o'zbek xalq og'zaki ijodi

PPTX 30 pages 15.3 MB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 15.3 MB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

pptxgenjs presentation o’zbek folklori by mirzabek xolyorov 1 mavzu:qo‘shiq: lirik qo‘shiqlar va badiiy xususiyatlari. mehnat qo‘shiqlari va termalar. 2 reja: 1 lirik tur haqida ma’lumot. 2 mehnat qo‘shiqlari, ularning turlari.. 3 termalar va ularning o‘ziga xos xususiyati. 3 adabiyotshunoslik va folklorshunoslikda lirika atamasi keng qo‘llanilib kelinadi. lirika – yunoncha – «lira» deb yuritilgan cholg‘u asbobi nomidan olingan bo‘lib, kuylanadigan asarlarni bildiradi lirikaning bеlgilovchi xususiyati sifatida uning tuyg‘u-kеchinmalarni tasvirlashi olinadi. lirik turning epik turdan farqi shundaki, epik turning asosida voqea turadi. epik turning predmeti bu voqeadir. endi lirik turda esa his-hayajon, tuyg‘u va kechinmalar birinchi o‘rinda turishini hammamiz bilamiz. lirikada voqea muhim emas, unda shoirning his-tuyg‘ulari va kechinmalari birinchi o‘rinda turadi xalq qo‘shiqlari lirik qo‘shiqlar sevgidan, tabiatdan, oiladan, xayotning go‘zalliklaridan so‘z yuritadi. epik qo‘shiqlar qahramonlarning jasorati, xalqning kurash tarixi haqidagi qo‘shiqlar. marosimlar to‘y, dafn, bayram kabi marosimlarda aytiladigan qo‘shiqlar. 6 xalq og‘zaki badiiy ijodiyoti xilma-xil adabiy tur va janrlarda namoyon bo‘lgan …

2 / 30

tik mohiyatga ega. 8 m.koshg’ariyning «dеvonu lug’otit turk» asarida shunday to’rtlik bor: turkan qatun qutyog’a, tеrgur mendеn qoshyog’ ajg’ul sizni tabug’chi, otnur jaqi tabug’. mazmuni: turkan xotun qoshig’a, mеndan еtkur shе`r. xizmatga xodimingiz rost, dеb payom bеr. bu akadеmik a.qayumovning shе`riy tabdili. chindan-da, «qoshig’» so’zi dastlab «maqtov, alqov» ma`nosida qo’llangan. 9 yusuf xos hojibning «qutadg’u bilig» («saodatga eltuvchi bilim») asarida fonеtik o’zgarishga uchragan holda «qoshug’» shaklini olgan bo’lsa, xorazmiyda «qo’sh» shaklini olgan. chunonchi, yusuf xos hojibda: bu turkche qoshuqlar tuzettim seg’е, oqo’rda uno’tma du`o qil meg’е. mazmuni: bu turkcha qo’shiqlarni sеn uchun tuzdim (yozdim), o’qiganingda unutmay duo qil meni. 10 «qo`shiq» istilohi, janriy xususiyatlari, badiiy – kompozitsion belgilari. umuman, qo’shiq atamasi turkiy «qo’shmoq» fе`li o’zagidan yasalgan bo’lib, satrga satrni qo’shib aytish va kuylash ma`nolarini anglatadi. zеro, xalq qo’shig’i kuy bilan birga tug’iladi va shu xususiyati bilan yozma adabiyotdagi shе`riyatdan farq etadi. qolavеrsa, xalq qo’shiqlari tarixan raqslar bilan ham yaxlitlashgan va …

3 / 30

k qo‘shiqlarini 1. lirik; 2. mehr baytlari; 3. terma; 4. mehnat qo‘shiqlari; 5. mavsum-marosim qo‘shiqlariga bo‘ladi 13 qo‘shiqlar ijro o‘rni, holati, musiqaga munosabati va badiiyatidan kelib chiqib: 1) ijro o‘rni; 2)poetik strukturasi, 3) musiqiyligi va raqsga munosabatiga qarab tasnif etilishi lozim ijro o‘rniga qarab tasnif etilganda qo‘shiqlar: marosim va nomarosim qo‘shiqlariga ajraladi. o‘z navbatida marosim qo‘shiqlari ham ikki: mavsum marosim va oilaviy-maishiy marosimlar qo‘shiqlariga bo‘linadi. mavsumiy marosim qo‘shiqlari mavzutik va funksional xususiyatlariga ko‘ra, yilning to‘rt mavsumi bilan bog‘liq (navro‘z, sust xotin, choy momo, obla baraka, yasun-yusun) bilan bog‘liq qo‘shiqlarni kiritish mumkin ayrim mavsumiy marosim qo‘shiqlari davrlar o‘tishi bilan lirik qo‘shiqlarga aylangan holatlar mavjud. «qoshingni qora deydilar», «kichkinajon – kichkina», bolalarning «boychechak», «chuchvara qaynaydi», «oftob chiqdi olamga» qo‘shiqlari ana shular jumlasidandir. bu qo‘shiqlar dastlab faqat mavsum marosimida ijro etilgan. «qoshingni qora deydilar», «kichkinajon kichkina», «boychechak» bevosita navro‘z, ya’ni bahorgi marosim bilan bog‘liq. oilaviy-maishiy marosim qo‘shiqlari safiga to‘y, farzandning tug‘ilishi, xatna to‘yi …

