estetik falsafaning predmeti ,obekti, falsafiy maqsadi va kategoriyalari

DOCX 41.1 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1698126930.docx estetik falsafaning predmeti ,obekti, falsafiy maqsadi va kategoriyalari estetik falsafaning predmeti ,obekti, falsafiy maqsadi va kategoriyalari reja: 1.estetika fanining obekti va falsafiy mohiyati. 2. estetikaning kategoriyalari 3. estetika kategoriyalarining o’zaro aloqadorligi estetika yoxud nafosat falsafasi eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bunda u boshqa bir ulug’ olmon faylasufi g. laybnits (1646-1716) ta’limotidan kelib chiqqan holda munosabat bildirgan edi. laybnits inson ma’naviy olamini uch sohaga: aql – idrok, iroda-ixtiyor, his-tuyg’uga bo’ladi va ularning har birini alohida falsafiy jihatdan o’rganish lozimligini ta’kidlaydi. baumgartengacha aql – idrokni o’rganadigan fan – mantiq, iroda – ixtiyorni o’rganuvchi fan esa …

zning o’z-o’zicha bizni qiziqtirmasligini nazarda tutib, biz «estetika» nomini saqlab qolishga tayyormiz, buning ustiga, u odatiy nutqqa singishib ketgan. shunga qaramay, mazkur fan mazmuniga javob beradigan ibora, bu – “nafosat falsafasi», «san’at falsafasi» yoki yana ham aniqroq qilib aytganda – «badiiy ijod falsafasi»[footnoteref:1]. [1: гегель г. эстетика. м., искусство, 1968. с. 7. ] hegelning «estetika» atamasidan ko’ngli to’lmaganligiga jiddiy sabablar bor. bulardan biri – yuqorida uning o’zi aytib o’tgan fikrlari bo’lsa, ikkinchisi – mazkur so’zning barcha his-tuyg’ularga taalluqliligi. vaholanki, bu fan faqat nafosatli his tuyg’ular va ularning ziddini nazarda tutadi. ayniqsa, mana shu ikkinchi sababga ko’ra, «estetika» atamasining talabga javob berishi shubhali. buning ustiga allaqachon mazkur fan tadqiqot doirasi san’at hududidan chiqib, inson hayotining deyarli barcha sohalariga yoyilib ketgan. shu bois «nafosatshunoslik» atamasi ham ilmiy muomalaga kiritildi. zero mazkur atamaga asos bo’lgan «nafis», «nafislik», «nafosat» so’zlari o’z qamrovi bilan fan talablariga javob bera oladi. «nafis» so’zi «o’zbek tilining izohli lug’ati»da …

ngina chegaralab qo’yishga haqqimiz yo’q. zero bugungi kunda inson o’zini o’rab turgan barcha narsa-hodisalarning go’zal bo’lishini, har qadamda nafosatni his etishni istaydi: biz taqib yurgan soat, biz kiygan kiyim, biz haydayotgan mashina, biz uchadigan samolyot, biz yashayotgan uy, biz mehnat qiladigan ishxona, biz yurgizayotgan dastgoh, biz yozayotgan qalam, biz dam oladigan tomoshabog’lar – hammasidan nafis bir ruh ufurib turishi lozim. go’zallik, ko’rganimizdek, nafosatning bosh, etakchi xususiyati hisoblanadi. shu bois u estetikaning mezoniy tushunchalaridan biri sifatida tadqiq va talqin etiladi. zero go’zallikning ishtirokisiz yuqoridagi xususiyatlarning birortasi estetik tabiatiga ega bo’lolmaydi. masalan, ulug’vorlikni olaylik. u asosan hajmga, miqyosga miqdorga asoslanadi: buxorodagi arslonxon minorasi yoxud minorai kalon ulug’vorligi bilan kishini hayratga soladi. unga tikilar ekansiz, qalbingizni nafosat zavqi qamrab oladi. lekin xuddi shunday balandlikdagi kimyoviy korxona mo’risidan zavqlanolmaysiz. yoki yonbag’irdan turib, toqqa tikilsangiz, estetik zavq tuyasiz, ammo xuddi shunday balandlikdagi shahar chetida o’sib chiqqan axlat «tog’i»ga qarab zavqlanmaysiz. chunki arslonxon minorasi me’morlik san’ati …

