tillarning genetik o’xshashligi

PPTX 21 стр. 76,5 КБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 76,5 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

tildagi o’zgarishlar tillarning genetik o’xshashligi reja! tillarning genetik o’xshashligi. bobo til tushunchasi. til oilalari. qiyosiy-tarixiy metod yordamida tillaming qarindoshligi aniqlanadi va eng qadimiy tildagi, yani protil (bobo til)dagi tovushlar tarkibi va so'zlaming ma'nolari tiklanadi. demak, shunday eng qadimiy til mavjudki, hozirgi tillaming ba’zilari undan hosil bo’lgan va rivojlangan. bunday ba’zi tillar mavjudligi ma'lum. jumladan, hozirgi sharqiy slavyan tillari uchun “bobo til” (yoki protil) qadimiy rus tilidir. hindiy tillari uchun protil — sanskrit tili hisoblanadi. hozirgi turkiy tillari uchun qadimiy proturkiy til ikki guruhga bominadi: g‘arbiy, turkiy tillar. o‘zbek tili sharqiy turkiy tillar guruhidagi qarluq kichik guruhiga kiradi. ana shunday jahon tillari o'rtasidagi qarindoshlik aloqalarini o‘rganish orqali tillarni genetik tasnif qilinadi. qarindosh tillarning eng katta guruhi til oilasiga birlashadi, bu o‘z navbatida til kichik guruhlarini tashkil etadi. eng kichik guruh yoki alohida guruhga kirmovchi til yoki sheva o‘zi ham yakka bir til oilasini tashkil etishi mumkin. masalan, yenisey daryosi bo'ylarida 700 …

2 / 21

afro-osiyo, o‘rol, oltoy, kartvel, dravid tillarini birlashtirib, nostratik taxmin yoki tilshunoslik nomi bilan mashhur bo’lgan qiziqarli soha ham mavjud. bunday nostratik tilshunoslikda daniyalik olim x.pedersen (1867—1953) va rus olimi v.m.iliich — svitich (1934—1966) nom qozonganlar. tillarning nostratik makrooilasiga kirganlari ichida yuzlab o‘xshashliklar aniqlangan: tatar. min, mordvan mon “men”; zan. munes, rus. мнe: mariy. тый. mo‘g‘ul. ei (>x ti), rus. ты ; udmurd. mu, telugu memu. xausa mu, rus. мы, komi тайо. mo‘g‘ul tere. rus. тот ;o’zbek kim, fin ken, somali kuma. rus кто. ko’pgina leksik o’zaklarda ham o‘xshashliklar bilinadi: turk. quloq. gruzin guri, fin kuule. grek. kluo “eshitmoq”; turk. qaryn “qorin”, arab, qurb. tamil, karuppai. lotin corpus “badan”, rus. чрево. nostratik nazariyaga asosan qadim zamonlardan boshlab hind-ovrupo, afroosiyo, o‘rol, oltoy, kartvel va dravid tillari o‘zaro qarindosh bo‘lgan deb taxmin qilinadi. nostratik nazariya tarafdorlari bu tasnifga kirgan tillardagi so‘zlaming lug‘atini tuzganlar. i. hind-ovrupo tillari hind-ovrupo tillari oilasi eng katta bo‘lib, u …

3 / 21

miuion), makedon (1,6 million), serboxorvat (18 million), sloven (2,1 miuion), slovak (5,4 million), rus (160 million), ukrain (36 million), belorus (7,5 million), polyak (41 miuion) tulari kiradi. hind tilllari guruhi assam (13 muiion), bengal (165 million), oriya (27 million), maythili (9 million), bxodjpuri (10 million), hindi (200 million), urdu (45 miuion), nepali (11 million), panjobi (54 million), sindhi (16 million), gudjoroti (40 million), marathi (57 million), singal (12 million), kashmiri (3 million), lo'lilar tilini (500 ming) o‘z ichiga oladi. sanskrit va qadimiy hind tillari ham shu guruhga kiradi. eron tillari euruhiea pushtu (pashtu) ( 24 million), ormuri (5 ming), parachi (5 ming) va pamir tillari deb ataluvchi yazgulom (2 ming), ishkashim (3 ming), vahan (30 ming), mundjan (2 ming), yagnob (2 ming) tillari hamda osetin (300 ming), kurd (12 million), beludj (3 million), fors (forsi) (20 million), tojik, dari (8 million), tat (200 ming) tillari kiradi. hind-ovrupo tillari oilasiga kiruvchi …

