estetika

DOCX 5 pages 25.5 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.5 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

7-mavzu. “estetika”. estetika yunoncha ektyezikos so’zidan olingan bo’lib, – syezish, his qilish, idrok dyegan ma’noni anglatadi. bu iborani ilm-fan estetikasi sifatida birinchi marta nyemis faylasufi alyeksandr baumgartyen (1714-1772) o’zining «poetik asarning ba’zi bir masalalari to’g’risida» nomli asarida qo’llagan. biroq bu bilan uni estetika fanining asoschisi dyeb hisoblab bo’lmaydi, chunki estetika fani ancha ilgariroq paydo bo’lgan. dastlabki estetik ta’limotlar – sharq mamlakatlarida (misr, bobil, hindiston, xitoy, eron, turonda) vujudga kyelib, qadimiy yunonistonda ayniqsa, platon, arastu, suqrot, rimda lukryeciy kar, goraciy va boshqalarning asarlarida rivojlantirilgan. estetika fani xviii asrning ikkinchi yarmida mustaqil fan sifatida shakllangan. baumgartyenning xizmati shundaki, u estetika nazariyasining filosofiyadan ajralib chiqish jarayonini syezdi. u go’zallikni va uning san’atdagi turlarini tyekshiradigan falsafa fanini «estetika» dyeb atadi. kant va gyegyel bir butun falsafiy fan sifatida estetik qarashlar sistyemasini yaratishga urindi. ular estetika faniga «estetik» dyegan tushunchani kiritdi. bu tushuncha estetika fanini konkryetlashtirdi va chuqurlashtirdi. shundan buyon «go’zal», «chiroyli», «oliyjanob», «fojyeali», «hajviy», …

2 / 5

mumiy nazariyasi» nomli asarida «san’at asarlari va san’atkor amal qiladigan normalargina emas, balki ryeal turmushdagi buyumlar, faktlar va qonunlar ham estetik muhokama pryedmyetidir,- dyeb ta’kidlaydi. uning xizmati shundaki, u fanga «estetika» - dyegan mavhum tyerminga «hamma uchun qiziqarli» dyegan nom byerdi. olamdagi maxluqotlar orasida aql-idrok sohibi bo’lgan odamga, yorug’likni, qorong’ulikdan, (tunni kundan), turfa xil ranglarni bir-biridan farqlay olish, kulgili va fojiali holatlarni mushohada etish, go’zallik, ezgulik, ulug’vorlik, oliyjanoblik olamiga intilish bilan birga xunuklik, xudbinlik, loqaydlik, johillik pastkashlik illatlariga qarshi kurash olib borish qobiliyatini ham in’om etgan. inson shu qobiliyati tufayli o’zligini anglab komillik sari intilib kyelmokda. insonning o’ziga, o’zi yashayotgan turli muhitga havodyek zarur bo’lgan go’zallik, nafosat dunyosini yaratishdyek mashaqqatli myehnati tufayli shu qadar ulug’vor ahamiyatga molik bo’lgan ma’naviy boylikni vujudga kyeltirdiki, ularga hayrat bilan boqib, insonning aql farosat qudratiga tahsinlar aytamiz. nafosat va go’zallik olami shu qadar xilma-xil, rang-barang, jozibali, ehtirosli, mo’’jizali, syehrliki, unda moddiy go’zallik bilan ma’naviy go’zallik …

3 / 5

h, xulq-atvorlarida, estetik asosning namoyon bo’lishi bilan ham shug’ullanadi. estetikani faqat go’zalliknigina emas, balki, sifat va xususiyat, oliyjanoblik, byema’nigarchilik, fojiali va kulgili hodisalar ham qiziqtiradi. estetika yordamida biz butun olamni, unga nisbatan o’zimizning insoniy, ijtimoiy munosabatlarimizni ham tushunamiz. estetikaning boshqa fanlar bilan munosabati. estetika falsafiy fan bo’lib, uning nazariy va uslubiy asoslarini falsafiy tafakkur nazariyasi va tarixi tashkil qiladi. masalan: voqyelikni estetik va badiiy o’zlashtirish jarayonlarini o’rganishda xolislik (ob’yektivlik), tarixiy yondashish, bilish jarayonida amaliy tajribaning ahamiyati kabi uslubiy asosni qo’llash ijobiy samara beradi. bilish nazariyasi vositasida san’atning bilish tabiati, voqyelikni badiiy-ramziy ifodalash bilan ilmiy tadqiq etish o’rtasidagi o’zaro aloqadorlik va o’zaro farqlar, voqyelikni badiiy vositalar orqali tasvirlashning ijodiy tabiati; san’at asarlaridagi shartlilik va badiiy haqiqat kabi estetika fanining ko’p muammolarni yechish mumkin. ijtimoiy ongning nisbiy mustaqilligi, ma’naviy hayot xilma-xil shakllarining bir-biriga bog’liqligi, iqtisodiy zamin bilan ijtimoiy ong o’rtasidagi aloqadorlik va bog’liqlik kabi masalalar, estetik ong, badiiy ijod, san’at tabiati va …

4 / 5

onning ma’naviy dunyosiga, uning fikr mulohazalariga, his-tuyg’ulariga qaratilgan bo’lsa, falsafaning ta’sir kuchi aql-idrokka, ma’naviy talab – ehtiyojlarni qondirishga, ma’naviy madaniyatni rivojlantirishga qaratilgan bo’ladi. san’at manzaralar, hodisalarni bir-biriga biriktirishga intilsa, falsafa o’sha hodisalar mohiyatini anglashga, ular qonuniyatlarini ochishga intiladi. san’at badiiy haqiqatga, falsafa hayotiy haqiqatga tayanadi. inson hayoti muammolarini hal qilishda san’at bilan falsafa yonma-yon va hamohang amal qilib kyelmoqda. estetika va etika fanlarining umumiyligi shundaki, estetik baholar hamisha axloqiy tushuncha va intilishlar bilan bog’lanib kyetadi. go’zallik mavj urib turgan narsa axloqiy jihatdan ham boy bo’ladi, axloqiy jihatdan puch narsa esa xunuk bo’ladi. har bir katta san’at asari estetik formada hal etiladigan axloqiy muammolarni o’z ichiga oladi. etika bu – «zarur», «shunday bo’lishi kyerak», «shunday ish qilish kyerak»ligini o’rganadi. estetika esa – go’zallikni, jozibadorlikni ko’rsatadi, kishini hayajonlantiradi. lyev tolstoy ta’biri bilan aytganda, «haqiqiy talantning qo’sh qanoti bo’ladi, bir qanoti – etika bo’lsa, boshqasi - estetikadir». etika – yaxshilik haqidagi ta’limot, bo’lsa …

5 / 5

rat. san’at va axloq munosabatlariga 3 uslub bo’yicha yondashiladi. 1.«axloqiy». «badiiy ijodni axloq - odobga bo’ysundirish, ezgulikni san’atning birdan-bir va eng oliy maqsadi sifati targ’ib ettirishdir. bunga aflotun, russo, a.tolstoy qarashlarni misol kyeltirish mumkin. 2.san’atni axloqdan «ozod qilish» uslubi. axloqiylik ruhi san’at erkinligini bug’adi, natijada nafosatni halokat yoqasiga olib kyeladi. san’at ezgulikdan ham, yovuzlikdan ham mustasno bo’lishi kyerak. 3.san’atda axloqiylik bilan «axloqsiz»likni birlashtirish uslubi. arastu fikricha, san’at axloqiylikning estetik maktabi bo’lib xizmat qiladi. san’at asoslarida badiiylik bo’lmasa, u axloqiylikda mahrum bo’ladi. badiiylik hamma vaqt axloqiylikni, axloqiylik esa yuksak darajadagi estetik didni taqozo etadi. san’at voqyelikni aks ettirish jarayonida jamiyatda amal qilayotgan axloqiy munosabatlarni, odob qoidalarini, axloqiy g’oya va qarashlarni, inson ichki dunyosini, axloqiy qiyofasini ochib beradi. san’at – inson axloqiy odobining ko’zgusidir. axloqiy va estetik qarashlar bog’liqligi qadim davrlardayoq aniqlangan bo’lib, xalq og’zaki ijodida «nafosat» tushunchasi ezgulik axloqiy poklik, go’zallik tarzida ifodalanadi. san’at yaxshi va yomon hodisalarni ibrat qilib ko’rsatish …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "estetika"

7-mavzu. “estetika”. estetika yunoncha ektyezikos so’zidan olingan bo’lib, – syezish, his qilish, idrok dyegan ma’noni anglatadi. bu iborani ilm-fan estetikasi sifatida birinchi marta nyemis faylasufi alyeksandr baumgartyen (1714-1772) o’zining «poetik asarning ba’zi bir masalalari to’g’risida» nomli asarida qo’llagan. biroq bu bilan uni estetika fanining asoschisi dyeb hisoblab bo’lmaydi, chunki estetika fani ancha ilgariroq paydo bo’lgan. dastlabki estetik ta’limotlar – sharq mamlakatlarida (misr, bobil, hindiston, xitoy, eron, turonda) vujudga kyelib, qadimiy yunonistonda ayniqsa, platon, arastu, suqrot, rimda lukryeciy kar, goraciy va boshqalarning asarlarida rivojlantirilgan. estetika fani xviii asrning ikkinchi yarmida mustaqil fan sifatida shakllangan. baumgartyenning xizmati shunda...

This file contains 5 pages in DOCX format (25.5 KB). To download "estetika", click the Telegram button on the left.

Tags: estetika DOCX 5 pages Free download Telegram