badiiy asar tili

PDF 21 pages 772.5 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 772.5 KB

File type PDF

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

презентация powerpoint badiiy asar tili. odiljon avaznazarov, phd, dotsent @avaznazarov reja: badiiy asar va ilmiy asar. badiiy asar tili va ilmiy asar tili. 1 obrazlilik – badiiy asar tili asosi.2 muallif nutqi. qahramon nutqi: dialog va monolog. 3 personajlar portreti tasviri.4 adabiyotshunoslikda «badiiy til», «poetik til», «badiiy adabiyot tili», «badiiy asar tili», «badiiy nutq», «poetik nutq» kabi atamalar juda faol va ko‘pincha bir-birining o‘rnida, ya’ni sinonim o‘laroq qo‘llanib keladi. xususan, o‘quv adabiyotlarida shu kabi terminologik anarxiya holati yaqqol ko‘zga tashlanadi. holbuki, aslida, terminlarning qaysi birini qo‘llash masalaga tilshunoslik yoki adabiyotshunoslik nuqtayi nazaridan yondashilayotganiga bog‘liq bo‘lishi lozim. i.sulton «badiiy asarning tili» tushunchasini markazga qo‘ygan holda u bilan bir qatorda «badiiy til» va «poetik til» atamalarini ham ishlatadi, «badiiy adabiyot asarining tili bir- biridan sezilarli farq etadigan ikki bo‘lakdan – avtor (muallif) nutqi va personajlar nutqidan iboratdir» (207-б.) deb biladi (адабиёт назарияси. – тошкент, 1986. – б.203 – 230); t.boboyevda ham «badiiy …

2 / 21

tekstni hosil qilgach, nutq hodisasiga aylanadi» (120-б.) deya ta’kidlagan ham. ya’ni keyingi ikki holda murosa yo‘li tutilganini sezish qiyin emas. avvalo, an’anaviy ravishda «badiiy til» («poetik til») atamasini faol qo‘llab kelayotganimiz holda, u anglatadigan tushunchaning g‘oyat mavhum ekanini ta’kidlash lozim. g.o.vinokur umrining so‘nggi yilida yozilgan «poetik til tushunchasi» nomli maqolasida badiiy asar tili haqidagi mulohazalarini jo‘ngina qilib «poetik til deganda eng avval badiiy asarlar (yozish)da ishlatiladigan til tushunilishi mumkin» degan jumla bilan boshlagan edi. tabiiy savol tug‘iladi: badiiy asarlar yozishda ishlatiladigan til «umumxalq tili», «milliy til», «adabiy til» atamalari bilan yuritiluvchi, biz kundalik aloqa-aralashuvda foydalanadigan tildan boshqa narsami? yo‘q, albatta, badiiy asarlar yozishda ham «umumxalq tili» yoki «milliy til» deb ataluvchi tildan foydalaniladi, ma’lum darajada «adabiy til» me’yorlariga amal qilinadi. demak, bu jihatdan qaralsa, «badiiy til»ning mavjudligi shubha ostida qoladi. ikkinchi tomondan, milliy tildan foydalanib asar yaratildi degani nutq hodisasi amalga oshdi va yozuvda muhrlandi deganidir. ya’ni bu holda ham …

3 / 21

sida ham manbalarda turlicha qarashlarga duch kelamiz. b.tomashevskiyga ko‘ra, badiiy nutqni o‘rganish vazifasi to‘laligicha tilshunoslik zimmasida. faqat an’anaviy ravishda, badiiy nutq bilan bog‘liq masalalar ritorika va poetika bag‘rida paydo bo‘lgani uchungina ular keyinchalik tilshunoslik emas, adabiyot nazariyasi tarkibiga kiritiladi va ayni an’ana oqimida eskidan adabiyotshunoslik fanlari sirasida o‘qitib kelinadi. xususan, tilshunoslikni badiiy nutq eng avval tildan foydalanishning muayyan maqsadga yo‘naltirilgan, shunga xoslangan vosita va me’yorlariga ega bir shakli o‘laroq qiziqtiradi. badiiy nutqni o‘rganuvchi tilshunoslik sohasi lingvistik poetika deb atalib, u badiiy asar tili (yoki poetik til) tushunchasini tayanch – asos qilib oladi. adabiyotshunoslik uchun esa tayanch – asos tushuncha badiiy nutq bo‘lib, adabiyot ilmining uni o‘rganuvchi bo‘limi stilistika deb ataladi. shuningdek, masalaga umumfilologik muammo sifatida qaraydigan yoxud uni muhim sanamagani sabab e’tiborsiz qoldiruvchi olimlar ham bor. shunga qaramay, hozirgi vaqtda badiiy nutqni ham tilshunoslik, ham adabiyotshunoslikning obyekti deb hisoblaydigan mutaxassislar ko‘pchilikni tashkil qiladi. jumladan, v.xalizevga ko‘ra ham xuddi shunday, faqat …