4 / 21

tillar, jumladan, qadimiy berber, numidiy tillari kiradi. chad tillari euruhiga (taxminan 28 mln) xausa (24 mln, sharqiy kamerun, sharqiy nigeriya, niger va chad, gana va beninda tarqaigan), ngizim, karekere (300 ming nigeriyada), kotoko (150 ming chad va kamerunda), bura (1,5 mln nigeriya va kamerunda), mandara (300 ming kamerunda, 10 ming nigeriya va chadda), angas va sura tillari (250 ming nigeriyada), musgu (200 ming kamerunda), mubi va sokoro (130 ming chadda) tillari kiradi. bu guruh tillari ayniqsa kamerunda (afrika) tarqalgani qiziqdir. iii. o ‘rol tillari oilasi uch guruhga bo‘linadi: 1. samodiy guruhi selkup (4 ming rossiyadagi tomsk oblasti va krasnoyarsk o‘lkasi, yamal-nenets milliy okrugida tarqalgan, 1930-yilda kirillitsa yozuvini qabul qilgan), nenets tili (30 ming tundrada), enets (200 ming,yenisey bo‘yida tarqalgan), nganasan (800 ming, taymir shimolida) tillaridan iborat. 2. fin-ugor tillari guruhiga venger tili kiradi (15 mln, vengriyadan tashqari ruminiya, xorvatiya, sloveniya, slovakiyada tarqalgan). ugor nomi onogur, ongur (grekcha) so‘zlaridan kelib chiqib, …

5 / 21

tiladi. bu til oilasi hind-ovrupo tillari oilasidan keyingi eng katta 100 mln.ga yaqin tillar oilasi hisoblanadi. ba'zan bu guruhlaming har biri alohida til oilasi deb hisoblanadi. turkiy tillar oilasi asosiy, sharqiy va g'arbiy til guruhlariga bo’linadi. ularning kelib chiqishi eng qadimiy asrlarga borib yetadi. ba’zi turkiy tillar hozir yoq: bulg'or, hazari, xorazmiy tillari ana shunday tillardir. hazar tilining mahsuli deb hisoblanuvchi chuvash tili (1,7 mln) o‘zining turkiy tillariiga xos xususiyatlarini yo‘qotgani sababli ba'zan bu oilaga kiritilishi ham taxmin qilinadi. shimoliy-sharqiy turkiy tillarga hozirgi tuva (180 ming), tofalar (1 ming, rossiyaning irkutsk oblasti janubiy-g‘arbiy tomoni), xaladj (20 ming, eron, tehronning janubiy-sharqiy hududi), xakas (70 ming, rossiyaning kransnoyarsk o‘lkasida) sharqiy shor (yoki mras tili—6 ming), sariq-uyg‘ur (4 ming, g‘arbiy xitoyda) tillari kiradi. etnik jihatdan qarindosh bo‘lgan turklami o‘g‘iz, qarliq va qipchoq guruhlariga ajratiladi. o‘g‘iz va qarliq gumhida turk (45 mln.dan ortiq, turkiyada, 1,5 mln germaniyada, 115 ming kiprda, 940 ming bolqon mamlakatlarida, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tillarning genetik o’xshashligi"

tildagi o’zgarishlar tillarning genetik o’xshashligi reja! tillarning genetik o’xshashligi. bobo til tushunchasi. til oilalari. qiyosiy-tarixiy metod yordamida tillaming qarindoshligi aniqlanadi va eng qadimiy tildagi, yani protil (bobo til)dagi tovushlar tarkibi va so'zlaming ma'nolari tiklanadi. demak, shunday eng qadimiy til mavjudki, hozirgi tillaming ba’zilari undan hosil bo’lgan va rivojlangan. bunday ba’zi tillar mavjudligi ma'lum. jumladan, hozirgi sharqiy slavyan tillari uchun “bobo til” (yoki protil) qadimiy rus tilidir. hindiy tillari uchun protil — sanskrit tili hisoblanadi. hozirgi turkiy tillari uchun qadimiy proturkiy til ikki guruhga bominadi: g‘arbiy, turkiy tillar. o‘zbek tili sharqiy turkiy tillar guruhidagi qarluq kichik guruhiga kiradi. ana shunday jahon tillari o'rtas...

Этот файл содержит 21 стр. в формате PPTX (76,5 КБ). Чтобы скачать "tillarning genetik o’xshashligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tillarning genetik o’xshashligi PPTX 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram