o'zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari

PDF 43 pages 298.7 KB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 298.7 KB

File type PDF

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

2-mavzu: o'zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari (2 soat) reja 1. ilk davlatlar paydo bo'lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. qadimgi aholi. 2. qadimgi baqtriya, xorazm va sug'diyona davlatlari. 3. ahamoniylar huqmronligi davrida o'rta osiyo. 4. aleksandr makedonskiyning harbiy yurishlari va unga qarshi kurash. antik davr davlatlari. 5. buyuk ipak yo'li – muloqot va hamkorlik yo'li. 1. ilk davlatlar paydo bo'lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. qadimgi aholi. davlat boshqaruvining paydo bo'lishi insoniyat tarixida muhim uvaffaqiyat va sifatiy yangi bosqich bo'ldi. dunyo tarixidagi qadimgi davlatlarning paydo bo'lishi va takomillashuvida o'rta osiyo va unga qo'shni hududlarda yashagan xalqlarning ham hissasi katta bo'ldi. dunyo tarixida shaharlar, siyosiy birlashmalar, uyushmalar, keyinroq esa davlatlarning paydo bo'lishi uzoq davom etgan jarayondir. e.v.rtveladzening fikricha, bu jarayon turli xalqlarda turli yo'llar bilan bo'lib o'tgan. birinchidan, davlatlar paydo bo'lishining osiyocha ishlab chiqarish usuliga asoslangan «sharq yo'li» bo'lib, unda iqtisodiyotning asosini sug'orma dehqonchilik tashkil etgan; dehqonchilik jamoasi jamiyatning …

2 / 43

. shunga qaramay, qadimgi sharqdagi ilk davlatlarning paydo bo'lishi va rivojlanishi ko'pgina umumiy jihatlarga ega ekanligini ta'kidlash joizdir. aynan mana shuning uchun ham o'rta osiyoda ilk davlatlarning paydo bo'lishi qadimgi sharq davlatchiligi tarixi bilan uzviy bog'liqdir. o'rta osiyo, umuman o'zbekiston hududlarida dastlabki davlatchilikning paydo bo'lishi masalalari tadqiqotchilar orasida hamon bahslar sabab bo'lib kelmoqda. bu o'rinda ushbu jarayonga asosiy turtki bo'lib yanada jadallashtirgan omillarni aniqlash nihoyatda muhimdir. bronza davridayoq sun'iy sug'orishga asoslangan dehqonchilik o'rta osiyo xo'jaligining asosini tashkil etgan. sug'orma dehqonchilikning yuqori unumdor shakllari jamiyatda hal qiluvchi o'zgarishlarga olib keldi. xususan, dehqonchilik rivoji natijasida qo'shimcha mahsulot va hususiy mulk ko'rinishlari paydo bo'ldi. o'rta osiyoda ilk davlat uyushmalari sun'yi sug'orish birlamchi qulay bo'lgan amudaryo (yuqori, o'rta, quyi) oqimlari bo'ylarida, murg'ob vohasida, zarafshon va qashqadaryo vohalarida shakllanib rivojlanadi. bunday holatni dunyo tarixidagi dastlabki davlatlar – misr (nil) va mesopotamiya (dojla va frot) misolida ham kuzatishimiz mumkin. yuqorida ta'kidlaganimizdek, dastlabki yirik shahar markazlarining paydo …

3 / 43

qurollarining metalldan ishlanishi mehnat unumdorligining yanada oshishiga keng imkoniyatlar yaratdi. so'nggi bronza davriga kelib hunarmandchilikning ixtisoslashuvi va alohida xo'jalik tarmog'i sifatida shakllanib rivojlanishi jamiyatdagi iqtisodiy taraqqiyot uchun muhim ahamiyatga ega bo'lib, asosini ilk shaharlar tashkil etgan davlatchilikning paydo bo'lishi uchun muhim bo'lgan qo'shimcha mahsulot ko'payishiga turtki bo'ldi. ilk davlatlarning paydo bo'lishida ilk shaharlardagi o'zaro ayirboshlar, savdo-sotiq va madaniy aloqalarning ham ahamiyati nihoyatda katta bo'lgan. so'nggi bronza davriga kelib shimoldagi ko'chmanchi chorvador qabilalar va janubdagi o'troq dehqonchilik aholisi o'rtasida o'zaro mol ayrboshlash va madaniy aloqalar yanada jadallashadi. janubiy va shimoliy hududlaridan topilgan topilmalardagi juda ko'pgina o'xshashliklar bu hududlar o'rtasidagi o'zaro iqtisodiy va madaniy aloqalardan, qadimgi yo'llarning taraqqiy etganligidan dalolat beradiki, bu jarayonlar ham dastlabki shaharlar bilan birga ilk davlatchilikning asosiy omillarilan hisobalanadi. ko'pchilik tadqiqotchilarning fikrlariga qaraganda, o'rta osiyoda eng qadimgi davlatlarning shakllanish jarayoni dehqon-chorvachilik iqtisodiyoti, ixtisoslashgan hunarmandchilik va shahar markazlarining paydo bo'lishi bilan uzviy bog'liqdir. hozirgi kunga qadar olib borilgan arxeologik …