an hayratlanib: «mana bu – go’zal o’lim!», deydi. bu o’rinda asar qahramonining o’limi – fojeaviylik, o’limning qahramonlikka aylanishi – ulug’vorlik; fojeaviylik bilan ulug’vorlik xususiyatlarining omuxtalashuvi natijasida esa go’zal manzara, qayg’uli va ulug’vor go’zallik vujudga kelgan. shuning uchun ham napoleonning hayrotomuz xitobi bejiz emas. ayni paytda go’zallik yuqorida keltirilgan estetik xususiyatlar va tushunchalarning «mustaqilligiga» daxl qilmaydi, faqat ularning hujayrasida u yoki bu darajadagi unsur sifatida ishtirok etadi. demak, estetikaning asosiy tadqiqot ob’ekti – go’zallik, biroq, birinchi galdagi vazifasi ana shu go’zallikni aks ettirish bo’lgan san’at ham o’z navbatida nafosatshunoslikning keng qamrovli tadqiqot ob’ekti hisoblanadi. san’at estetikaning tadqiqot ob’ekti sifatida o’ziga xos olam. unda estetik xususiyatlar bo’rtib ko’zga tashlanadi. shunga ko’ra, uni nafosatga burkangan ijtimoiy hodisa deyish mumkin. san’at hayotni in’ikos ettirar ekan, insonning o’zini o’ziga ko’rsatuvchi ulkan ko’zgu vazifasini o’taydi. u insonni o’rgatadi, da’vat etadi, go’zallashtiradi. bu vazifalarni bajarishda estetika san’atning ko’makchisi, etakchisi hisoblanadi. estetika bir tomondan, san’atning paydo bo’lishidan tortib, …

falsafiy mohiyatini yana uning san’at asariga yondashuvida ko’rish mumkin. ma’lumki, har bir san’atshunoslik ilmi o’z tadqiqot ob’ektiga uch tomonlama – nazariy, tarixiy, tanqidiy jihatdan yondashadi. masalan, adabiyotshunoslikni olaylik. adabiyot nazariyasi faqat adabiyotgagina xos bo’lgan badiiy qonuniyatlarni, badiiy qiyofa yaratish usuli va vositalarini o’rganadi. adabiyot tarixi muayyan tarixiy-badiiy jarayonlar orqali badiiy adabiyotning rivojlanish qonuniyatlarini ochib beradi. adabiy tanqid esa adabiy-badiiy ijodning zamonaviy jarayonlarini tadqiq etadi va har bir yangi asarni baholaydi, asar ijodkorining ijodiy rivojlanishini kuzatib boradi. musiqada ham, tasviriy san’atda ham, boshqa san’at turlarida ham shunday. estetikada esa tadqiqot ob’ektiga yondashuv uch emas, birgina – nazariy jihatdan amalga oshiriladi: tarix ham, tanqid ham nazariyaga bo’ysundiriladi. to’g’ri, «estetika tarixi» degan ibora va shu nomda kurslar o’qitiladi. lekin bu nom, ibora shartli tarzda qo’llaniladi. chunki, u fan tarixi emas, balki tarixan davrlarga bo’lingan estetik nazariyalar tahlilidir. ma’lumki, san’at asarining mavjud bo’lishi uchun to’rt shart yoki omil albatta zarur. bular: ijodkor – badiiy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "estetik falsafaning predmeti ,obekti, falsafiy maqsadi va kategoriyalari"

1698126930.docx estetik falsafaning predmeti ,obekti, falsafiy maqsadi va kategoriyalari estetik falsafaning predmeti ,obekti, falsafiy maqsadi va kategoriyalari reja: 1.estetika fanining obekti va falsafiy mohiyati. 2. estetikaning kategoriyalari 3. estetika kategoriyalarining o’zaro aloqadorligi estetika yoxud nafosat falsafasi eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o’z ichiga oladi. biroq u o’zining hozirgi nomini xyiii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo’lmish go’zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag’ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o’z aksini topgan edi. «estetika» atamasini birinchi bo’lib buyuk olmon faylasufi aleksandr baumgarten (1714—1762) ilmiy muomalaga kiritgan. bu...

DOCX format, 41.1 KB. To download "estetik falsafaning predmeti ,obekti, falsafiy maqsadi va kategoriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: estetik falsafaning predmeti ,o… DOCX Free download Telegram