4 / 30

ilgan. keyinchalik davrlar o‘tishi bilan marosim unutilib, faqat qo‘shiq matni qolgan. misol uchun qo‘sh, o‘rim, oblo baraka, ho‘p mayda, yorg‘ichoq qo‘shiqlarini olaylik. qadimda qo‘sh haydash ham, o‘rim ham, oblo baraka ham maxsus marosim sanalgan mehnat qo‘shiqlarining o‘zi ko‘plab a) dehqonchilik bilan bog‘liq qo‘shiqlar (qo‘sh, oblo baraka, yorg‘ichoq qo‘shiqlari), b) chorvachilik bilan bog‘liq qo‘shiqlar (sog‘im qo‘shiqlari: hushey-hushey, turey-turey, churey-churey), v) kasb hunar (charx, bo‘zchi, gilam to‘quvchilar va hokazo) qo‘shiqlaridan tashkil topgan bolalar folklorining janriy tasnifi so‘z va harakatning nisbatiga ko‘ra bularni ikki katta guruhga bo‘lish mumkin: 1.bolalarning maishiy qo‘shiqlari. 2. bolalarning o‘yin folklori. aytim-olqishlar aytim-olqishlar erkalovchi motivdagi rasm-rusum qo‘shiqlari bo‘lib, asosan, bolalarning beshik davriga oid turli-tuman marosimlarda ijro etiladi: -chaqaloq besh va to‘qqiz kunga to‘lganda, -ilk bor cho‘miltirilganda, -beshikka ilk bor va har gal bog‘langanda, -yana qayta ochib olinganda, -ilk bor tish yoriganida, -birinchi marta mustaqil o‘tirganida, -ilk bor oyog‘ida tikka turganida, -birinchi marta odimlaganida, -“toy-toy”laganida, har gal yangi kiyim kiygizganda, …

5 / 30

ehr tovlanishlarini aks ettiradi: o, shugina, shuginagina, munchagina tunchagina. shunchagina-kunchagina. yashnab turgan g‘unchagina. alla alla qo’shiq san’atining eng qadimiy turi bo’lib yosh bolalarni uxlatish, orom oldirish uchun beshikka; belab, belanchakka solib, tebratib, onalarning allalab kuylaydigan qo’shig’idir. qo’shiqning bu turi ham cholg’usiz mayin orom beruvchi ohang bilan kuylanadi. tibbiyot olamining allomasi abu ali ibn sino o‘zining «tib qonunlari» asarining 1-kitobida shunday yozadi: «bolaning mizojini kuchaytirmoq uchun unga ikki narsani qo‘llamoq kerak. biri bolani sekin-sekin tebratish, ikkinchisi, uni uxlatish uchun odat bo‘lib qolgan musiqa va ashuladir. shu ikkisini kabul qilish miqdoriga qarab bolaning tanasi bilan badan tarbiyaga va ruhi bilan musiqaga bo‘lgan iste’dodi hosil qilinadi». bobokalonlarimiz-ning alla ga bo‘lgan munosabati… tol ichinda tanlab olgan, tol chovkonim bolam, alla. gul ichinda iskab olgan, guli rayhonim, bolam, alla. yo‘lbarslarday yuraklim, qoplonlarday bilaklim, alla yaxshi-yomon kunimda, menga juda keraklim, alla. alladan parcha… alla bolam, alla. jonim bolam, alla, ikki ko'zim alla, shirin so'zim alla. alla …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'zbek xalq og'zaki ijodi"

pptxgenjs presentation o’zbek folklori by mirzabek xolyorov 1 mavzu:qo‘shiq: lirik qo‘shiqlar va badiiy xususiyatlari. mehnat qo‘shiqlari va termalar. 2 reja: 1 lirik tur haqida ma’lumot. 2 mehnat qo‘shiqlari, ularning turlari.. 3 termalar va ularning o‘ziga xos xususiyati. 3 adabiyotshunoslik va folklorshunoslikda lirika atamasi keng qo‘llanilib kelinadi. lirika – yunoncha – «lira» deb yuritilgan cholg‘u asbobi nomidan olingan bo‘lib, kuylanadigan asarlarni bildiradi lirikaning bеlgilovchi xususiyati sifatida uning tuyg‘u-kеchinmalarni tasvirlashi olinadi. lirik turning epik turdan farqi shundaki, epik turning asosida voqea turadi. epik turning predmeti bu voqeadir. endi lirik turda esa his-hayajon, tuyg‘u va kechinmalar birinchi o‘rinda turishini hammamiz bilamiz. lirikada voqea muhim em...

This file contains 30 pages in PPTX format (15.3 MB). To download "o'zbek xalq og'zaki ijodi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'zbek xalq og'zaki ijodi PPTX 30 pages Free download Telegram