g`arbiy yevropada xviii asrning oxiri - xix asrda ilmiy bilimlarning rivojlanishi

PDF 73 pages 4.2 MB Free download

73 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.2 MB

File type PDF

Pages 73

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 73

powerpoint presentation 5-mavzu: g`arbiy yevropada xviii asrning oxiri - xix asrda ilmiy bilimlarning rivojlanishi 1.moddiy ishlab chiqarishda texnika va fan taraqqiyoti 3.tabiiy fanlar rivoji 2.aniq fanlar rivoji va texnika reja: ma`ruza: raximov a. xviii asrning oltmishinchi yillarida angliyada sanoat inqilobi boshlandi kapitalistik davlatlarda inson qo`l mehnatini mashina bilan almashtirish dolzarb muammoga aylandi. bu jarayon dastlab angliyada aks-sado berdi to`quv dastgohi takomillashtirilganligi sanoat to`ntarilishiga asos solgan muhim ixtirolardan biri bo`lgan edi dastlab angliyada to`quvchi bo`lgan keyin mexanik bol`gan jon key 1733-yilda uchar moki (to`quv dastgoh) ixtiro qildi. keyingi ixtirosi eni kengroq bo`lgan gazlama to`qish bilan birga mehnat unumdorligi oshgan 1765-yilda jems xargrivs qizini nomi bilan ataluvchi “jenni” deb atalgan mexanik qurilma yaratgan angliyada shortlandiyalik jeyms uatt 1765-yilda bug` mashinasini yaratdi, 1784-yilda yanada takomillashtirildi. fan va texnika tarixida bu juda katta ahamiyat kasb etgan ixtiro edi xix asr insoniyat tarixiga bug‘ mashinalarining qo‘llanilishi asri bo‘lib kirdi 1801-yilga kelib buyuk britaniyada birinchi to'quv …

2 / 73

ta yo'lovchi vagonidan iborat edi ilk tijoriy poezd xizmati 1830-yilda liverpul va manchester orasida harakatga tushirildi. koʼpdan-koʼp tashkilotlar bu masalada temir yoʼl kompaniyalariga ergashdilar oradan oʼn yil oʼtib, ilk poezd jadvali vujudga keldi. poezdlar tezligi eski izvoshlardan ancha yuqori edi, shu sababli mahalliy soatlar oʼrtasidagi alomat farq jiddiy noqulayliklar keltirib chiqara boshladi. 1847-yilda britaniya temir yoʼl kompaniyalari oʼzaro kengashib, oʼsha kundan eʼtiboran jadvallar liverpul, manchester yoki glazgo mahalliy vaqtiga koʼra emas, balki grinvich observatoriyasi vaqtiga koʼra tuziladigan boʼldi. nihoyat, 1880-yilda britaniya hukumati mislsiz qadam tashlab, britaniya hududidagi barcha jadvallar grinvichga mos ravishda tuzilishini qonunan belgilab qoʼyadi. tarixda ilk bor bir mamlakat milliy vaqtni qabul qildi hamda aholisiga mahalliy soatlar yoki kun chiqar va kun botar paytiga qarab emas, balki yasama soatga koʼra yashashni shart qilib qoʼydi temiryo‘l tunnellari ochish va temiryo‘l ko‘priklari qurish texnikasi juda o‘zgarib ketdi. 1880-yilda alp tog‘laridagi mashhur sen-gotard dovoni ostida 15 kilometrlik tunnel qurildi britaniyaning asosiy …

3 / 73

akchilik qishloq xo‘jaligidan sanoatga o‘tdi. buyuk britaniya dunyoning birinchi sanoatlashgan mamlakatiga aylandi. xix asrning 40-yillariga kelib, sanoatning gurkirab rivojlanishi va ilm-fan taraqqiyoti yangi bir hodisa — sanoat to‘ntarishining tugallanishiga olib keldi. sanoat to‘ntarishining tugallanishi deyilganda, bir mashina yordamida boshqa mashinaning yaratilishi boshlanganligi tushuniladi. buyuk britaniyada bu hodisa xix asrning 40-yillarida yuz berdi. sanoatda bug‘ mashinasi asosiy kuch bo‘lib qoldi. toshko‘mir yoqilg‘ining eng muhim turiga aylandi. mashhur fizik va kimyogar olimlar — italiyalik alessandro volta, angliyalik gemfri devi va maykl faradey hamda fransuz andre-mari amper elektrdan foydalanishning asoslarini yaratdilar. gemfri devini hatto napaleon ham yuqori baholab, 1805-yilda unga 3000 frank mukofot tayinlaydi 1882-yil nyu-yorkda edison qurgan birinchi issiqlik elektr stansiyasi yuzlarcha iste’molchilarni energiya bilan ta’minlay boshlagan 1895- yildan buyuk britaniya va aqshning yirik shaharlarida tramvay ishlatila boshlandi. temiryo‘llarni elektrlashtirish sohasida tajribalar o‘tkazildi. kemalar qurilishida po‘lat keng ko‘lamda ishlatila boshlandi. 1876-yilda rus olimi pavel yablochkov „elektr shami“ deb atalgan lampani ixtiro qildi …

