prognozlash uslubiyatlari va axborot bazasi tuzilishi

PDF 14 pages 220.2 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 220.2 KB

File type PDF

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-2. maqroqitisodiy tahlil va prognozlashtirishning aхborot ta’minoti. bu mavzuda prognozlashlashtirish uchun axborot bazasini yaratishning yondashuvlari va tamoyillari ko‘rib chiqiladi. axborotga qo‘yilgan talablar chuqur o‘rganish va tushunishni talab qiladi, chunki prognozning natijasi va uning asosida qabul qilingan boshqaruv qarorining sifati shunga bog’liq. tuzilish jihatidan ushbu mavzu mohiyati va ahamiyatiga ko’ra bir-biriga yaqin ikkita bo‘limga bo’lingan. ulardan birinchisida prognoz axborot va axborot bazalarini tuzishga tegishli asosiy tushunchalar berilgan, ikkinchisida esa statistik (ekonometrik) modellarni tuzish uchun zarur bulgan prognoz-tahliliy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar tizimi ko‘rib chiqilgan. iqtisodiyotning kelajakdagi holatini baholash uchun ekonometriq modellarni qo‘llashb ayniqsa, dolzarb bo‘lib qolmoqda, chunki bozor iqtisodiyoti mamlakatimizda sodir bo’layotgan ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni prognozlash uchun yangi instrumentariyni va uslubiyatni talab qiladi. 2.1 prognoz axboroti va uning xususiyatlari. bu bo‘limni prognozlash uslubiyatini o‘rganish uchun zarur bo‘lgan bilim bazasi tuzilishiga imkon beradigan individual jadvallarni tuzish tavsiya qilinadi. jadvallar quyidagilarni o‘z ichiga olishi kerak: - prognoz axborotining …

2 / 14

rapolyatsiyasi; - kutilayotgan yoki belgilangan shartlarga nisbatan prognozlashtirilayotgan ob‘ektlarning modellarini tuzish. axborotning bu turlariga nisbatan prognozlashning bir-birini tuldiruvchi 3 uslubi ajratiladi: - ekspert, u axborotni yig’ish (anketalash, intervyu olish, so’rov) va uni qayta ishlash hamda prognozning qo‘yilgan vazifasiga nisbatan ekspertning fikriga asoslangan; - trendning ekstropolyatsiyasi-ob‘ektning o‘tmishda va hozirda rivojlanishini o‘rganish hamda o‘tmish va hozirda rivojlanishning qonuniyatini kelajakka ko‘chirish; - modellashtirish-prognozlashtirilayotgan ob‘ektni kutilayotgan yoki mo‘ljallanayotgan ahvolidagi o‘zgarishlar asosida qidiruv va me‘yoriy modellarni o‘rganish. amalda sanab o‘tilgan axborotning manbalari va prognozni ishlab chiqishning barcha usullaridan birgalikda foydalaniladi (prognozlash uslublari 5-mavzuda batafsil ko‘rsatilgan). materialni yodda oson saqlab qolishga 2.1 - rasmda keltirilgan tuzilmaviy sxema yordam beradi. 2.1 rasm. to’plangan axborot va prognozlash uslublari orasidagi o’zaro aloqa. prognozning tahliliy tadqiqotlar sifatini oshirish muammosi ko‘p jihatdan ularning axborot ta‘minotiga bog’liq. foydalanilayotgan axborot bazasiga qo‘yilgan asosiy talablar quyidagilardir: - ko‘rsatkichlarning miqdoriy tavsiflari ishonchliligi avvalambor iqtisodiyotning asosiy sohalaridan, yetarli darajada to‘liq hamda umuman olganda mamlakatda va uning …

3 / 14

va jahon iqtisodiyoti hamda uning mintaqalari iqtisodiy kon‘yunkturasini tavsiflovchi axborotdan foydalaniladi. materiallarning bir qismi aholini va tadbirkorlarni so’rash natijasida shakllanadi. ekspert axborot, ya‘ni axborot toplash turlari to’plash tajribasi mavjud tendensiya- larning ekstrapolyat- siyasi modellarni tuzish ekspart usuli trendning ekstrapolyat- siyasi modellashti- rish prognozlash usullari bilimning u yoki bu soha mutahassislaridan olinadigan ma‘lumotlardan foydalaniladi. statistik ma‘lumotlar sifatini belgilab beruvchi omillarga quyidagilar kiradi: - yalpi kuzatishdan tanlab kuzatish uslubiga o’tish bilan bog’liq o‘zgarishlar; - statistik hisobot va buxgalteriya hisobining yangi shakllari kiritilishi bilan bog’liq birlamchi hisobning kechiktirib bo‘lmasligi; - agregatlashgan ko‘rsatkichlarni hisoblash uslubiyati; - statistik ko‘rsatkichlarning iqtisodiy kategoriyaga mos kelmasligi. statistik ko’rsatkichlarning sifati muammosi birinchi navbatda statistik ma‘lumotlarni yig’ish bilan bog’liq. iqtisodiy birliklarning ko‘p martalab ko‘payishi va mulkchilik tarkibining o‘zgarishi sharoitida iqtisodiy faoliyatni yalpi hisobga olish imkoni bo‘lmay qoldi. ishlab chiqaruvchilar o‘z natijalarini kamaytirishdan manfaatdor, chunki bu soliqqa tortiladigan bazani qisqartiradi. tanlama tadqiqot respublikamiz statistikasi uchun mutlaqo yangilik emas. tanlama tadqiqotlar sobiq …

