишидаги эконометрик моделлар"

11-мавзу. тенгламалар системаси кўринишидаги эконометрик моделлар режа: 11.1. боғлиқ бўлмаган иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши 11.2. ўзаро боғлиқ иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши 11.3. бир пайтли иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши 11.1. боғлиқ бўлмаган иқтисодий жараёнларни тенгламалар системаси кўринишида ифодаланиши ижтимоий фанларда статистик ўрганиш объекти бўлиб мураккаб тизимлар ҳисобланади. бундай мураккаб тизимларни ёзиш(тасвирлаш), уларни ҳаракат механизимларини тушунтириш учун ўзгарувчилар орасидаги боғланиш кучини аниқлаш, алоҳида регрессия тенгламаларини тузиш етарли эмас. алоҳида регрессия тенгламаларидан фойдаланишда, масалан иқтисодий ҳисоб-китобларда кўпчилик ҳолатларда омилл...

This file contains 6 pages in PDF format (299.9 KB). To download "тенгламалар системаси кўринишидаги эконометрик моделлар", click the Telegram button on the left.

Tags: тенгламалар системаси кўринишид… PDF 6 pages Free download Telegram