o‘zbek adabiy tili me’yorlari

PPTX 17 pages 95.9 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 95.9 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

слайд 1 mavzu: o‘zbek adabiy tili me’yorlari. nutqning uslubiy shakllari. matn turlari va tarkibi reja: 1.imlo me’yorlari. 2.talaffuz me’yorlari. 3. fonetik me’yor. 4.grammatik me’yor. 5. punktuatsion me’yor. 6. uslubiy me’yor. 7. nutqning uslubiy shakllari. tayanch tushunchalar: adabiy til, me’yor, fonetik me’yor, grammatik me’yor, leksik-semantik me’yor, so‘z yasalish me’yori, uslub, nutq uslublari, ilmiy uslub, badiiy uslub, rasmiy uslub, so‘zlashuv uslubi, publitsistik uslub. nutq madaniyati uchun adabiy til me’yori o‘lchovi kerak bo‘ladi. хo‘sh, adabiy til me’yori nima? b.n.golovin ta’kidlashicha: “тil me’yori- bu til birliklari va uning qurilishini o‘zaro yaxshi tushunish zarurati tufayli paydo bo‘lgan, undan foydalanuvchi xalq tomonidan yaratilgan amaldagi qoidalar yig‘indisidir”. ya’ni adabiy til me’yori bu, til unsurlarining xalq o‘rtasida ko‘pchilikga ma’qul bo‘lgan variantini tanlashdir. me’yor o‘zgaruv-chandir. umumiy va xususiy me’yor mavjud. professor e.begmatov va boshqalar tomonidan nashr qilingan “adabiy norma va nutq madaniyati” kitobida o‘zbek adabiy tilining quyidagi me’yorlari qayd etilgan: fonetik me’yor. hozirgi o‘zbek adabiy tili uchun 6 ta …

2 / 17

o‘z tarkibida alifboda belgilanganidek talaffuz qilinishi me’yoriy sanalishi bilan quyidagi holatlar ham talaffuz me’yoriga muvofiqdir: 1. so‘z oxirida b tovushining jarangsizlanib, p tarzida aytilishi: hisob > hisop, kelib > kelip. 2. so‘z oxirida d tovushining t tarzida talaffuz qilinishi, d yoki t tovushlarida tushib qolishi: dard > dart, band > bant, go‘sht > go‘sh, past > pas kabi. 3. ayrim so‘zlarda l tovushining tushib qolishi: bo‘lgan > bo‘gan, kelsa > kesa kabi. grammatik me’yor. hozirgi tilimizda turlovchi va tuslovchi shakllarning eng maqbul variantlari tanlab olingan va ular nutqda barqaror shaklda ishlatilmoqda. shunga qaramay, ba’zan - ning o‘rnida – ni , -lar o‘rnida – la shakllarini xato qo‘llash hollari uchraydi: so‘z yasalish me’yori. so‘z yasovchi qo‘shim-chalarning fonetik tuzilishi jihatidan bir qolipda ishlatilishi so‘z yasalish me’yori hisoblanadi. imloviy (orfografik) me’yor. adabiy tilning madaniylik darajasini belgilovchi asosiy mezonlaridandir. grafik (yozuv) me’yor. hozirgi yozuvimiz lotin alifbosiga asoslangan yozuvdir. bosh va kichik harflar hamda yozma …

3 / 17

g nutq jarayonidagi imkoniyatlarini o‘rganishga ko‘maklashadi. kishilarning til birliklaridan ya’ni fonetik, grammatik, lug’aviy va frazeologik vositalardan foydalanishda doimo o’ziga xoslik mavjud bo’lib bu narsa so’zlovchining o’ziga xos uslubini keltirib chiqaradi. stil – ya’ni uslub atamasi juda qadim zamonlardan buyon ishlatilib kelinayotgan bo’lib u turli davrlarda turli sohalaeda turlicha tushunildi va izohlandi. til jаmiyatgа xizmаt qiluvchi bеbаhо vоsitа. dаvrlаr o‘tishi bilаn sаyqаl bеrilgаn vа qаt`iy mе`yorlаshtirilgаn аdаbiy tilimiz ijtimоiy hаyotning turli sоhаlаrigа xizmаt qilib kеlаyotgаnligi uchun, u bir nеchа tаrmоqlаrgа bo‘linаdi. аdаbiy tilning bundаy ko‘rinishlаri uslub tеrmini bilаn аtаlаdi vа vаzifаlаrigа ko‘rа sоhаlаrning nоmlаri bilаn yuritilаdi. bаdiiy ijоd sоhiblаrigа xizmаt qiluvchi аdаbiy til ko‘rinishi bаdiiy uslub tеrmini bilаn, ilm-fаn аhli fаоliyatidа qo‘llаnuvchi аdаbiy til ko‘rinishi ilmiy uslub tеrmini bilаn, оmmаviy аxbоrоt vоsitаlаri, ya`ni mаtbuоtgа xizmаt qiluvchi аdаbiy til shаkli publitsistik uslub nоmi bilаn, ijtimоiy hаyotning rаsmiy dоirаsigа xizmаt qiluvchi аdаbiy til ko‘rinishi rаsmiy uslub nоmi bilаn yuritilаdi. аdаbiy tilning sаnаb o‘tilgаn …

4 / 17

foda vositalarining ko‘p qo‘llanishi bilan boshqa uslublardan farqlanadi. ushbu uslubda yaratiladigan asarlar nazm va nasr turlariga, ya’ni she’riy va proza asarlariga bo‘linadi va ularning har biri o‘zining til xususiyatlariga ega. publitsistik(ommabop) uslub til taraqqiyotida muhim omil sanaladigan publitsistika o‘z navbatida tilning imkoniyatlaridan ham keng foydalanadi. ommabop uslub imkoniyatlarining kengligini lingvistik va ekstralingvistik (paralingvistik)—tildan tashqaridagi omillarning mustahkam aloqadorligida kuzatamiz. publitsistik janrda yozilgan asarlarning mohiyatan hozirjavobligi, ularning axborot hamda targ‘ibot-tashviqot xarakterda bo‘lishi va ommani dunyo yoki mamlakatimiz miqyosida sodir bo‘layotgan voqea-hodisalardan zudlik bilan xabardor qilishi natijasida yuzaga keladigan novatorlik unda tabiiy ravishda yangi ijtimoiy-siyosiy terminologiyaning qo‘llanilishi va tilimizda me’yorlashishiga sabab bo‘ladi. boshqacha aytganda, ommabop uslub tilning yangi so‘z va iboralar hisobiga boyib borishiga ko‘maklashadi. ma’lumki, publitsistik abadiiy, siyosiy, ilmiy jabhalarni qamrab oluvchi yirik soha hisoblanib, ommaviy axborot vositalari sanaladigan radio va televideniyeda, gazeta va jurnallar sahifalarida aks etadigan yangilik, xabar, reportaj, tahlilnoma, boshmaqola, maqola, ocherk, feleton, e’lon, reklama singari qator janrlarni qamrab …

5 / 17

hi, aqidaparast, millatparvar, devonxona, bojxona, hissador, tadbirkor kabi. fan-texnikaning turli tarmoqlariga doir ilmiy asarlar, darsliklar ilmiy uslubda yoziladi. mantiqlilik, aniqlik bu uslubga xos xusu-siyatlardir. ilmiy uslub aniq ma’lumotlar asosida chiqarilgan ilmiy xulosalar (qoidalar, ta’riflar)ga boy bo`lishi bilan boshqa uslublardan farq qiladi: yomg`ir - suyuq tomchi holidagi atmosfera yog`ini. tomchining diametri 0,5-0,6 mm bo`ladi ilmiy uslubda har bir fanning o`ziga xos ilmiy atamalaridan foydalaniladi, bu uslubda so`zlar o`z ma’nosida qo`llanadi, qoida yoki ta’rifning mazmunini ochishga xizmat qiladigan ajratilgan bo`laklar, kirish so`zlar, kirish birikmalar, shuningdek, qo`shma gaplardan ko`proq foydalaniladi. rasmiy uslub hozirgi o‘zbek tilining davlat-ma’muriy, huquqiy muassasalarida, rasmiy diplomatik munosabatlarida namoyon bo‘ladigan ko‘rinishidir. qonun matnlari, farmonlar, farmoyishlar, buyruqlar, xullas barcha rasmiy ish qog‘ozlari ana shu uslubda shakllanadi. bu uslubning og‘zaki va yozma ko‘rinishlari, binobarin, ushbu ko‘rinishlarning o‘z me’yorlari mavjud. hujjatshunoslik davlatchilik bilan bog‘liq bo‘lib, uning ildizi qadimgi davrlarga borib taqaladi. har bir davlatning hujjatlari uning davlat tilida yoziladi. hujjatlarni to‘g‘ri va bexato …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek adabiy tili me’yorlari"

слайд 1 mavzu: o‘zbek adabiy tili me’yorlari. nutqning uslubiy shakllari. matn turlari va tarkibi reja: 1.imlo me’yorlari. 2.talaffuz me’yorlari. 3. fonetik me’yor. 4.grammatik me’yor. 5. punktuatsion me’yor. 6. uslubiy me’yor. 7. nutqning uslubiy shakllari. tayanch tushunchalar: adabiy til, me’yor, fonetik me’yor, grammatik me’yor, leksik-semantik me’yor, so‘z yasalish me’yori, uslub, nutq uslublari, ilmiy uslub, badiiy uslub, rasmiy uslub, so‘zlashuv uslubi, publitsistik uslub. nutq madaniyati uchun adabiy til me’yori o‘lchovi kerak bo‘ladi. хo‘sh, adabiy til me’yori nima? b.n.golovin ta’kidlashicha: “тil me’yori- bu til birliklari va uning qurilishini o‘zaro yaxshi tushunish zarurati tufayli paydo bo‘lgan, undan foydalanuvchi xalq tomonidan yaratilgan amaldagi qoidalar yig‘indisidir”. y...

This file contains 17 pages in PPTX format (95.9 KB). To download "o‘zbek adabiy tili me’yorlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek adabiy tili me’yorlari PPTX 17 pages Free download Telegram