4 / 14

r va ularning har biri ichidagi variatsiya ko‘plab martaga oshdi. agregatlashgan statistik ko‘rsatkichlarning boshlang’ich ishlab chiqarish manbai bo‘lib buxgalteriya hisobi va statistik hisobotning ma‘lumotlari xizmat qiladi. yakuniy baholashning ishonchliligini boshlang’ich ma‘lumotlardan yakuniy ko‘rsatkichlargacha hisoblarning bevosita harakterini ta‘minlaganda oshirish mumkin. rasmiy statistika yagona milliy hisoblar tizimiga (mht) o‘tayotgani sababli buxgalteriya va statistik ko‘rsatkichlari hamda mhtni o‘zaro muvozanatlashi kerak. respublikamiz amaliyotida majburiy standartarning yo‘qligi korxonalarning bir qismi hisobotda butun jo‘natilgan mahsulotni, boshqa qismi esa faqat xaqqi to‘langan qismini ko‘rsatishiga olib keldi. to‘lovlarning umumiy inqirozi sharoitida bu tovarlar xizmatlarni ishlab chiqarish agregatlashgan ko‘rsatkichi noaniq xisoblanishini bildiradi. хuddi shunday holat to‘langan emas, balki hisoblangan summalar aks etishi kerak bo‘lgan “mehnatga xaq to‘lash” ko‘rsatkichi bilan mavjud. buxgalteriya hisobida boshlang’ich qiymat bo‘yicha, mhtda esa qayta tiklanish qiymati bo‘yicha baholash ayniqsa asosiy fondlar uchun hammadan ko‘ra muhim, chunki ularning katta qismini korxonalar o‘n yillab oldin xarid qilib, islohotlar, narxlarning yillar davomida keskin o‘sishi amalda boshlang’ich qiymatni nolga …

5 / 14

blash ham kiradi. ularni hisoblashda ikkita muammo paydo bo‘ladi. birinchidan, inqiroz rivojlanish sharoitida kuzatilayotgan iqtisodiyot qatorlarida belgilarning katta variatsiyasi seziladi. masalan, turli mahsulotlar ishlab chiqarish hajmining turlicha qisqarishi, umuman olganda, sanoat uchun ishlab chiqarish indeksi miqdoriga ta‘sir qiladi. ikkinchidan, turli mintaqalarda ayrim ko‘rsatkichlar orasidagi katta farqning mamlakat uchun umumiy o‘rtacha darajasini aniqlashda muammolar kelib chiqadi. iste‘mol narxlarining mintaqalar bo‘yicha variatsiyasi ham maksimaldir (iste‘mol narxlarining eng baland darajasi eng past darajasidan 2 martaga katta). iqtisodiy ko‘rsatkichlarning o‘sish sur‘atlarini, masalan, yaim yoki sanoat ishlab chiqarishi o‘sish sur‘atini hisoblashda narx o‘sishining ta‘sirini yo‘qotish va fizik hajm o‘sishini aniqlash uchun o‘zgarmas narxlardagi ko‘rsatkichlardan foydalanish kerak. o‘zgarmas narxlardagi ko‘rsatkichlardan foydalanish ijtimoiy ishlab chiqarish tarkibi va proporsiyalarini, shaxsiy iste‘molni tahlil qilishda muhim ahamiyatga ega. amalda ekonometrik modellarning regression tenglamalari parametrlarini hisoblashda ham o‘zgarmas narxlardagi statistik ma‘lumotlardan foydalaniladi. statistik ishlanmalar natijasida olingan makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarning prognozlash ma‘lumotlardan davomiyligi turli dasturlarni tuzishda foydalaniladi. 2.2 funksional belgiga ko’ra axborotni tasniflanishi. …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "prognozlash uslubiyatlari va axborot bazasi tuzilishi"

ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги mavzu-2. maqroqitisodiy tahlil va prognozlashtirishning aхborot ta’minoti. bu mavzuda prognozlashlashtirish uchun axborot bazasini yaratishning yondashuvlari va tamoyillari ko‘rib chiqiladi. axborotga qo‘yilgan talablar chuqur o‘rganish va tushunishni talab qiladi, chunki prognozning natijasi va uning asosida qabul qilingan boshqaruv qarorining sifati shunga bog’liq. tuzilish jihatidan ushbu mavzu mohiyati va ahamiyatiga ko’ra bir-biriga yaqin ikkita bo‘limga bo’lingan. ulardan birinchisida prognoz axborot va axborot bazalarini tuzishga tegishli asosiy tushunchalar berilgan, ikkinchisida esa statistik (ekonometrik) modellarni tuzish uchun zarur bulgan prognoz-tahliliy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar tizimi ko‘rib chiqilgan. iqtisodi...

This file contains 14 pages in PDF format (220.2 KB). To download "prognozlash uslubiyatlari va axborot bazasi tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: prognozlash uslubiyatlari va ax… PDF 14 pages Free download Telegram