зилзила ва унда ҳаракатланиш қоидалари

PPTX 21 pages 1.2 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

зилзила ва ундан огоҳлантириш, муҳофазаланиш тадбирлари slayd зилзила ва унда ҳаракатланиш қоидалари 1 зилзилалар вулқон тектоник ўпирилиш зилзила - бу ернинг ички харакатлари натижасида унинг юзасида пайдо бўладиган тебранма ҳаракат. ер силкинишларининг пайдо бўлган жойи зилзила ўчоғи, унинг маркази эса гипоцентр дейилади. гипоцентрнинг ер юзидаги проекцияси эпицентр дейилади. гипоцентр ва эпицентр оралиғидаги масофа зилзиланинг чуқурлиги дейилади. одатда биринчи тебранишдан сўнг қайта зарбалар бўлиши муқаррар улар афтершок деб аталади. з и л з и л а ер шарининг географик плиталарга бўлиниши зилзила - ер юзидаги силкинишлар ва тебранишлар. замонавий қарашларга кўра, зилзилалар сайёрамизнинг геологик ўзгариши жараёнини акс еттиради. зилзилаларнинг асосий сабаби глобал геологик ва тектоник кучлар эканлиги, аммо ҳозирги пайтда уларнинг табиати тўлиқ аниқ емас. ушбу кучларнинг пайдо бўлиши ернинг чукур катламларидаги ҳарорат ўзгариши билан боғлиқ. кўпинча зилзилалар тектоник плиталарнинг чеккаларида содир бўлади. i дунёда бир йилда бўладиган зилзилалар статистикаси: 1 - катастрофик даражадаги зилзила (8); 18 - та зилзила "жуда …

2 / 21

қобиғининг чуқурлиги қуруқликларда асосан 30-50 км ни ташкил этиб, баъзи жойларда 70 км гача боради, океанларда эса 6-8 кмга боради. кейинги қатлам мантия бўлиб, у 2900 км гача давом этади. сўнгги қатлам 2900 км дан то ернинг марказигача давом этиб у ядро қатламидир. зилзила тўғрисида қисқа маълумот зилзила – ер ички инергиянинг ўзгариши, бу ернинг ички қатламларида йиғилган табиий қўшимча куч таъсирида механик энергиянинг эластик сейсмик тўлқин энергиясига айланиши ва атрофга тарқалиши натижасида содир бўладиган ер силкинишидир. hayot faoliyati xavfsizligi 9 ер силкинишлари юзага келиш сабаблари а- вулқон зилзилалар б – ағдарилиш,ўпирилиш зилзилалари в - тектоник зилзилалар г - техноген (инсоннинг мухандислик фаолияти билан боғлиқ зилзилалар). hayot faoliyati xavfsizligi 10 а- вулқон зилзилалар вулқон жараёни, яъни ер остидаги магмани вулқон канали орқали ер юзасига чиқиши билан боғлик бўлган ер силкинишига вулқонли ер силкиниши дейилади. бундай ер силкиниши вулқоннинг фаоллашиши билан боғлиқ бўлганлиги сабабли аксарият кўп ҳолларда улар аниқ башорат қилиниди. …

3 / 21

га. қобиқ зилзилаларига гипоцентри ер сатҳидан 70 км чуқурликкача жойлашган ер силкинишлари киради. ўзбекистонда бўладиган зилзилаларнинг барчаси ушбу турга кириб, уларнинг чуқурлиги асосан 10-40 км, айрим ҳолларда помирда 70 км гача боради. қобиқ ости зилзилаларига гипоцентри 70 дан 300 км гача бўлган ер силкинишлари киради. улар, асосан афғонистоннинг ҳиндуқуш тоғлари остида содир бўлиб, таъсир кучи ўзбекистонга ҳам етиб келиши мумкин. чуқур фокусли зилзила гипоцентри 300-780 км гача бўлган ер силкинишлари ҳисобланади. улар, асосан тинч океани ва бошқа океанлар билан континентлар туташган жойларда рўй беради. hayot faoliyati xavfsizligi 14 зилзила ўчоғигача бўлган масофа ортган сари у шунчалик узоқ вақт ва пастроқ частотада сезилади. масалан, тошкентда яшовчилар учун зилзила ўчоғи тошкент вилояти, фарғона водийси, жиззах, самарқанд вилоятларида рўй берган бўлса 10-30 секундгача давом этиши мумкин. тошкентдан 500-600 км масофада жойлашган ҳиндукуш зилзилалари 2-3 минутгача сезилади. hayot faoliyati xavfsizligi 15 маълумки, ҳар йили сайёрамизда 100000 дан ортиқ ер силкинишларни сейсмик асбоблар (сейсмографлар) қайд …