4 / 43

umotlari va nihoyat, arxeologik tadqiqotlar natijalari o'rta osiyoda ilk davlat uyushmalarining paydo bo'lishi muammolarini o'rganish uchun asos bo'lgan xizmat qiladi. so'nggi bronza va ilk temir davriga kelib aholi soni va zichligining o'sib borishi, hosildor yer maydonlarining o'zlashtirilishi va ishlab chiqaruvchi kuchlarning jadallik bilan rivojlanishi aholi joylashuvining hayotiy zarur hududlarga bo'linib ketishiga olib keladi. bunday sharoitda chorvador aholining ma'lum bir qismi xo'jalikning yarim o'troq va chorvachilik shakliga o'tishga majbur bo'ladilar. shuning uchun ham o'rta osiyodagi mill.avv.vi-iv asrlarga oid ko'chmanchilar yodgorliklari o'troq aholi hududlari chegaralarida (orolbo'yi, shimoliy turkmaniston, zarafshonning quyi oqimi, pomir va boshq.) joylashganligi tasodifiy hol emas. aholi aralash joylashuvi hududlarida o'troq viloyatlar siyosiy uyushmalarining shakllanishiga turtki bo'lgan omillardan biri - o'rta osiyoning janubidagi dasht hududlarda joylashgan ko'chmanchi qabilalar hujumi xavfli edi. mil.avv.vii-vi asrlarga kelib bunday hujumlar tez-tez bo'lishi muqarrar edi. chunki, o'rta osiyoning ko'pgina tog' va dasht hududlarida yilqichilik keng tarqalib, ko'chmanchilarning o'zlari esa katta jangovar uvaffaqiyatlarga erishib, jiddiy xavf …

5 / 43

gi dehqonchilik viloyatlarida (surxon, qashqadaryo, zarafshon havzalari va boshq.) bitta yoki ikkitadan ko'p bo'lmagan. arxeologik tadqiqotlarning ko'rsatishicha, sug'orma dehqonchilikning rivojlanishi va hunarmandchilik natijasida bronza davridayoq o'rta osiyo hududlarida ijtimoiy tabaqalanish va mulkiy tengsizlik paydo bo'ladi. janubiy hududlaridagi bu jarayon faqat ichki sabablarga bog'liq bo'lmay, yaqin sharqdagi yuqori darajada rivolangan an'anaviy tarixiy-madaniy aloqalarga ham bog'liq edi. har bir jamoaning rivojlanishi ichki qonuniyatlaridan kelib chiqsa ham, dastlabki markazlardan kelib chiqqan tashqi ta'sir chetdagi viloyatlarning taqdirida katta ahamiyatga ega bo'lishi mumkin edi. yuqoridagilardan xulosa chiqarib aytish mumkinki, qadimgi davlatlar o'z rivojlanish bosqichlarida turli xususiyatlar va tarixiy qonuniyatlarga ega bo'lgan. astlabki davlatlar xo'jalikning ishlab chiqaruvchi shakllari - dehqonchilik va chorvachilik qaerda oldinroq rivojlangan bo'lsa, o'sha hududlarda paydo bo'lgan. davlatchilik jahon tarixida mil.avv.iv ming yillikning oxirida vujudga kelgan bo'lib, insoniyat sivilizatsiyasining so'nggi 5 ming yili bilan bog'lanadi. davlat tushunchasiga ta'rif berishda quyidagi umumlashgan yondashuv ayni haqiqatdir: davlat - bu muayyan oliy hokimiyatni amalga oshiruvchi, maxsus …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari"

2-mavzu: o'zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari (2 soat) reja 1. ilk davlatlar paydo bo'lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. qadimgi aholi. 2. qadimgi baqtriya, xorazm va sug'diyona davlatlari. 3. ahamoniylar huqmronligi davrida o'rta osiyo. 4. aleksandr makedonskiyning harbiy yurishlari va unga qarshi kurash. antik davr davlatlari. 5. buyuk ipak yo'li – muloqot va hamkorlik yo'li. 1. ilk davlatlar paydo bo'lishining ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy asoslari. qadimgi aholi. davlat boshqaruvining paydo bo'lishi insoniyat tarixida muhim uvaffaqiyat va sifatiy yangi bosqich bo'ldi. dunyo tarixidagi qadimgi davlatlarning paydo bo'lishi va takomillashuvida o'rta osiyo va unga qo'shni hududlarda yashagan xalqlarning ham hissasi katta bo'ldi. dunyo t...

This file contains 43 pages in PDF format (298.7 KB). To download "o'zbek davlatchiligining shakllanishi va dastlabki taraqqiyot bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek davlatchiligining shakll… PDF 43 pages Free download Telegram