4 / 73

balandligi 400 metrgacha bo‘lgan osmono‘par binolar qurilishida foydalandilar bugun ulkan minoraga olib chiquvchi ikkita lift mavjud. bordi-yu liftlar buzilib qolsa, minora tepasiga 1792 ta zina orqali chiqishga to‘g‘ri keladi. asosi betondan, ustki qismi esa metaldan qurilgan. minora balandligi 57, 115 va 276 metrli uchta platformadan iborat birinchi va ikkinchi platformada restoranlar, tomosha maydonlari bo‘lib, uchinchi platformada esa eyfel gustavning xonasi, astronomik va meteorologik laboratoriyalar joylashgan xix asrda metallurgiyada avtomatlashtirishni nemis olimi robert kirxgof yaratdi elektrolit yo‘li bilan (1886) aluminiy ajratib olindi elektr bilan payvandlash usulini dastlab 1867-yilda amerikalik elektrotexnik tomson qo‘llagan edi xix asr oxiri va xx asr boshlarida sanoatning muhim tarmoqlaridan biri — neftni qayta ishlash sanoati vujudga keldi 1840-yillarning boshlarida abraxam gesner yoqib yuborilishi mumkin bo'lgan neftni qazib olish jarayonini ishlab chiqdi. u ushbu mahsulotni "kerosin" deb atadi, bu yunoncha "mum moyi"degan ma'noni anglatadi. keyinchalik u bu nomni qisqartirdi kerosin. gesner uning kashfiyoti tez orada kit yog'ini kundalik …

5 / 73

chiqarish uchun mos bo'lgan birinchi namunani oldi. jihozning samaradorligi boshqa i turdagi ichki yonish dvigatellariga qaraganda yuqori (28%) bo’lgan 1783-yilda aerostat ixtiro qilingan. anri jiffard tomonidan ishlab chiqarilgan bug ' dvigatelli dirijablning birinchi parvozini faqat 1852-yilda amalga oshirlgan birinchi aeroplanlarni yaratishda rus ixtirochisi aleksandr mojayskiy. birinchi parvoz 1882-1885 yillar (turli manbalarga ko'ra) 1903-yilda aka-uka uilber va orvill raytlar samolyotda uchdilar xx asr boshlarida soatiga 220 km gacha tezlik bilan uchadigan, uchish balandligi 7000 metrgacha, uchish uzoqligi esa 900 km gacha bo‘lgan samolyotlar qurildi babbidj buyuk britaniya hukumatiga keng ko'lamli rivojlanishni moliyalashtirish uchun murojaat qildi. 1823-yilda buyuk britaniya hukumati unga 1500 funt sterling miqdorida subsidiya berdi (babbij loyihani amalga oshirish uchun olgan hukumat subsidiyalarining umumiy miqdori oxir-oqibat 17000 funt sterlingni tashkil etdi) tikuv mashinalarini dasturlashtirishni jozef mari jakkard ishlab chiqdi (fransiya), 1805-yil 12-aprelda imperator napoleon lionga tashrif buyurib, jakkardning yangi dastgohini ko'zdan kechirishdi. imperator jakkard to'quv dastgohi uchun patent berdi. buning …

Want to read more?

Download all 73 pages for free via Telegram.

Download full file

About "g`arbiy yevropada xviii asrning oxiri - xix asrda ilmiy bilimlarning rivojlanishi"

powerpoint presentation 5-mavzu: g`arbiy yevropada xviii asrning oxiri - xix asrda ilmiy bilimlarning rivojlanishi 1.moddiy ishlab chiqarishda texnika va fan taraqqiyoti 3.tabiiy fanlar rivoji 2.aniq fanlar rivoji va texnika reja: ma`ruza: raximov a. xviii asrning oltmishinchi yillarida angliyada sanoat inqilobi boshlandi kapitalistik davlatlarda inson qo`l mehnatini mashina bilan almashtirish dolzarb muammoga aylandi. bu jarayon dastlab angliyada aks-sado berdi to`quv dastgohi takomillashtirilganligi sanoat to`ntarilishiga asos solgan muhim ixtirolardan biri bo`lgan edi dastlab angliyada to`quvchi bo`lgan keyin mexanik bol`gan jon key 1733-yilda uchar moki (to`quv dastgoh) ixtiro qildi. keyingi ixtirosi eni kengroq bo`lgan gazlama to`qish bilan birga mehnat unumdorligi oshgan 1765-yilda j...

This file contains 73 pages in PDF format (4.2 MB). To download "g`arbiy yevropada xviii asrning oxiri - xix asrda ilmiy bilimlarning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: g`arbiy yevropada xviii asrning… PDF 73 pages Free download Telegram