4 / 21

баллгача; хоразм ва самарқанд вилоятларида – 7 баллгача; тошкент, қарши, бухоро, термез, наманган, фарғона шахарларида – 8 баллгача; андижон вилоятида – 9 баллгача белгиланган. мантиядаги катта босим ёки портлашлар туфайли зилзила ўчоғи вужудга келади, натижада катта кучланишлар пайдо бўлади, булар ўз навбатида ернинг устки қатламининг тебранишига олиб келади. гипосентрдан ҳамма тарафга, қайтар сейсмик тўлқинлар тарқалади, улар асосан узунасига ва кўндаланг турларига бўлинади (схема). ер остидан узунасига тарқалаётган (вертикал тарзда) тўлқинлар ўз йўналиши бўйича навбатма-навбат ер пўстлоғини сиқиб, ер юзасига чиққанда товуш чиқаради. бу эса ер силкиниш олдидан чиқадиган товушнинг ўзгинасидир. кўндаланг тўлқинлар (горизонтал) ер юзасига чиқиб зилзила тўлқинларини вужудга келтиради ва эпитсентрдан барча тарафларга тарқалади: кучли ер силкиниши оқибатида ернинг яхлитлиги, бутунлиги ўзгаради, иншоотлар, жиҳозлар бузилади, коммунал-энергетик қисмлар ишдан чиқиши, инсонлар ўлими юз беради. ер силкиниши кўпчилик ҳолларда маълум интенсивликда чиқадиган товуш билан юз беради ва унинг пастбаландлиги ер қимирлашининг кучига боғлиқ. ер қимирлашининг асосий кўрсаткичлари қуйидагилардан иборат: ер силкиниш …

5 / 21

да ўзбекистон фанлар академиясининг сейсмология институти томонидан 1997 йилда ўзбекистоннинг янги сейсмоактив харитаси тузилиб, бунда ҳар бир ҳудуднинг сейсмологик ҳусусиятлари ҳисобга олинган. харитада кўрсатилишича ўзбекистоннинг минтақаларида бўлиши мумкин бўлган ер силкинишлари белгиланган. жумладан, қорақалпоҳистон республикасида – 6 баллгача; хоразм ва самарқанд вилоятларида – 7 баллгача; тошкент, қарши, бухоро, термез, наманган, фарғона шахарларида – 8 баллгача; андижон вилоятида – 9 баллгача белгиланган. image1.png image2.png image3.png image4.png image5.jpeg image6.jpg image7.jpeg /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "зилзила ва унда ҳаракатланиш қоидалари"

зилзила ва ундан огоҳлантириш, муҳофазаланиш тадбирлари slayd зилзила ва унда ҳаракатланиш қоидалари 1 зилзилалар вулқон тектоник ўпирилиш зилзила - бу ернинг ички харакатлари натижасида унинг юзасида пайдо бўладиган тебранма ҳаракат. ер силкинишларининг пайдо бўлган жойи зилзила ўчоғи, унинг маркази эса гипоцентр дейилади. гипоцентрнинг ер юзидаги проекцияси эпицентр дейилади. гипоцентр ва эпицентр оралиғидаги масофа зилзиланинг чуқурлиги дейилади. одатда биринчи тебранишдан сўнг қайта зарбалар бўлиши муқаррар улар афтершок деб аталади. з и л з и л а ер шарининг географик плиталарга бўлиниши зилзила - ер юзидаги силкинишлар ва тебранишлар. замонавий қарашларга кўра, зилзилалар сайёрамизнинг геологик ўзгариши жараёнини акс еттиради. зилзилаларнинг асосий сабаби глобал геологик ва тектоник ...

This file contains 21 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "зилзила ва унда ҳаракатланиш қоидалари", click the Telegram button on the left.

Tags: зилзила ва унда ҳаракатланиш қо… PPTX 21 pages Free download Telegram