4 / 21

riy ketma-ketlikda yaratib boradi va pirovardida o‘quvchini yalang fikr-xulosaga emas, badiiy voqelikka ro‘baro‘ qiladi. shu bois ham o‘quvchi o‘sha badiiy voqelik haqida shunchaki ma’lumotga ega bo‘libgina qolmaydi, uning ichida yashab, his qilib o‘tadi. masalan, «kecha» romanining boshlanish qismidan olingan quyidagi parchaga diqqat qiling: «otasi bomdoddan kirmagan, onasi sigir sog‘ish bilan ovora, o‘zi kichkina sahnni supurib turgan vaqtida tashqari eshikning besaranjom ochilishi zebining ko‘nglini bir qur seskantirib oldi. bir qo‘lida supurgisi, bir qo‘li tizzasida – yerga egilgan ko‘yi eshik tomonga tikilib qoldi». yuzaki qaralsa, ushbu parcha yetkazayotgan informatsiya jo‘ngina: «sahnni supurib turgan vaqtida tashqari eshikning ochilishidan zebining ko‘ngli bezovtalandi» – shugina, xolos. biroq o‘quvchi buni shunchaki quruq xabar o‘laroq qabul qilmaydi, yo‘q, u bahor tongining xushhavo salqinini «his qiladi», choqqina hovli, kichkina sahn, sigir sog‘ayotgan ayol va sahnni supurib turgan qizga bir-bir «nazar tashlaydi», shu asnoda tashqari eshikning «besaranjom» ochilganini «eshitadi», bir qo‘lida supurgi, bir qo‘li tizzasida eshikka tikilgancha qotgan zebini …

5 / 21

i, ko‘milib bo‘libdi men kezgan so‘qmoq. have the class read the poem on the next page aloud with you. teaching instruction: ijodkor tasavvurida yaralgan obraz badiiy nutqda moddiylashadiki, u yetkazayotgan informatsiya obrazli va hissiyotga yo‘g‘rilgan informatsiyadir. demak, badiiy nutqning belgilovchi xususiyatlari obrazlilik (tasviriylik) va emotsionallik ekan. let’s read aloud badiiy nutqning yana bir muhim jihati – differensiatsiyalanganlik (ya’ni farqlanganlik)ka ham alohida to‘xtalish zarur. farqlanganlik shuki, badiiy asarda muallif nutqi va qahramonlar nutqi yaqqol ajraladi. ta’kidlash kerakki, bu tarzdagi farqlanish ko‘proq epik asarlarga xosdir. epik xarakterdagi asarlarning aksariyatida voqea, voqea kechayotgan joy yoki sharoit tasviri, qahramonlarga berilayotgan ta’rif, muallif mushohadalari kabilar bevosita muallif tilidan beriladi. xuddi muallif obrazi asarda tasvirlangan badiiy voqelik unsurlarini yaxlitlashtiruvchi subyektiv asos bo‘lganidek, muallif nutqi asarning moddiy tarafini yaxlitlashtiruvchi unsurdir. muallif nutqi vositasida asardagi boshqa personajlar nutqi, voqealar, tafsilotlar yaxlit bir organizmga – badiiy matnga birikadi. personajlar nutqini individuallashtirish zarurati badiiy asar tilidagi differensiatsiyalanganlikni yanada orttiradi. chunki …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asar tili"

презентация powerpoint badiiy asar tili. odiljon avaznazarov, phd, dotsent @avaznazarov reja: badiiy asar va ilmiy asar. badiiy asar tili va ilmiy asar tili. 1 obrazlilik – badiiy asar tili asosi.2 muallif nutqi. qahramon nutqi: dialog va monolog. 3 personajlar portreti tasviri.4 adabiyotshunoslikda «badiiy til», «poetik til», «badiiy adabiyot tili», «badiiy asar tili», «badiiy nutq», «poetik nutq» kabi atamalar juda faol va ko‘pincha bir-birining o‘rnida, ya’ni sinonim o‘laroq qo‘llanib keladi. xususan, o‘quv adabiyotlarida shu kabi terminologik anarxiya holati yaqqol ko‘zga tashlanadi. holbuki, aslida, terminlarning qaysi birini qo‘llash masalaga tilshunoslik yoki adabiyotshunoslik nuqtayi nazaridan yondashilayotganiga bog‘liq bo‘lishi lozim. i.sulton «badiiy asarning tili» tushunchasini...

This file contains 21 pages in PDF format (772.5 KB). To download "badiiy asar tili", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asar tili PDF 21 pages Free download Telegram